Abhazya :Gelecek için seçenekler

0
18
Uluslararası Kriz Grubu dünya çapında anlaşmazlıkları önlemek için çalışır
Abhazya: İlerleme Çareleri Kriz Grubu Avrupa Raporu No: 179, 18 Ocak 2007

Sırasıyla BM ve Rusya’nın ön­cülük ettiği ondört yıllık müzakere, Gürcü-Abhaz an­laşmazlığını çözmeye çok az katkıda bulundu. Yine de bazı başarılar elde edildi: ateşkes ihlal­leri nadir olarak gerçekleşiyor, yerinden edilen (IDP) yaklaşık 45,000 Gürcü Gal Bölgesi’ndeki evlerine dönmüş bulunu­yor, iki taraf Ingur enerji santralinin iş­letilmesi üzerine işbirliği yapıyor ve Abhazya’dan geçen stratejik demiryolu ye­niden faaliyete geçebilir. Fakat Rus Gürcü ilişkilerindeki net kötüye gidiş ve Gürcülerin Kodor Vadisindeki riskli as­keri girişimi, 2006 yılının ortalarından buyana Abhazya üzerindeki diplomasi­nin dondurulmasına neden oldu. Yeni bir diplomasi girişiminin bulunmaması durumunda, yeni çatışmaların olması gerçek bir olasılık. Özellikle Abhazya’nın nihai statüsüne ilişkin kilit poli­tik sorunlarda kısa dönemde kapsamlı bir çözüme gidilmesi olasılığı düşük ol­duğundan, taraflar ve uluslararası ara­bulucular, 2007 yılında ilgilerini ger­çekçi fırsatların bulunduğu alanlarda işbirliği yapmaya ve güven inşa etmeye odaklamalı.
Abhazya bağımsızlığının tanınması için ısrar ediyor ve demokratik değerler ve hukuk düzeni oluşturmakta olduğu­nu söylüyor, bununla birlikte uluslararası toplum oybirliğiyle onu Gürcistan’ın bir parçası olarak görüyor. Tiflis Abhazya üzerinde tam kontrolünün sağlayamamasının, devletin inşasını, ulusal güvenliğini ve ekonomik gelişimini engellediğini düşünüyor. Abhazya’dan yerinden edilen 200,000’in üze­rinde kişi (İDP) Gürcistan’da gerçekten zorlu koşullar altında yaşıyor. Yıllar sü­ren çıkmaz her iki tarafın birbirlerine karşı olan çarpık ve negatif imajını pe­kiştirdi. Abhazlar 1996 yılından buya­na çok az ticaret veya seyahat olanağıyla ekonomik kısıtlamalar altında yaşı­yor, Gürcü ordusundan ve yeni bir sa­vaştan endişe etmeye devam ediyorlar. Diğer ülkelerle olan bağlarını güçlen­dirme yeteneği engellendikçe Rusya’ya olan bağımlık artıyor.
2006 Bahar’ında işbirliğini arttır­mak ve uyuşmazlıkları çözmek üzere kapsamlı görüşmelerin başlayabileceği­ne dair iyimserlik hakimdi: taraflar 2001 Ocak ayından sonra ilk kez BM öncülüğündeki Koordinasyon Kurulu içerisinde görüşmelere kaldığı yerden devam edildi. Abhazlar "Gelecek için Çözüm Yolu – Key to the Future" belge­sini sundu ve Gürcistan da "Yol Harita­sını yayımladı. Fakat bundan hiçbir sonuç çıkmadı. Gürcistan’ın Temmuz ayında Kodor vadisinde özel güçlerle bir operasyon başlatmasının ardından, Abhazlar tüm müzakerelerden geri çe­kildi. Diplomasi dondurulmuş durum­da ve tekrar başlaması için bazı teşvik­ler gerekiyor. Gürcistan, Rusya’nın etki­sini azaltmak için müzakere ve barış gücünün yapısında değişildik öneren yeni bir strateji benimsedi. Bu önerile­re Moskova ve Sohum karşı çıkıyor, Gürcistan’ın Batılı dosttan da bu öneri­leri güçlü bir şekilde desteklemiyor.
Ne yerel ne de genel politik ortam kapsamlı bir ilerleme için uygun oldu­ğundan, bu rapor, en azından gelecek yıl için tek ilerleme çaresinin temel po­litik meselelerin müzakere edilmesin­den ziyade güven inşa etmeye vurgu yapmak olduğunu savunmaktadır. Gürcistan, Abhaz tarafının güvenini ve onlara karsı olan inandırıcılığını yeni­den kazanmak için çatışmaların yeni­den başlamaması üzerine bir güvence vermek, ekonomik yaptırımları kaldır­mak ve Abhazya’daki uluslararası faali­yetleri ve ekonomik gelişmeyi teşvik et­mek gibi bir takım somut adımlar at­malıdır. Solum ise yasal bir diyalog or­tağı olarak muamele görmek istiyorsa, işbirliği için daha fazla ilgi göstermeli­dir. Bunun alternatifi ise parlak değil.
Eğer tararlar güç gösterisi yapmaya devam eder ve görüşmelere devam etmez­lerse, özellikle Kodor vadisi ve Gal böl­gesinde ve bunların etrafında yeni ça­tışmalar olabilir.
öneriler
Gürcü Hükümeti ve Abhaz Fiili (De Facto) Yetkililerine:
1.      BM desteği altında müzakerelere yeniden başlanmalı ve uyuşmazlık böl­gesindeki güvenlik sorunları ve kanuni yaptırım işbirliği üzerine yüksek düzey­li toplantılara devam edilmeli, diğer ta­raftan 1994’teki ateşkese tamamen uyulmalı ve saldırgan bir üsluptan ya da provokatif silahlı hareketlerden sakınılmalıdır.
2.      Çatışmaların yeniden başlama­ması ve Aralık 2005 metnine dayanan IDP/mülteci geri dönüşü üzerine bîr anlaşma imzalaman ve Başkan Saakaşvili ve fiili Başkan Bagapş arasında bu­nu onaylamak için bir toplantı düzenlemelidir.
3.     1992-1993 çatışmasından kalan sorunların üstesinden gelinmeli, ulus­lararası hukuk tarafından tanımlandığı sekliyle savaş suçlan soruşturulmalı, sorumlu olanlar hakkında kovuşturma açılmalı ve çatışmalara katılan fakat sa­vaş suçu işlemeyenler için genel af yasası çıkanlmalıdır.
4.     Gürcü ve Abhazlara ortak bir ta­rih kitabı geliştirmek için bir eğitim ça­lışma grubu oluşturulmalı, Gal’deki Gürcü dil okulları için koşullar iyileştirilmeli ve özellikle beşeri/sosyal bilimler alanında Abhaz dilinde daha fazla ders kitabı hazırlanmalıdır.
5.     Abhazya’dan gecen demir hattını yenilemek için Karadeniz Demiryolu Konsorsiyumu kurulmalı (Rus ve Ermeni katılımı ile birlikte) ve Gürcistan-Abhazya arasındaki nakliye, iletisim ve ticareti düzenlemek için önlemler üzerinde anlaşmaya varılmalıdı
6.      Gürcü Hükümetine: Kodor vadisindeki konuşlandırılan personel ve silahlan 1994 Moskova Anlaşması’na uyumlu düzeye çekmeli, buraya getirilen [Gürcistan yanlısı] sürgündeki Abhaz hükümetinin nüfuzunu azaltmalı ve Abhazya’daki yerel hükümete ya da parlamento temsilcilerine alternatif seçimler yapmaktan kaçın­malıdır.
7.     Anlaşmazlığın barışçı çözümünün gerekliliğine vurgu yapan daha tutarlı ve koordineli bir politika oluştur­malı ve Sohum ile güven inşa edebile­cek deneyimli bir müzakere lideri belir­lemelidir.
8.Hem Gürcü hem de Abhaz tara­fınca kabul edilebilir alternatifler belir­leninceye kadar Bağımsız Devletler Topluluğu’nun (BDT) barışı korumaya yö­nelik çalışmalarını sona erdirmeye yö­nelik çabalarına son vermelidir.
9.Abhazya üzerinde ekonomik kısıtlama uygulamaya son vermeli, hava­alanı, demiryolu, liman ve diğer ileti­şim yollarının tekrar açılmasına izin ve­rilmelidir.
10.Yerinden edilen kimseler (IDP) üzerinde aşağıdakileri kapsayan daha aktif bir politika benimsenmelidir:
(a) 2007’nin ilk yarısında Gal bölgesine dönüş üzerine BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR) tarafından kontrol çalışmasının başlatılması için mutabakata varılmalı ve Gürcis­tan’daki yerinden edilen kişilerin kesin sayılan saptanmalıdır;
(b)Yerinden edilen kişiler (IDP) üzerine Ulusal Strateji taslağı ve Eylem Planı benimsenmeli ve uygulanmalıdır;
(c)Yerinden edilen kişilerin (IDP) ve bunların taleplerinin hükümet or­ganlarında, siyasi partilerde, medyada ve STK’larda daha iyi temsil edilmesini sağlanmalıdır.
11. Abhazya’da çalışan uluslararası örgütleri desteklemeli ve Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası (EBRD), Millennium Challenge Georgia Fund ve Amerika Birleşik Devletleri Uluslararası Kalkın­ma Kuruluşu (USAID) gibi büyük donörleri buraya daha fazla destek verme­ye teşvik etmelidir.
Abhaz Fiili Yetkililerine:
12.BM sivil polisinin yerel güvenlik kapasitesini arttırmaya yardımcı olma­sına izin vermelidir.
13.Gürcülerin Gal bölgesinde gü­venlik ve yerel yönetim birimlerindeki oranı en az % 50’ye çıkarılmalıdır.
14.Gal’de, Sivil Toplum Kuruluşları tarafından yönetilen ve personel sağla­nan, fakat Gal’ye atanan bir BM insan hakları görevlisinin uzmanlığından ya­rarlanan bir insan haklan bürosunun açılmasını desteklemelidir.
15.Yerinden edilenlerin ve mülteci­lerin geri dönüşünü tehlikeye atan ev ve işyerlerinin özelleştirilmesi uygula­masını durdurmalı ve Gal dışındaki Ahhazya bölgelerine dönüş için bir strateji geliştirmelidir.
Rus Hükümetine:
16. Anlaşmazlığın barışçı yolla çözümü için:
(a) Tek taraflı önlemler almayacağına dair en üst düzeyde taahhütte bulunmalı ve bunun yerine taraflarca uzlaşılan ve geniş çaplı uluslararası destek alan çözümler için çalışmayı sürdürmelidir ve
(b) Gürcistan üzerindeki ekonomik yaptırımları kaldırmalı ve yasal statüsü olan Gürcü göçmenleri Rusya’dan sınır dışı etmeyi durdurmalıdır.
BM Genel Sekreterliği Gürcistan’ın Dostları Grubu ve BM, AB ve NATO’nun Diğer Üyelerine ve Yardım Kuruluşlarına:
17.   Gürcü ve Abhaz tarafları arasında güven inşa etmeyi amaçlayan projelere finansal ve teknik destek arttırılmalı ve Abhazya’da ki ekonomik gelişme ve demokratikleşme desteklenmelidir.
18.Gürcistan’daki BM Gözlemci Misyonuna (UNOMIG) yeterli fon ve personel sağlanmasına devam edilmeli­dir.
19.Gürcistan’ın Euro-Atlantik bün­yesine daha fazla entegrasyonu için Abhazya’da güç kullanılmaması (askeri operasyonlar ya da polis operasyonları) bir koşul olmalıdır.
Tiflis/Brüksel, 18 Ocak 2007 International Crisis Group’un vveb sitesinden alınıp tercüme edilmiştir Jineps YK
 
 
 

Sayı : 2007 05

Yayınlanma Tarihi: 2007-05-01 00:00:00