Abu Şhalaho: Ünlü Bilim Adamı ve Adige Yazarı

0
12

Adige Özerk Oblastı’nı Krasnodar Kray’a bağımlı olmaktan çıkarıp bağımsız bir cumhuriyet haline getirmek için uğraş verenlerin öncülerindendi

Tanıdığın insan sayısı seni tanıyanların birkaç katı ise, ayrıca seni hep iyi yönlerinle tanıyorlarsa, bu duruma ayrıca bir değer biçilemez, bu her şeyin üstünde bir mutluluk kaynağı sayılır. O zaman sen, kişiliğine insanca bir değer katıyor, kendi yaşam yolunu güzelleştiriyor, sürekli yeniliyor ve yürüdüğün yolu daha düzgün hale getiriyorsun demektir. Zamanla bu değerler daha da gelişmekte ve güzelleşmekte, yaşam boyunca geride bırakmış olduğun izlerin değeri, daha da bir anlam kazanıyor demektir. Adışes oğlu Abu Şhalaho (Шъхьалахъо Абу Адышэс ыкъо) da işte öyle biridir.
Adigeler’in yaşadığı bütün yörelerde Abu Şhalaho’yu tanımayan yok gibidir. O’nu Adigeler dışında, yöremizde yaşayan Kazaklar, Ruslar, Ermeniler ve daha başkaları da tanırlar. O’nun adı, uzun bir süredir Adigey Cumhuriyeti (AC) sınırları dışına taşmış, Rusya Federasyonu’nun (RF) değişik yörelerine de ulaşmış ve O, RF boyutunda tanınan biri olmuştur.
Abu Şhalaho’nun yazıları ve çalışma ürünleri RF düzeyinde binlerce kişi tarafından okunup değerlendirilmekte ve bilim insanları tarafından kaynak olarak kullanılmaktadır. Bunun böyle olduğuna bir çok kez ben de tanık oldum. Birini olsun size anlatmak isterim:
1986 yılı yazıydı. Moskova’da kurs görüyordum. Altay* Kray’da öğretmenlerin mesleki eğitimlerini geliştiren bir enstitüde Tatarca (нэгъоибзэ) bölümünün başkanı olan bir bayanla tanışmıştım (adını ve soyadını anımsayamıyorum). Adigey’den gelme bir Adige olduğumu öğrendiğinde Abu Şhalaho’yu sordu. Elinde Şhalaho’nun Rusça olarak basılmış edebiyat kitapları vardı. Bunları gösterdi. Abu Şhalaho’yu yakından tanıdığımı söyleyince de çok sevindi. Bayan o sıralarda edebiyat üzerine bir doktora tezi hazırlıyordu. İncelediği kaynak yapıtlar içinde en çok Abu Şhalaho’ya ait olanları beğendiğini, hazırladığı tez için de onları ana kaynak olarak kullandığını söyledi. Bunları duyunca çok sevinmiştim. Altay Kraylı bu Tatar (нэгъой) bayanın Abu Şhalaho adını bilmesi ve onun yapıtlarından yararlanması beni şaşırtmıştı. Sevinmiş halde Abu Şhalaho’nun benim en sevdiğim kişilerden biri olduğunu, benim için onun yol gösterici bir yıldız değeri taşıdığını söylemiştim.
Abu Şhalaho’nun bilimsel çalışmalarından yararlanarak doktora tezini hazırlamakta olan bu bayanın büyük bir biliminsanı düzeyine eriştiğinden eminim.
Abu Şhalaho sadece adı bilinen ve tanınan biri değildir; O sevilen, sayılan, saygı gösterilen ve kendisiyle gurur duyulan biridir. “Çalışırsan biftek yersin” (Улажьэмэ лыжъ пщхын) diyen eski bir Adige deyişi vardır. Sözkonusu olan çalışmaksa, O dürüst ve yorulmak bilmez biçimde, doğru düzgün ve içtenlikli çalışan biridir. Çalışmalarına büyük değer veriliyor. O, yüreklerde sonsuz bir sevgi yeri edinmiş durumda.
Adışes oğlu Abu Şhalaho bir köylü ailesinin çocuğudur. Adigey’in Tevçoj rayonuna bağlı Veçepşıy (Очэпщый) köyünde, 19 Nisan 1929’da doğdu. Çocukluğu köyde geçti. Köy korusu ile Psekups (Псэкъупс) ırmağı arasında geçmiş olan bu çocukluk günleri, yaşamının en mutlu kesitini oluşturur.
Veçepşıy köyünden, komşu Pç’ıhal’ıkuay (Пк1ыхьэл1ыкъуай) köyüne giderek okudu. Daha sonra sırasıyla Adige Lisesini ve Eğitim Enstitüsü’nün (şimdi üniversite) Edebiyat Fakültesi’ni bitirdi, lisansüstü öğrenimini de tamamlayarak öğretmen oldu. O gün bugün, büyük bir istek ve azimle öğretmenlik mesleğini sürdürüyor. Abu Şhalaho’nun edebiyat üzerine yazdığı okul kitapları, halen Adige okullarının bütün sınıflarında okutuluyor, hazırladığı eğitim program ve yardımcı metod kitapları da eğitimcilerin başvuru kaynakları arasında.
Gençliğinde Tevçoj rayonu komsomol (parti gençlik) örgütünde de çalıştı.
Abu Şhalaho uzun yıllar boyunca Adige Eğitim Enstitüsü’nde (şimdi Adigey Devlet Üniversitesi-HCY) ders verdi. Öğrencileri tarafından ne denli sevilmekte olduğunu ayrıca belirtmeme gerek yok. Ben bunun da tanığıyım, çünkü onun beş yıl süresince öğrencisiydim ve o sevgi dolu anları yaşadım, her şeyi gördüm ve duydum. Anadilimizde yazılmış olan genç edebiyatımıza olan sevgimi tamamıyla ona borçluyum, bu sevginin içimde kalıcı bir yer edinmesini sağlayan da odur.
Abu Şhalaho dilbilimleri doktoru ve profesörüdür, tanınmış bir akademisyen, AC bilim emekçisi ve RF Yazarlar Birliği üyesidir de. Edebiyat tarihi ve teorisi üzerine 8 değişik kitabı, ayrıca çok sayıda bilimsel makale ve incelemesi de vardır.
Abu Şhalaho’nun bilimsel makale ve yazıları, bölgemiz sınırlarını çoktan aşmıştır: Yazıları, Moskova’da ve büyük merkezlerde yayınlanan gazete ve dergilerde, Büyük Sovyet Ansiklopedisi ve Kısa Edebiyat Ansiklopedisi sayfalarında da yer almıştır. “Çok uluslu Sovyet Edebiyatı Tarihi” ve “Dünya Edebiyatı Tarihi” gibi ciltler tutan, Dünya Edebiyatı Enstitüsü tarafından yayınlanan yayınlarda da bilimsel çalışmaları yayınlanmaktadır.
Bugüne değin çalışmaktan yorulmaksızın ve hiçbir şeyi eksik bırakmamaya özen göstererek bilimsel çalışmalarını sürdürdü ve halkı için didinip durdu. O şimdi AC Sosyal Bilimler Enstitüsü Edebiyat Bölümü Başkanı, ayrıca Adigey Devlet Üniversitesi’nde de Edebiyat Profesörü olarak öğretim üyesidir.
Abu Şhalaho’nun ilgi alanı bilimsel ve eğitsel çalışmalarla da sınırlı değildir. AC düzeyinde karşılaşılmakta olan tüm toplumsal sorunlarla da ilgilenmekte, dahası bununla yetinmemekte, her türlü ulusal sorunun çözümü için uğraş verenlerin en başında yer almaktadır. Adige Özerk Oblastı’nı Krasnodar Kray’a bağımlı olmaktan çıkarıp bağımsız bir cumhuriyet haline getirmek için uğraş verenlerin öncülerindendi, öncülerden biri olmakla yetinmedi, en öne geçen biriidi de denebilir. O dönemde Adigey’in cumhuriyet olması talebini gündemine alan örgüt de Adige Khase Örgütü (Адыгэ Хасэ) idi, başkanı da Abu Şhalaho idi.
Abu Şhalaho birçok kez Tevçoj Rayon (ilçe) Meclisi ile Maykop Kent Meclisi üyeliğine seçildi, AC Adige Khase (Хасэ) Örgütü Başkanı ve Dünya Çerkes Birliği üyesi olarak da çalıştı.
Abu Şhalaho genç AC’nin anayasasına kavuşması için etkin uğraş veren kişilerden biriydi. Parlamento’da oluşturulan Anayasa Komisyonu üyesi idi. AC Anayasası’nın hazırlanması, ona biçim verilmesi ve kabul edilmesi çalışmalarına önemli katkılarda bulundu. Adigey Cumhuriyeti Parlamentosu’nun Uluslararası İlişkiler Komitesi üyeliğine de seçildi, Parlamento’da yapılan çalışmalar, alınan kararlar ve önemli belgeler gibi konularda kamuoyunu sürekli olarak bilgilendirdi.
AC Adige Khase ve Dünya Çerkes Birliği başkanlıklarını birlikte götürdü. Halen ülke içi ve dışı toplantılara katılmakta, ulusal sorunumuzun en adil bir çözüm biçimine bağlanması için çalışmalarını sürdürmektedir.
Abu Şhalaho’nun söz ve söyleşilerini dinleyenler, yazılarını okuyanlar, Adige dilinin ne denli güçlü, zengin ve çarpıcı güzellikte bir dil olduğunu görmekte ve yaşamaktadırlar; sorun o noktada sona ermemekte, anadili sevgisinin tohumları yüreklere serpilip yeşermekte, insan Abu Şhalaho’dan bir duyduğunu bir ömür boyunca belleğinden silememektedir.
Abu Şhalaho ve diğer değerlerimiz, ulusumuzun yüz aklarıdır, onlar akıl ve bilgi dolu kişilerdir, onlar ulusumuzun ışıldayan emekçileri, güç ve gurur kaynaklarıdır.
Abu Şhalaho bilim dünyasında en çok bir edebiyat eleştirmeni olarak ad yapmıştır. Güçlü bir eleştirmen de olsa, birçok sanatsal yapıta imza atmaktan da geri kalmamıştır. Abu Şhalaho’unun yazmış olduğu bir dizi öykü,Maykop’ta Adigece olarak haftada 5 gün yayınlanan “Adige Mak” (Адыгэ макъ) gazetesi sayfalarında da yer almıştır. Bu da O’nun, aynı zamanda usta bir öykü yazarı olduğunu göstermektedir. Bu gerçeği bu kitapta yer almış olan öyküleri okuyacak olan herkes görebilir.
Yazar ilk öykü kitabına “Yiğitlik Ateşi” (Л1ыхъужъ Маш1у)** adını vermiş bulunuyor. Bu kitabın ulusun ruh ve karakterine ilişkin doğru bir yanıt olduğuna kuşku yoktur.
Onu tanıyan herkes, Abu Şhalaho’yu ulusun ateşli bir yiğit evladı olarak benimsemiştir. Bu yiğitlik üzerine yakılmış ateşin hiç sönmemesini, onun ışıltılarının daha da yükselmesini ve her yeri aydınlatmasını, Adige Ulusu’nun karşısında parıldayıp durmasını diliyorum.
Halid HOT
Adige yazarı
Çev; Hapi Cevdet Yıldız
*Altay Kray, Sibirya’da bir kray ve aynı adlı bir cumhuriyet.HCY
**Kitapta yer alan öyküleri sunmaya çalışacağız.HCY

 

Sayı : 2008 09

Yayınlanma Tarihi: 2008-09-01 00:00:00