Adıgey okullarındaki Adıge Xabze dersleri

0
6

Adıgey okullarındaki Adıge Xabze dersleri
 
Türkçede yaygın olarak kullanılan “etiket “ sözcüğünün Batı dillerinde daha başka anlamları da var. Sözlükler bu anlamları şöyle sıralıyorlar:
Etiket (etiquette, Etikette);
 1- Toplumsal davranışların tamamı.
2- Ahlaki temellere dayanan davranış şekilleri.
3- Soyluların kibar örf ve adetleri (gelenekleri).
Bu sözcük Rusçaya da girmiş bulunuyor. Bu nedenle “Adıge Xabze” kavramı Rusçada “Adıgskiy etiket” yani “Adıge etiketi” şeklinde söylenip yazılıyor. Bu kavram son dönemde Adıge Xabze kavramıyla birlikte anılır ve yazılır oldu.
Son yirmi yılda Adıge Xabze hakkında epeyce kitap yazıldı. Bu eserlerde kolayca saptanan bir eksikliğe burada kısaca değinmek isteriz. Çerkessk, Mıyekuape-Maykop, Nalçık (buna Sohum’u da ekleyebiliriz) kentlerinde basılan bu eserler Adıge Xabze kavramını sadece “adabı muaşeret kuralları” ile sınırlıyorlar. Bu kavramın bu şekilde sınırlandırılması bize göre önemli bir eksikliği de beraberinde getiriyor. Kanımızca Adıge Xabze kavramının bir de “hukuk” yani “pravo” tarafı vardır. Örnek olarak “miras hukuku, ceza hukuku” gibi hukuk branşlarının, en azından bunların bazı kısımlarının bu kavramın içerisinde bulunduğunu söylemeliyiz. Hukuk tarihçilerinin, özellikle “karşılaştırmalı” çalışan hukuk tarihçilerinin bu konuyu ele almalarının yararlı olacağına inanıyoruz. Rahmi Tuna’nın 2009 yılında yayınladığı “Adıge Xabze” kitabı, Tuna’nın hukukçu kişiliği de dikkate alındığında konuyla ilgili önemli bir boşluğu dolduracaktır.
1990’dan sonra “Adıge Habze” Adıge Cumhuriyeti’ndeki okullara ders olarak kondu. 2007’ye kadar değişik kitaplar hazırlandı ve bunlardan yararlanıldı. O dönemde okullarda okutulan kitaplardan biri de Jene Sul’un kitabıydı. Bu eser o dönemde çok yararlı olmuştu. 2007’de kıdemli araştırmacı ve bilim insanı sayın Vunereko Mir’in hazırlamış olduğu 6 kitaptan meydana gelen “Adıge Xabz” adlı eser piyasa çıktı. Bu eser 1-7. sınıflar için hazırlanmıştır. Bu projenin finansmanını bir önceki devlet başkanı Şovmen Hazret karşılamıştır.
Bu sayımızdan itibaren Adıge Xabz kitabının seçilmiş bölümlerinin çevirisini yayınlamaya başlıyoruz. Hapi Cevdet Yıldız’a çeviri için teşekkür ediyoruz.   

Sayı : 2009 09

Yayınlanma Tarihi: 2009-09-01 00:00:00