Derleyen: Kuçba Esen

Dışeyide

Sık dokulu kumaş üzerine çok ince altın veya gümüş tel kullanılarak tellerin koyu renk, sağlamve ince bir iplikle kumaşın dokuma ipliklerinin sayılarak tutturulmasıyla oluşan işleme türüdür. İşleme esnasında birbirine paralel ve birbirini kesen çizgilerle desen oluşturulur. Bu desenler kumaşa çizilen Çerkes motiflerinin içini doldurduğu gibi bazen büyük olarak işlenip motife göre kesilerek de kullanılır. İşleme tamamlanınca tersine eritilmiş balmumu sürülerek işlemede kullanılan tel ve ipliğin kumaşa yapışması ve uzun yıllar dayanıklı kalması sağlanır. Daha sonra parmaklarla örülen şerit motifin tüm kenarlarına dikilerek kullanılacak yere aplike edilmeye hazır hale getirilir.

Vağe (Parmak Örgüsü)
Üç, beş veya yedi parmakla örülerek hazırlanan şerittir. Örgü için hazırlanan ipliklerin bir ucu sabit bir kancaya takılır, diğer uçtaki iplikler sağ ve sol elin parmaklarına takılarak ipliklerin belli formüllerle sağ elden sol ele ve sol elden sağ ele aktarılmasıyla şerit örülür. Uzun şerit örülecekse bir yardımcı her işlem basamağından sonra karşı uçta örgüyü iplerin arasından örgüye vurarak sıkılaştırmalıdır. Oluşturulan şeritler motiflerin kenarında bir kapatıcı olarakkullanıldığı gibi giysi süslemede, eyer takımları ve kamçı süslemelerinde de kullanılırdı.Yassı, köşeli, ikiye ayrılan, kenarlı, iki kişi, geçmeli birleştirmeli, bölümlü örülen, ip katılan şerit gibi pek çok çeşidi vardır.

Şağe (Kartla Şerit Dokuma)
Şağe; 3-4 veya 6 delikli 7-8 cm. büyüklüğünde kare veya üçgen plakalarla, çok ince sim, ipek, koton, pamuk veya yün iplik kullanılarak yapılan bir dokuma türüdür. Kullanılacak yere göre istenilen genişlikte düz veya desenli dokuma şerit yapılır. Plakaların her deliğinden geçirilen iplikler birleştirilerek bağlanır. Bu şekilde kartlar üst üstedizilir, ipliklerin bir ucu karşı tarafta sabit bir yere takılır, diğer ucu dokumayı yapacak kişinin beline bağlanır. Kartlar topluca bir kez 90 derece döndürülerek çözgü iplerinin arasından atkı ipliği geçirilip sıkıştırılarak dokumaya devam edilir. Kartlar dokumanın desenine göre belliperiyotlarda öne veya arkaya çevrilir. Giysi süslemede, eyer takımları ve kamçı süslemelerinde, dekoratif süsleme aracı olarak pek çok kullanım alanı vardır.

Gümüş İple Örgü Teknikleri
İstenilen kalınlıkta ipek iplik üzerine 0,5-0,8 mikron kalınlığında gümüş tel sarılarak 0,3-0,5 mm. kalınlığında örgü teli hazırlanır. Bu teller istenilen kalınlıkta şiş üzerinde iğneyle ilmek ilmek örülerek bir kordon hazırlanır. Bu kordon düşünülen tasarıma uygun olarak kesilir, çeşitli denlheç düğme ve düğüm teknikleriyle birleştirilerek tasarım tamamlanır.
Udaneteşe: Motif yapmak için pamuk ipliğin üzerine sim ipliğin sarılmasıyla oluşturulan uzun kordon.
Denlheç: Motif ve örülen kordonun uçları sıkıca birbirine dikilir. Bu dikişi kapatmak için dikişin kalınlığında bir şiş üzerinde oluşturulan hasır örgü benzeri bir süsleme tekniğidir. Kısa, uzun ve kare versiyonları vardır.
Geleneksel yöntemde denlheç ve motifler şiş yerine parmakların üzerinde yapılırdı.
Bu teknikler; Ahtarpa-Şarhon püsküllerinde, kadın ve erkek giysi aksesuar süslemelerinde, eyer ve kamçı süslemelerinde kullanılan kadim kültürümüze ait özgün süsleme teknikleridir.