Abaza halkının maddi kültüründe çocuk oyunları ve oyuncaklarına çok önem verilmiştir. Oyuncaklar ve gelenekler çocukların eğitimi açısından önemli bir yer tutar ve ulusal yaratıcılığın ayırt edici özelliklerini aktarır.
Oyuncak yapımında çoğunlukla kumaş, koyun derisi ve yünü, ağaç kabuğu, mısır sapı ve koçanı, kil, çubuk ile ceviz ve gürgen dalları kullanılırdı. Çocuğun cinsiyetine göre net bir ayrım vardı: Erkek çocukların eğitiminde fiziksel gelişime özel önem verilmiş, çalışma sevgisi aşılanmıştır. Bu nedenle erkek çocuklar için ileriki yaşlardaki askeri ve ekonomik faaliyetlere uygun parçalar tasarlanmıştır. Yetişkinler beş yaş öncesi çocukların yaşlarıyla ilgili özellikleri hesaba katmış ve çocukların yaşam biçimlerini sürdürebileceği oyuncaklar yapmıştır. Kendine özgü bir amacı olan bu oyuncaklar çocuğun yaşamına eşlik etmektedir.
Beş yaşına geldiklerinde çocuklar oyuncak yapmaya başlar çünkü basit malzemelerle nasıl oyuncak üreteceklerini artık biliyorlardır. 
Kız çocukların eğitiminde annelik ve ev kadınlığına hazırlık konusuna dikkat çekilmiştir. Kız çocukların ilk oyuncakları da erkek çocuklarda olduğu gibi yetişkinler tarafından yapılırdı. Kız çocuklar daha sonra kil ve parafini şekillendirir, pamuklu ya da yünlü kumaş parçalarını ekleyerek diker, deri ve ahşap malzemeleri de ekleyerek oyuncaklarını yapardı. Ağaç kabuğu, süpürge sapı, ceviz ve gürgen dalları, koyun yünü veya kilden yapılmış kuklalar çok popülerdi.
Abazin ve Abhaz çocukların oyuncakları arasında düdükler de vardı. Bu düdükler nehir yatağı kıyısındaki kiraz, ceviz ya da gürgen ağaçlarının dallarından oyulurdu. 10-12 cm uzunluğundaki çubuğun bir ucu eğimli diğer ucu ise düz olarak kesilir, küçük bir yarık açılırdı. Bu düdükler çocuklara çok ilginç geliyordu. Çobanlar da bu düdükleri kullanıyordu.
Abazin ve Abhaz çocukların bedenlerini geliştiren araçlardan olan fiziksel egzersiz ve oyunlardan birinde toplar da vardı. Bu toplar boğa, at ve inek gibi evcil hayvanların yününden yapılırdı. Hayvanın yünü kille karıştırılır, su altında yuvarlak şekil verilirdi. Bazen toplar deri ile kaplanırdı.
Çocukların kullandığı bir başka top çeşidi ise koyun yününün katlanması ile yapılıyordu. Yün yeterli gelmezse gerekli yoğunluğu sağlamak için yün ekleniyordu.
Bazı oyuncaklar ise gelecekteki ekonomik yaşam ile ilişkilendiriliyordu. Erkek çocuklar 4-5 yaşına geldiklerinde minyatür kağnı ile oynarlardı. Kağnının gövde kısmı tahtadan yapılır, üst kısmında ise bükülmüş sopalar kullanılırdı. Bu tip oyuncaklar Türkiye’deki Abazinler tarafından da hala hatırlanmaktadır.
Abazin ve Abhaz kız çocukların en sevdiği oyuncaklar bebeklerdi. Yetişkinler tahtadan bebekler yapar, çocuklar ise bebekleri giydirirlerdi. Bu bebeklerin bazıları halk destanlarının kahramanlarına benzetilirdi.
Bir başka oyuncak ise bezden yapılmış bebeklerdi. Beyaz pamuklu kumaşın içi koyun yünü ile doldurulur; gövde, ayaklar ve kafa ayrı ayrı hazırlanarak dikilirdi. Bebeğin elbisesi farklı renklerdeki kumaşlardan yapılırdı. Bebek yapımında tahta ve bez dışında mısır koçanı, mısır püskülü ve mısır kabuğu gibi malzemeler de kullanılırdı.
Abazin ve Abhaz oyuncaklarının incelenmesiyle ilgili çalışmalar devam ediyor. Bu araştırma Alashara ve Abhazya Bilimler Akademisi’nin “Abazinler ve Abazalar: Dillerin ve kültürel mirasın korunması ve geliştirilmesi” başlıklı program kapsamında yapılıyor.
(alashara.org)
Çeviri: Serap Canbek
