Anadil Öğrenme Sorunu

0
7

Osetçe de, konuşanlarının giderek azaldığı pek çok Kuzey Kafkas dili gibi, UNESCO’nun “Tehlike Altındaki Diller Listesi”ne dahil. “Kırılgan” olarak nitelenmesi oturmuş bir edebiyatı olsa da giderek yaygınlığını yitirmesinden dolayı. Osetler Kuzey Kafkas Cumhuriyetleri arasında Rus kültürüne en çok asimile olmuş etnik grupların belki de başında geliyor. Yakınlarda yapılan bir araştırma, taşrada daha çok olsa da, nüfusun çok büyük bir kısmının yaşadığı Vladikafkas’ta Oset ailelerde çocukların sadece %10 ila 20 arasındaki bir kesimin farklı düzeylerde Osetçeye hâkim olduklarını ortaya koymuştu.
Geçtiğimiz Temmuz ayında RF Başkanı Vladimir Putin bir açıklama yapmış ve devletin resmi dili olan ve tüm RF vatandaşları arasında iletişimi sağlayan ve çok etnikli ülkenin ruhunu ve birliğini temsil eden Ruşça’nın tüm ülkede zorunlu olarak öğretilmesini istemişti. Buna bağlı olarak da yerel dillerin öğrenilmesinin Rusça’nın hakkıyla öğrenilmesine engel olmayacak biçimde sınırlandırılması gerektiğini ve yerel dillerin eğitiminin tamamen gönüllülük esasına bağlı kalarak verilmesi gerektiğini savunarak konuya yerel devlet başkanlarının özel önem göstermelerini talep etmişti. Bunu takiben RF Devlet Savcılığı Rusça’nın yanısıra resmi devlet dili olan yerel Başkir dilinin zorunlu ders olarak öğretildiği Başkurdistan Başkanı Rustem Khamitov ile özel bir görüşme yapmış daha sonra da her öğrencinin zorunlu olarak Tatarca öğrenmek zorunda olduğu Tataristan’a geçmişti.
Yerel hâkim halkın dışında kalan azınlıkların yerel dili öğrenme zorunda kalmaları kimi bölgelerde sorun olmakta ayrıca geçmişteki “yerelleştirme” politikaları (baskın yerel halka, özellikle yönetim kademelerinde öncelik tanımak) politikalarının Kuzey Kafkasya’da da bıraktığı izler var. Farklı Kuzey Kafkas Cumhuriyetleri’nde yaşanan sorunlara farklı çözümler üretilmiş: misal, Kabardin-Balkar Cumhuriyeti’nde de Karbardeyce ya da Balkarca öğrenmek istemeyen azınlık çocukları için Kabardey Balkar tarihi ve kültürü Rusça öğretilmekte; Çeçenistan’da ise her çocuk okulda Çeçence öğrenmek zorunda.
Bugün için Kuzey Osetya-Alanya Cumhuriyeti’nde (RNO-A) dört yerel dil öğretilmekte: Osetçe, İnguşça, Kumukça ve Gürcüce. Eğitimdeki temel dil olan Rusçayı anadili olan seçen ailelerin çocukları Osetçe eğitimi almıyorlar, yine pratikte azınlık milletlerden gelen çocuklar, nüfusun yoğun olduğu yerlerde değillerse, okulda çokluk anadilleri yerine Rusça ile beraber Resmi Dil olan Osetçe de öğreniyorlar. Kuzey Osetya-Alanya Cumhuriyeti’nde Ruslar nüfusun yaklaşık beşte birini oluşturmakta. Osetçe eğitiminin zaten anadilini Rusça olarak seçen ailelerin çocuklarına zorunlu olmamasından dolayı Osetçe öğrenimine en sesli muhalefeti, Mozdok bölgesi bir yana, Ruslar ve diğer azınlıklar değil Devlet Başkanı Vyaçeslav Bitarov’un muhalifi Madina Sageæva ve Zaur Farniev gibi Osetler yapıyor ve kendi çocuklarının zorunlu Osetçe eğitimi almalarına karşı çıkıyorlar: Birçoğu mevcut Osetçe eğitim metodunun yetersiz olmasını neden gösterse de kimi de çocuklarının daha iyi Rusça öğrenebilmeleri için bunu istediklerini belirtiyorlar. Bu grupların hedefindeki, Vyaçeslav Bitarov’un Ulusal ve Kültürel Gelişim konularındaki danışmanı Tamerlan Kambolov ise Osetçe eğitimine karşı çıkan Osetleri aşağılık kompleksli ve halkına ihanet eden kişiler olarak niteledi. Putin’in konuşmasından sonra farklı mecralarda rahatsızlıklarını dile getirdiler, Mozdok Bölgesi’nden gelen şikayetler üzerine de RF Devlet Savcılığı durumu incelemek için geçen ay Osetya’ya da geldi.
Kuzey Osetya-Alanya Cumhuriyeti Anayasası’na göre Osetçe (İron ve Diguron Dialektleri ile) Oset halkının Ulusal Kimliğinin temeli olarak nitelenmiş ve Osetçe’nin korunup geliştirilmesi görevi devletin en önemli görevlerinden biri olarak tanımlanmıştır. Bununla beraber herkesin eğitim ve iletişim dilini serbestçe seçebileceği ve RF’nin kanunlarının da gözetileceği de belirtilmektedir. Milli kültüre özel önem veren Vyaçeslav Bitarov’un öncülüğüyle geçen yıl ilk defa sadece Osetçe eğitim verileceği duyurulan bir “gymnasiyum” açılmıştı. Yine geçtiğimiz yıl içinde, sadece Osetçe’nin konuşulduğu, 11 adet özel çocuk yuvası-anaokulu açıldı. Burada temel Osetçe eğitimlerini alacak çocukların, program için geliştirilen oyunlar vb. yardımcı materyallerin de yardımıyla, Osetçe’yi anadilleri olarak öğrenecekleri düşünülüyor. Yine de ailelerin katkısı olmadan ve evlerde de Osetçe konuşulmaz ise programın faydalarının kısıtlı olacağı konusunda uzmanlar ebeveynleri uyarıyorlar.
Vyaçeslav Bitarov’un özel önem verdiği “Oset Halkının Ulusal Kültürel Kalkınma Devlet Programı 2017-19” bu yıl yaşanan zorluklar nedeniyle 2018 yılında başlayacak ve bunun için her türlü hazırlık tamamlanmış durumda. “Oset Dilinin Korunması ve Geliştirilmesi Komisyonu” da bu programda özel bir yere sahip ve yenilenmiş üye yapısıyla ilk toplantısını geçen ay gerçekleştirdi. Önümüzdeki yıl bu tartışmaların daha da derinleşeceği kaçınılmaz gibi görünüyor.

Atsætı Ufuk Güneş

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here