Анэшхуэм и хъыбархэм щыщ

0
23

Şore Marine, ninesi Lhepş Vahidet’in başından geçen iki ilginç olayı anlatıyor. Merak edilenlerin cevapları öyküde saklı… 

Дадэ-нанэхэм жаIэж хъыбархэм ущIэдэIуу, пщыхьэщхьэ жьауэм жыг щIагъым укIэщIэсыну сыт и уасэ?! Таурыхъымрэ хъыбарыжьхэмрэкIэ гъэнщIа си сабиигъуэ дахэ… Си нэр згъэупIэрапIэмэ зыгуэр дэзгъэхункIэ сышынэу сыщIэдэIурт я хъыбар телъыджэхэм.
Иджы щыгъуазэ фызыхуэсщIыну хъыбарыр си анэшхуэ Лъэпщ Уэхьидэт (и ахърэтыр нэху Тхьэм ищI) къиIуэтэжауэ сигу къинэжарщ.
Нэхъ пасэхэм цIыхур губгъуэм кърагъэкIыу щытакъым: пщIакIуэ, мэкъуIэнащтэ, нартыхудэч… И нэхъыбэми зэрылажьэр жэщхэсут, я лэжьыгъэр яухмэ, пщыIэм техьэжу. Мис апхуэдэу нартыхудэч яша хъыджэбзхэм яхэтт Уэхьидэти.
Бригадирым пщэдджыжь къэс ягу къигъэкIыжырт лэжьыгъэ нэужьым зэкIэрымыхуу пщыIэм къытехьэжын зэрыхуейр.
-Хьэсэм зыри къыхэвмынэ, фызэкIэлъыджэж! – лъаIуэрт ар.
А махуэм пщыIэм текIахэм нартыху къыдачыжу арат. Уэхьидэт лэжьыгъэм дихьэхарэ къыфIэIуэхуж щымыIэу мэлажьэ. Зы зэман, пшапэ зэхэуэгъуи хъуауэ, зыкъищIэжри, сыту щэху хъуа псори, жыхуиIэу зиплъыхьащ. Ихъуреягъыр щымт. Маджэ – зыри къыпэджэжкъым. Нэхъ иныжу маджэ – дэнэкIи щымщ.
-Алыхь, Алыхь! Сыкъыханэу хэкIыжахэмэ, сыкъэсыжащ. ПщыIэри гъунэгъу дыдэкъым, – жиIэу гузавэурэ къыхэжыжащ хъыджэбзыр. КIыфI хъуат, жыжьэу щытыр плъагъужтэкъым.
Чы матэри хыфIидзэщ нартыхур зэрилъуи, къыщIэпхъуащи, къожэ. Къыздэжэм, иужь иту зыгуэр къажэу къыфIэщIащ.
Жэрыжэм зэрытету къызэплъэкIри – хьэ гъуабжэжь цIыкIу къыкIэлъыжэрт.
-Е Тхьэм и нэфIыр зыщыхуэн, сыту фIыуэ гъусэ укъысхуэхъуа! – и гур нэхъ къызэрыгъуэтыжауэ къызэтоувыIэ ар. Езыр къэувыIэху, хьэри пэмыжыжьэу къоувыIэ.
-ТIукIэ, тIукIэ, мэ, мэ! – йоджэ ар гъусэ къыхуэхъуу гукъыдэж къезытыжам. Модрейм зигъэхъейкъым. Хъыджэбзыр ежьэмэ, езыри йожьэж, къэувыIакъэ – къоувыIэ. Сыт телъыджэ!
Апхуэдэурэ бжьэпэм къэсыжащ. Уеплъыхмэ пщыIэр плъагъут, щIэшынэн щыIэжтэкъыми, хъыджэбзым и гури зэгъэжат. Сыбэуэнщ тIэкIу, жыхуиIэу хуэм зыщищIым, «хьэ гъуабжэжь» цIыкIуу плъагъур… къокъугъ! Хьэ игугъэурэ и гур иджыри къэскIэ щIигъэфIар – дыгъужьт! А къугъ макъыр зэрызэхихыу, Уэхьидэт и лъакъуитIыр щIохури и нэхэм пшагъуэ къытрехьэ, и лъакъуитIыр къедэIуэжыркъым….
Къугъ макъыр зэхэзыха дыгъужьхэри, пщыIэм телъ хьэхэри напIэзыпIэм къызэхуосри зэрышхын щIадзэ. ПщыIэм тесхэри къыщIэжауэ, хэт гуахъуэ, хэти хьэмфIанэ, хэти бжьэгъу къапхъуатэ.
-Уэхьэхьей! Къэтыр хэт?!
-Уэхьидэт!
-Е гъуэгу махуэрэ! Ар дауэ ухъу?
Псори бжьэпэм зэрыдох. Арти зэрышх-зэрыукIым къыхахыж хъыджэбзри, пщыIэм нахьэсыж.
«Абы иужькIэ си Iуэхут дэ хьэсэм зыгуэр къыхэднэжамэ!» жиIэрт Уэхьидэт.

Андэгурэрэ шху гуащIэрэ
Си анэшхуэ Уэхьидэт епхауэ хъыбар куэд щызохъумэ си гум. Абыхэм ящыщщ фи пащхьэ нислъэхьэнур. Хабзэ зэрыхъуауэ, лэжьэфыну балигъ ныбжьым иту хъуар жэщхэсу дашауэ пщIакIуэ щыIэт. Хьэсэр япщIэм пэжыжьэу зы жыгышхуэ дыдэ итт. Махуэр хуабащэт. Псэр жьауапIэ, щIыIэтыIэ лъыхъуэрт. Арати псоми мурад ящIащ шэджэгъуашхэ мыхъу щIыкIэ а жыгышхуэм нэсыхункIэ хьэсэр япщIэу, абдеж кIэщIэтIысхьэу зыщагъэпсэхуну, жьауапIэм тIэкIуи щыщхьэукъуэну. ЗэрыжаIам хуэдабзэу, а жыгым нэскIэ «я псэр нахьэсри», псори жыг щIагъым кIэщIэтIысхьащ. ПщыIэри жыжьэжтэкъым, ауэ апхуэдизкIэ щIыIэтыIэт жыг щIагъри, жьы мащIэ къепщэр абы хыхьэжри, хъыджэбзхэр зыбгрыгъуэлъыкIащ. Мо еша-елIауэ гъуэлъахэр псынщIэ дыдэуи Iурихащ.
-Жей IэфIым сыхэту, – жиIэжт нанэ, – гурым макъ гуэр зэхэсхащ. Пырхътэкъым, хьэуэ – гурымт! Сыщхьэхыпэурэ зыкъэсIэтащ, мо сыздезэшам. Зызоплъыхьри къысхуэщIэркъым гурым макъыр къыздиIукIыр. Сыкъотэджри псоми зэрызыххэу соплъ. Ауэрэ ди гъусэ зы хъыджэбзым деж сыносри – я дэ ди Тхьэ! и кIапэ цIыкIум фIэкIа къэмынауэ, блэ жьэдэпщхьэу солъагъу! – а дакъикъэр наIуэу и нэгу зэрыщIэкIыжыр плъагъуу, и нитIыр къихуу жиIэжт нанэ.
-Уэхьэхьей! Фыкъэуш! Блэ! Блэ! – сокIий жи.
Асыхьэту псори къыщолъэтри бгъэдолъадэ хъыджэбз гурыму щылъым. Блэр плъагъужыххэртэкъым – жьэдэпщхьакIэт.
Псори зэрогъэкIий, магъ, ящIэнур ящIэркъым. Арати, «псынщIу андэгурэ фыукъэбзурэ евгъэшх!»- жаIэ. НэгъуэщI зы пщыIэм ягъажэ, шху гуащIэу игъуэтыр къихьыну.
Андэгурэр куэду итти, еуэ доукъэбзри идогъэшх, еуэ доукъэбзри идогъэшх, жи.
-Уэ куэд мыгъуэщ! Сызэгуетхъ! – мэщэIу блэр зыжьэдэпщхьар.
-Умышхмэ – улIэнущ! ЖаIэр щIэ! – зэрогъэкIий къыщхьэщытхэр.
Ауэрэ шху гуащIэри къэсащ. Еуэ ирагъафэ, еуэ ирагъафэ! АдэкIэ емыхыжыхукIэ шхум ирагъэфащ…
Пырхърэ гурымрэ къыпхуэмыщIэну хъыхъ макъ и Iум къиIукIыу, и нэкIущхьитIыр плъыжь фIыцIафэ хъуарэ и нэр фIыщIилъафэу дакъикъитху хуэдэ щылъа нэужькIэ,зрагъэфами ирагъэшхами къыдэкIуеижу щIадзащ.
Быдэу жиIэрт нанэ, шхумрэ андэгурэмрэ ягъусэу, блэ епщыхар цIыкIу-цIыкIуу зэпыщэщауэ къыжьэдэкIыжауэ!
Арати, хъыджэбзыр сымаджэщым яшэри мазищ нэблагъэ щIэлъащ дохутырхэр къеIэзэу. А зы хъыджэбзым фIэкIа бын зимыIэ и адэ-анэм Уэхьидэт фIэилъхьэгъуэфI дыдэ къыхуащэхуащ «Алыхьырщ, Алыхьым иужь уэращ къезыгъэлар» жаIэри, икIи хъыджэбзыр сымаджэщым къызэрыщIэкIыжу ТхьэлъэIушхуэ хуащIыжащ.

Шорэ (Мез) Маринэ

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here