Адыгэхэр адыгэбзэ хуей?

0
19

Edebiyat öğretmeni Mekul Beslan, Adigecenin geleceğini 450 denek üzerindeki görüşmelere dayanarak yorumluyor

Нобэрей гъащlэм и зы хабзэщ сыт хуэдэ и лъэныкъуэкlи лъэбакъуэ абы дэпчыныр. Ар фlыуэ къызыгурыlуа цlыху щхьэхуэхэми лъэпкъ зэхуэмыдэхэми заужь, йофlакlуэ.Апхуэдэ зыужьыныгъэр абыхэм гуэгъу хуащlыркъым езым къыдалъхуа бзэр lумпэм щlынымкlэ, ар гъэкlуэдынымкlэ. Адыгэ лъэпкъыр куэд щlауэ къогъуэгурыкlуэ.Фlыгъуэ къытхуихьэсахэми ящыщщ адыгэбзэр. «Адыгэхэр адыгэбзэ хуей?» упщlэм жэуап мыарэзыныгъэ хэлъу ептыныр емыкlущ.Ауэ апхуэдэу къалъытэу пlэрэ адыгэу зыкъэзыбжыж дэтхэнэми?Мы упщlэмкlэ захуэзгъэзащ егъэджакlуэхэм, еджакlуэхэм, lэнатlэм зэхуэмыдэхэм щылажьэу уэрамым сызыхуэзахэм. Псори зэгъусэу бжыгъэкlэ цlыху 450 мэхъу. Анэдэлъхубзэ езыгъэджхэр цlыху тхущl хъурт, еджакlуэхэр-цlыху 300, lэнатlэ зэхуэмыдэхэм пэрытхэр-100.Таблицэу къэбгъэлъагъуэмэ, мыпхуэдэ теплъэ долъагъу:
Къыхэгъэщыпхъэщ мы упщlэхэр зэстахэр псори адыгэ унагъуэ къызэрихъуахэр, бзэмкlэ зэрыпсалъэхэр.Псори зэхэплъхьэрэ уеплъыжмэ, цlыху 450-м щыщу адыгэбзэр джын хуейуэ къэзылъытэхэр процент 84 мэхъу. Адрей процент l6-м адыгэбзэр джын хуэмейр халъагъуэ бзэм и гугъуагъым, ар хамэ щlыпlэхэм къызэрыщомыгъэсэбэпым, курыт еджапlэм бзэр зэрамыджам.Ауэ псом нэхъ сигу къеуар цlыхуитlщ щилlрэ тхущlым щыщу.Абыхэм си упщlэм и жэуапу къратар-«Адыгэбзэр фlыуэ слъагъуркъым, абы сыхуейкъым!»Бзэр умыщlэм къищынэмыщlауэ, абы ухуэмейуэ жыпlэныр ар дауэ?!
Адыгэбзэ! Макъыбэу зэрылъэлърэ, зэхэпха нэужькlэ гум ехуэбылlэ, жьым щигъэшэрыуэкlэ уэгум удэзыхьей, щlэм къыщигъэlукlэ узыгъэгуфlэ, Сосрыкъуэу нартыр уэркъэ зыгъэусэр!!!Сэтэней дахащэ уэркъэ-тlэ и фащэр!!! Мэлэчыпхъу и жьабзэр уэркъэ зыщlыр lуэрыlуэдз! Хамэ щlыпlэ ис лъэпкъэгъухэм уэркъэ нобэ епсэлъэфыр???!!! Си анэбзэр уэрщ, си япэ псалъэр зейр уэращ, нобэми узи-бзэщ, уэ уздобзэрабзэ, лъэпкъым ури-набдзэщ, узи-адыгэбзэщ!!! Нэгъуэщlыбзэм укъытекlами, хуэм-хуэмурэ уи «lэпкълъэпкъыр» зэрыубыдами, псом уралейщ, си Адыгэбзэ!!!Укъыздалъхуащ, си джылъхэм щежэщ хъугъэпсым ухэшэпсыхьащ, Балъкъ псыхъуэ уэрэд куэдрэ къыщызжепlащ, хъыбарыжь мымащlи «сыхэбгъэпсэухьащ». Нобэми узиlэижьщ. Си гупсысэр уэпхащ. Си гугъапlэр уэращ!!! Си адыгэбзэ, си бзэ дахэ! Адыгэ лъэпкъым и гъусэ пэж!… Жьабзэу укъэlумэ-пшынэ дыкъуакъуэр lэпипщlым телъщ, тхыбзэу ущытмэ-гупсысэ инхэр уи псалъэхэм ящlэлъщ! Къуршыжьхэм епсэлъэфри уэркъэ, бгъащхъуэ ину уафэм щыхуарзэм илъагъу дахагъэ псори къезыгъэlуатэр уи бзэкъэ?! Тхакlуэ дунейм дыщыбогъэхьэщlэ, усакlуэм и гупсысэм и къулеягъэр наlуэ тщыбощl. Дыгъэм и бзийкlэ укъыттопсэ, бжьыхьэ дыщафэм тетхыхьыр уэркъэ, гъатхэ щlэращlэм и гъагъэр уи бзэкъэ. Жьы мащlэ къепщэм уэ дзапэ уэрэду удожьууф, псы цlыкlу къежэхыр гуэгуэным къабзэу ибогъэлъадэ, щlамахуэм уэс хужьыбзэу щlым укъытогъуалъхьэ, гуэдз щхьэмыж зэlущащэм я щэхур уэрэду уогъэlу.
Сыадыгэщ. Арагъэнущ адыгэбзэу си анэм и бзэр зджыну щlысфlэфlыр. Зджым имызакъуэу, ар езыгъэджхэми сащыщщ.Илъэсипщlым щlигъуауэ адыгэбзэмрэ адыгэ литературэмкlэ сыегъэджакlуэщ. Адыгэбзэр джыным, зэгъэщlэным ехьэлlа дэтхэнэ зы lуэхугъуэри згъэзащlэу лъэпкъым къихъуа ныбжьыщlэм ар фlыуэ егъэлъагъуным, гупсысэ иlэхэр и бзэкlэ къиlуатэу егъэсэным, бзэм и дахагъэ псори къигъэlурыщlэным гуащlэкlэ сыбгъэдэтщ. Къуажэ еджапlэм илъэсиплlыр щысхьащ. Адрей илъэсхэм къалэр си хэщlапlэ хъуащи, къалэдэс сабийхэр спэгъунэгъущ. Пэжщ, гугъущ адыгэбзэм и lуэхур къалэмкlэ. Гугъуагъыр куэдым епхащ:адэ-анэхэм, къэралым бзэм хуищl гулъытэр нэхъ мащlэ зэрыхъуам. Мымащlэу бжыгъэкlэ сарихьэлlащ зи быныр адыгэбзэ иригъэджэну хуэмей адэ-ани. Гъэщlэгъуэныр аращи, анэхэрщ апхуэдэ гупсысэ зиlэу еджапlэм нэхъыбэу къакlуэхэр. Ар жагъуэщ, сыту жыпlэмэ бзэр сабийм lурызылъхьэр анэрщ. Етlуанэу къэралым щекlуэкl зэхъуэкlыныгъэхэри адыгэбзэр джыным зэран хуэхъуу къысщохъу. Еджакlуэхэм я зэманыр нэхъыбэу хухах нэгъуэщlыбзэхэм. Ауэ зи бзэр зымыщlэ цlыхум нэгъуэщlыбзэми сыт хуэдэ гупсэ хуиlэн?!
Жагъуэ хъу lэхугъуэхэм ящыщщ адыгэ унагъуэм адыгэбзэм и фэр мытlэкlуу фагъуэу зэрыщыхъур. Сабийхэми балигъ куэдми я лексикэм адыгэбзэм щlыпlэ щрагъэгъуэтыну хуейкъым. Уи бын бзэмкlэ уремыпсалъэмэ, ар ебгъэджыныр гугъуу къыпщыхъумэ, дэнэ-тlэ къыздищlэнур абы адыгэбзэр?!
Республикэм къыщызэlуахауэ адыгэбзэр щрагъэдж курсхэри апхуэдэуи сэбэпышхуэ хъуркъым. Сыхьэт зыбжанэм бзэр зрагъэщlэфынукъым, ар зы. Етlуанэу сом бжыгъэ а курсхэр и уасэщи, абыикl цlыхухэр къызэтрегъэувыlэ. Бзэр сабийм ищlэну ухуеймэ, ар гущэм щыхэлъым щыщlэдзауэ уепсалъэу щытын хуейщ, дзапэ уэрэду бгъэпсу, гъэфlагъыбзэу бгъэбзэрабзэу. Апхуэдэм щlапlыкlа цlыхум и анэбзэр и джылъхэм хошэпсыхь, ар абы и гъащlэм дэщlыгъуу къогъуэгурыкlуэ.
Куэдрэ газетхэми сыщоджэ телевизоркlи къагъэлъагъуэ lэнатlэ ин пэрыт цlыхухэр адыгэбзэм тепсэлъыхьу, адыгэ цlыхум и бзэр ищlэн хуейуэ жаlэу. Сфlэгъэщlэгъуэныр арщи, куэдрэ срихьэлlащ апхуэдэхэр я унагъуэкlэ хамэбзэм щриуэркъыу, я сабийхэм псалъитl адыгэбзэкlэ жрамыlэу. Ар жагъуэкъэ?!
Пэжщ, гъащlэр и пlэ иткъым. Абы зыдедгъэкlуу дыпсэупхъэщ. Ауэ абы къикlыркъым уи анэбзэр lубгъэкlуэтын хуейуэ. Хамэбзэми щlыпlэ щет уи гъащlэм, ауэ адыгэбзэми утемыукlытыхьыж. Еджакlуэ куэдыр исщ дунейпсо бэджыхъыу интернет жыхуэтlэм. Гуп куэди адыгэбзэ фlэщыгъэцlэхэр яlэу къыщызэгъэпэща щыхъуащ абы. Гъэщlэгъуэныр аращи, апхуэдэ гупхэми я зэпсэлъэныгъэр урысыбзэщ, инджылыбзэщ. Дунейм къытехъуэ сабийхэми лъэпкъым фlищыр адыгэцlэкъым, Эминымрэ Амалиемрэ куэд хъуащ. Лъэпкъым езым и бзэкlэ фlища цlэм нэхъ дахэ щыlэкъым. Сыт и уасэ мы цlэхэм ящыщ зыкlэ къоджэну:Ахуэмыдэ, Барий, Гуащэlэфl, Гуащэней, Гуфо, Дахэуэс, Дыгъэгуащэ, Елэн, Жаным, Къандисэ, Мэзанэ, Нысэlэфl, Нэхудыгъэ, Абрэдж, Аний, Езар, Нартшу, Мамсыр…
Адыгэбзэр адыгэхэм ящlэн хуейщ! Нобэкlэ бзэм къытепсэ дыгъэ бзийхэр махэ хъуами, адыгэбзэм и лъабжьэр кlуэдакъым, адрей бзэхэми яхэшэпсыхьакъым. Дауэ кlуэдыну жьабзэу, хъуэхъубзэу, хъуэныбзэу, щlагъыбзэу, пшынэбзэу, бзуубзэу, усэбзэу нобэми бзэрабзэ адыгэбзэр?!

Махуэлl Беслъэн,
егъэджакlуэ

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here