«Ди Иннэ» (Усакlуэ Къэшэж Иннэ теухуа псалъэ)

0
22

Lıh Ludmila şair ve yazar Kaşej İnna’nın 75. yaşı dolayısıyla Karmehable’de açılan büst hakkında yazdı 

Мазаем (февралым) и 12-м ди усакlуэ цlэрыlуэ, къэрал премием и лауреат Къэшэж Иннэ Инал и пхъур къызэралъхурэ илъэс 75-рэ хъуащ. Абы ирихьэлlэу Къэрмэхьэблэ дэт Къамбий Мухьэб и цlэр зезыхьэ 1-нэ курыт еджапlэм и музей блыным кlэралъхьащ мывэ пхъэбгъу, «Къэшэж Иннэ и фэеплъ плlанэпэ» жиlэу тету, и сурэти хэту. Фэеплъым и къызэlухыныгъэри, абы и ужь иту екlуэкlа зэlущlэри дахэу, гум дыхьэу екlуэкlащ.
Икъукlэ lуэху щхьэпэщ, ди щlэблэм губзыгъагъэрэ гъэсэныгъэрэ къызыхахынщ. Уи лъэпкъым щыщ цlыху цlэрыlуэхэр уэ умыгъэлъапlэжмэ, хэт пхуэзыгъэлъапlэнур?
Къэшэж Иннэ и тхыгъэхэр лъэпкъ литературэм и хэлъхьэныгъэшхуэу зэрыщытыр, езыр цlыху къызэрыгуэкlыу, цlыху гуапэу, псэм дыхьэу зэрыщытам теухуауэ куэд дыдэ жаlащ а махуэм.
Къэрмэхьэблэдэсхэм, Къэшэж лъэпкъым, ди еджапlэм и егъэджакlуэхэмрэ еджакlуэхэмрэ къабгъэдэкlыу сыхуейт фlыщlэ лей яхуэсщlыну Къэшэж Иннэ и фэеплъыр зи жэрдэм КъБР-м и общественнэ палатэм хэт Котляровэ Марие А., фэеплъыр тхуезыгъэщlа Дзэлыкъуэ куейм и lэтащхьэ Джатэ Руслъан Хьэшим и къуэм, Иннэ теухуа пшыхьыр тхуэзыгъэдэха Жьакlэмыхъу Кlунэ, Гусейнов Олег, Котовскэ Ася, Беппаев М.А., Мафlэдз М., гъуазджэмкlэ сабий еджапlэм къикlыу къытхуэкlуахэм.
А махуэм псалъэ дахэу Иннэ хужаlам сэри си гукъэкlыж куэд къигъэушыжащ…
эм «Иннэ» къудейкlэ еджэу. Атlэ «ди Иннэ» е «ди Иннэцlыкlу»…
Щыцlыкlуами, балигъ щыхъуами, илъэ 75-рэ щрикъуами ар ди дежкlэ къэнэжащ «ди Иннэцlыкlуу»…
Си жагъуэ зэрыхъунщи, сэ Иннэ сцlыхуакъым икlи сыхуэзакъым. Ауэ, иджыри сыцlыкlуу, сригушхуэн щlэздзащ сэ лъэпкъым тщыщ усакlуэ зэчиифlэ дызэриlэм. Сощlэж, Къэшэж Юрэ Зэурбэч и къуэр (Иннэрэ абырэ зэкъуэшитlым я бынт) си адэ Хьэжысмел деж нэкlуауэ, сфlэхьэлэмэту седэlуат Иннэ теухуа хъыбархэм. И хэщlапlэр къысхуихьынуи селъэlуат. Хуабжьу сыхуейт письмо хуэстхыну, сэ «суцlырхъа» усэхэри хуезгъэхьу къызэрыщыхъур къэсщlэну. Ауэ… сытегушхуэжатэкъым. Сэри си усэхэр «уцlырхъыным» адэкlэ кlуакъым…
Къуажэкум тхылъ щащэ тыкуэн иlащ. Сфlэфlт абы сыкlуэну. Зэгуэрым Иннэ и тхылъ цlыкlу къашауэ срихьэлlат, «Кебляга» жиlэу тету. Сыгуфlащэри ахъшэу сlыгъым къыщlэкl къэсщэхуат. Нобэми сиlэжщ а тхылъхэм щыщ зы…
2003 гъэм «Къэшэжхэ я лъэпкъым теухуауэ» жиlэу щlэныгъэхутэ лэжьыгъэ делэжьырт. Лэжьыгъэм республикэм япэ увыпlэр къыщихьауэ си еджакlуэр Мэзкуу кlуэну згъэхьэзырырт. Щlэныгъэ-къэхутэныгъэ институтым и лэжьакlуэ Махъсидэ Анатолэ сигу къигъэкlащ: «Къэшэж Исмел деж щхьэ умыкlуэрэ? Абы Къэшэж лъэпкъым теухуауэ lэджи зэхуихьэсащ, уи лэжьыгъэм къыщыпщхьэпэн гуэрхэр, шэч хэмылъу, абы деж щыбгъуэтынущ». Анэтолэ седаlуэри Исмел деж сыкlуащ. Сэ ар си дэлъху пэтми, гъунэгъуу сцlыхуртэкъым. И сэбэпыныгъэ куэд къызэкlащ сэ абы щыгъуэ Исмел, ауэ абы къызжиlэжхэм щыщу псом нэхъ нэхъ сфlэхьэлэмэтыр Иннэ теухуа хъыбархэрт. (Иннэрэ Исмелрэ я адэшхуэхэр зэкъуэшт). Усакlуэм къыхуитха письмохэр зэрихьэрт Исмел. (Зэрызэlыхьлым къыщинэмыщlауэ, а тlум я кум зэныбжьэгъуныгъэ гуапэ дэлъащ). Ахэр хэт машинкэкlэ, хэти lэкlэ тхат; усэбзэкlэ тха письмохэри хэтт. Ауэ ахэм псоми зэщхьу зы хэлът: Къэшэж лъэпкъыр, адыгэмэ зыщыуа псори Иннэ фlыуэ зэрилъагъур, и lэпкълъэпкъыр Мэзкууу щыlэми, и псэр сыт щыгъуи мыбыкlэ къызэреlэр, езым гу къабзэ-псэ къабзэ зэриlэр къыхэбджыкlырт.
Исмел къызжиlэжахэм щыщ гуэрхэр ноби сощlэж.
«Иннэ егъэлеяуэ гурыхуэт. Иджыри еджапlэм щlэсу дихьэхат тхыдэм, литературэм, философием.
Фlы дыдэу еджат, дыщэ медалкlи къиухат. Школыр къыщиухым абы усэбзэкlэ итха сочиненэр Мэзкуу къалэм сочиненэ (тхыхъэ) нэхъыфlдыдэхэр иту къыдагъэкlа тхылъым ихуат.
Схуэухыртэкъым абы и лэжьэкlэр. Зы жэщ-зы махуэм сыхьэт пщыкlуийкlэ лэжьэфырт!
Зэгуэрым ди къуажэгъу усакlуэ Нэгумэ Умар и усэ тхылъ хуэсшат, урысыбзэкlэ зэридзэкlыну. Зэманыр къызэмэщlэкlырти, тlэкlу еужьэрэкlыну селъэlуат. Ауэ си гугъакъым зы тхьэмахуэ закъуэм и кlуэцlкlэ а лэжьыгъэр зэфlигъэкlыну!»
Исмел зэрыжиlэжымкlэ, и лэжьыгъэм теухуауэ ар ди къэралым и къалэ lэджэм къыщыщlидзырт. Гъэщlэгъуэнт – Иннэ дэни къыщацlыхурт. И унэцlэр къызэращlэу, ар билет кассэ е хьэщlэщ хъунт – гуфlэжу къыпежьэхэрт, чэзум хэмыту и lуэху къызэфlагъэкlырт Иннэ и хьэтыркlэ…
Усакlуэ lэзэу, цlыху нэху цlыкlуу дигу къинащ Иннэ.
«Ди Иннэцlыкlу»…

Лыхь (Къэшэж) Людмилэ, Къэрмэхьэблэ дэт
Къамбий Мухьэб и цlэр зезыхьэ
1-нэ курыт еджапlэм и егъэджакlуэ

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here