-Osmanlı döneminden beri burada; %90’ı Şapsığ, Bjeduğ, Abzex ve Kabardey aileler birlikte yaşıyoruz.
– Dünya Çerkesleri olarak sorunlarımızı; Çerkeslerin durumuna benzer sorunlar dünya örneklerinde nasıl çözüldü ise öyle çözeceğiz.
-Çocuklarımız okulumuzda Kiril alfabesi ile Adigece, ayrıca Arapça, İbranice ve İngilizce öğreniyor. Köyde 9. sınıfa kadar okul var. Lise 3-4 yıl ve Kaduriye kentinde. Lise sonrası yeterlilik sınavı var, lise başarı puanı uygulaması da var. Bu sene başlayan bir uygulama var; matematik, tarih ve coğrafya gibi derslerin –her üniversitenin farklı ölçütü var- yanı sıra Adige tarihi ve dili de 2 puan olarak değerlendirmeye alınıyor. Sonra da üniversite sınavı söz konusu.
Benzer uygulama Ermeniler için vardı ve bu uygulama anayasal hak idi. Biz de 2-3 yıl öncesinden girişimlerde bulunduk. Milli Eğitim Bakanlığı ile görüşmeler yaptık. Bir komisyon kuruldu, köyden katılımla. Rapor hazırlandı ve sonuç alındı. Kısaca talep etmek gerekiyordu, bunu yaptık.
-20 sene önce üniversite mezunu 3 kişi vardı. Son 20 yılda 250 mezun ve okuyan var, bunun 2/3’ü kızlarımız. Cambridge ve Oxford’da yüksek lisans yapan 3 kızımız var, 3’ü de kanser üzerine çalışıyor.
-21 Mayıs için Parlamento ziyareti yaptık, milli kıyafetlerimizle. Bütün parlamenterleri odalarında tek-tek ziyaret ettik. “Sizin gibi soykırıma uğradık” dedik. Parlamento kararı ile 21 Mayıs yas günü ilan edildi, Çerkesler için izin günüdür. Her 21 Mayıs’ta bir parlamenterin gündem dışı söz alıp 21 Mayıs’a özel konuşma hakkı var.
-Çerkes parlamenter yok. Aday olabiliriz ancak bağımsız bir adayın 150 bin oy alması gerekiyor. Partilerde çalışan Çerkesler var, partili bir Çerkes de girebilir Parlamentoya. Bu anlamda etkili olmak için Çerkeslerin birlikte hareket etmesi gerekli. Bizim köyde oylar partilere dağılıyor. En fazla oy sosyal-demokratlara ve İşçi Partisine çıkar. Arap partisine ve milliyetçi Yahudi partisine oy verenler de var.
-Kadınlar her yerde reis, belediye başkanlığı hariç. Kadın aday çıkmadı şimdiye kadar. Okul müdürü ve öğretmenler kadın, belediye çalışanlarının 2/3’ü kadın.
-6 yıldır yaz okulu uygulaması yapıyoruz, temmuz ayında. Türkiye, Ürdün, Kafkasya’dan gençler geliyor, her ülkeden 12 kişi. İsrail’den de Türkiye’ye, Kafkasya’ya gidiyorlar.
-Üniversitede Çerkes Dili ve Edebiyatı bölümü yok, sayımız genele göre çok az. Ama azınlıklara yönelik tez çalışması yapan öğrenci sayısı bir hayli fazla.
-Kfar Kamalı olup köy dışında işi olanlar gidip geliyor, çalıştıkları kente yerleşmiyor. Evde nenej-tetej oluyor, çocuklar için önemli.
-1876 öncesi ve sonrası başlarına geleni yazmadı Adigeler. Yazmamak bir eksiklik. İsrail ve Ürdün tarihinde Adigeler önemli ve ciddi pozisyonlarda görev yaptılar ama yazılmadı. Ürdün tarihinde çok önemli yerleri var. Suriye’de ikinci devlet başkanı Çerkes’ti* örneğin.
-Bir adli sorun söz konusu olduğunda, öncelikle biz devreye giriyoruz ve sorunu çözüyoruz, köyün dışına çıkarmıyoruz konuyu. Çoğunluk böyle davranıyor.
-İsrail yasaları gereği kadın polise gitse, şiddet uygulamayı bırakın “eşim taciz ediyor” dese, 6 ay köye giremez. Yahudiler genelinde canı sıkılan polise şikâyet ediyor. Bizde yoktur. Şiddet ve boşanma bizde yok. Ancak son zamanlarda boşanmalar oluyor.
*Ahmed Nami: 2. Suriye Devlet Başkanı ve 5. Suriye Başbakanı
Görev süresi: 28 Nisan 1926 – 15 Şubat 1928
Doğum: 11 Mayıs 1879. Beyrut, Osmanlı İmparatorluğu.
Ölüm: 13 Aralık 1962. Beyrut, Lübnan
Partisi: Bağımsız
II. Abdülhamid’ın kızı Ayşe Osmanoğlu ile evlenerek Osmanlı Hanedanı’na damat olmuştur. (İnternetten alınan bilgidir. Jıneps)
