Зи зэфIэкIхэр лъагэ щIэныгъэлI, егъэджакIуэ

0
16

Haradura Alla, Kabardey-Balkar Devlet Üniversitesi tarım profesörü Şamaxo Lev’in eğitim dünyasına katkılarını ve onun ağaç yetiştiriciliğindeki hünerlerini anlatıyor.

Ди щIыналъэм зегъэужьыным хьэлэлу хуэлажьэ лъэпкъ щIэныгъэлI пажэхэм ящыщщ Бгылъэ щIыпIэхэмрэ бгы лъапэхэмрэ жыг хадэхэр щыгъэкIынымкIэ Кавказ Ищхъэрэ щIэныгъэ къэхутакIуэ институтым и щIэныгъэрылажьэ нэхъыжь, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал мэкъумэш университетым и профессор, техникэ щIэныгъэхэм я доктор, ЩIДАА-м и академик, КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ Щомахуэ Лев Аслъэнджэрий и къуэр. ЕхъулIэныгъэ иIэу иригъэкIуэкI щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэ купщIафIэм къыдэкIуэу, Лев илъэс 56-рэ хъуауэ пэрытщ егъэджэныгъэ-гъэсэныгъэ Iуэхуми.
Щомахуэ Лев Тэрч щIыналъэм къыщалъхуащ. КлассипщIыр къиуха нэужь ар Осетие Ищхъэрэм дэт мэкъумэш институтым щIэтIысхьащ. Жыг гъэкIыныр ди щIыпIэм щефIэкIуэн папщIэ щIэныгъэлIхэм ирагъэкIуэкI къэхутэныгъэхэм пасэу дихьэхащ Лев. Ар жыджэру хэтт еджапIэм щекIуэкI щIэныгъэ семинархэм, конференцхэм, нэгъуэщI зэхуэсхэм. Абыхэм я утыку кърихьэрт жыг гъэкIыным пыщIа Iуэхугъуэ зэхуэмыдэхэм ехьэлIауэ иIэ еплъыкIэхэр. ЕхъулIэныгъэ иIэу еджапIэ нэхъыщхьэр 1962 гъэм къиухри, IэщIагъэ зэзыгъэгъуэта инженер щIалэр Тэрч щIыналъэм хыхьэ Ботэщей къуажэм щызэхэт «Вторая пятилетка» колхозым IэщIагъэлI нэхъыщхьэу лэжьэн щыщIидзауэ щытащ. Илъэсищ абы щылэжьауэ Лев Красно- дар дэт мэкъумэш институтым и аспирантурэм щIэтысхьат. Ар къиуха нэужь, езыр щеджа, Владикавказ дэт мэкъумэш институтым мэкъумэш машинэхэмкIэ и кафедрэм и ассистенту къигъэзэжри, абы щылэжьащ.
Щомахуэм фIыщIэшхуэ яхуещI лэжьэн щыщIидзагъащIэм дэIэпыкъуэгъу къыхуэхъуа и лэжьэгъуахэм. ПщIэ лъагэрэ щIэныгъэ куурэ зыбгъэдэлъ а егъэджакIуэхэм я деж щIэныгъэм и мызакъуэу, гъащIэм хэпсэукIын папщIэ сэбэп къыхуэхъуа чэнджэщ, ущие псалъэхэр щызэхихащ, хьэл дахэ куэди щызыхилъхьащ.
ИлъэскIэ абы щылэжьауэ щIэныгъэлIыр къыщалъхуа щIыпIэм къагъэкIуэжри, Къэбэрдей-Балъкъэр къэрал университетым Прикладной механикэмрэ электроникэмкIэ и кафедрэм и егъэджакIуэ нэхъыжьу ягъэуващ, мазэ бжыгъэ фIэкIа дэмыкIауэ ар КъБКъУ-м электротехникэмкIэ иIэ кафедрэм и унафэщI ящIауэ щытащ. Илъэс зыбжанэкIэ абы щыIа нэужь Щомахуэр автотранспорт комбинатым и унафэщIу ягъэуври, абы илъэсипщIкIэ щылэжьащ, иужькIэ Налшык къалэ дэт, вольт лъагэм ирилажьэ Iэмэпсымэ-хэр къыщыщIагъэкI заводым и унафэщIуи щытащ.
Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм мэкъумэш щIэныгъэхэм щыхурагъаджэну еджапIэ нэхъыщхьэ къыщыщызэIуахым, абы и япэ ректору щыта, профессор ФиIэпщэ Борис и лъэIукIэ Лев гидромелиоративнэ факультетым и унафэщIу увауэ щытащ. Езы щIэныгъэлIым зэрыжиIэмкIи, зы махуи хущIегъэжакъым и ныбжьэгъур имыгъэщIэхъуу а IэнатIэм зэрыпэрыувауэ щытам.
1988 гъэм къыщыщIэдзауэ 1992 гъэ хъуху Щомахуэр лэжьащ Къэбэрдей-Балъкъэр агромелиоративнэ институтым и проректору. ИужькIэ Бгылъэ щIыпIэхэмрэ бгы лъапэхэмрэ жыг хадэхэр щыгъэкIынымкIэ Кавказ Ищхъэрэ щIэныгъэ къэхутакIуэ ин- ститутым и унафэщIу ягъэкIуащ. Лэжьыгъэм и пIалъэ фIыуэ зыщIэ унафэщIыр а IэнатIэм щагъэува зэманыр зрихьэлIар урысей щIэныгъэм и дэхуэхыгъуэрт. Ауэ зэман кIэщIым къриубыдэу Щомахуэм хузэфIэкIащ коллективыр зэтриIыгъэу институтым щекIуэкI щIэныгъэ къэхутэныгъэхэм я фIагъри, я бжыгъэри къиIэтыжын.
Щомахуэм иригъаджэхэми, иригъэджахэми, нэхъ пасэу зыдэлэжьахэми, иджыпсту зыхэтхэми жаIэ ар унафэщI щыпкъэм и мызакъуэу, атIэ сыт хуэдэ зэманми зи зэфIэкIымрэ зи щIэныгъэмрэ хэзыгъахъуэ IэщIагъэлIу, щIэныгъэлIу зэрыщытыр. Зи къэхутэныгъэ купщIафIэхэр ди щIыпIэми нэгъуэщI щIыналъэхэми я мэкъумэш IэнатIэхэм шэщIауэ къыщагъэсэбэп щIэныгъэлIыр еш имыщIэу йолэжь жыг гъэкIыным лъа- хэм зыщиужьыжыным, щIалэгъуалэр абы дегъэхьэхыным. Зэрылажьэ зэманым къриубыдэу абы и Iэдакъэм къыщIэкIащ щIэныгъэ лэжьыгъэу 230-рэ, абы щыщу 10-р монографиещ, 8-р патентщ.
Ноби егъэджэныгъэ, щIэныгъэ-къэхутэныгъэ лэжьыгъэм жыджэру хэтщ Лев. Профессорым щрегъаджэ КъБКъМУ-м, инженерхэр гъэхьэзырыным толажьэ. Къыхэгъэщыпхъэщ абы и унафэм щIэту цIыху 28-м я кандидат лэжьыгъэр, 6-м я доктор диссертацэр зэрыпхагъэкIар. Ахэр хуэарэзыщ я унэтIакIуэм икIи йохъуэхъу нэхъыжьыфIыр иджыри куэдрэ лъэпкъ щIэныгъэм хуэлэжьэну.
ЩIэныгъэлIыр хэтщ Кубань мэкъумэш университетым доктор диссертацэр пхыгъэкIынымкIэ и щIэныгъэ советым, РАН-м и зэзыгъэуIу советым, Урысейм и Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм IэнатIэм къыщагъэсэбэп машинэхэр зэпкърылъхьэнымкIэ, къыщIэгъэкIынымкIэ и центрым и унафэщIщ.
Щомахуэ Лев и къару емыблэжу зэрылажьэр гулъытэншэу къанэркъым. И зэфIэкI лъагэхэм папщIэ абы къыфIащащ КъБР-м мэкъумэш хозяйствэмкIэ щIыхь зиIэ и лэжьакIуэ цIэ лъапIэр, Урысей Федерацэм Мэкъумэш хозяйствэмкIэ и министерствэм, Къэбэрдей-Балъкъэр Республикэм и Правительствэм, Парламентым я щIыхь тхылъхэр къыхуагъэфэщащ.
Щомахуэм и ныбжьыр иджыблагъэ илъэс 80 ирикъуащ. ЩIэныгъэлIым и махуэшхуэр хуаIэтащ абы и щIыбагъ къыдэт и унагъуэ дахэм, пщIэшхуэ къыхуэзыщI и лэжьэгъухэм, иригъаджэ студентхэм. Зи псалъэм тебгъуэтэж щIэныгъэлI пажэм дохъуэхъу узыншэу, лэжьыгъэм ехъулIэныгъэхэр щиIэу и унагъуэм иджыри куэдрэ яхуэпсэуну.

ХЬЭРЭДУРЭ Аллэ.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here