Адэжь макъамэ, сытхэр уи щэху?

0
29

Şomakho Zaline, etnomüzikolog Doç. Dr. Dijin Çurey’in “Türkiye’de Yaşayan Abhaz ve Adigelerin Müzik Folkloru” adlı kitabıyla ilgili bir makale yazdı.

«Тыркум щыпсэу абхъазхэмрэ адыгэхэмрэ я макъамэ lуэры lуатэр» ф lэщыгъэм щ lэту иджыблагъэ Истамбыл къыщыдэк lащ ди лъэпкъэгъу пщащэ, Филологие щ lэныгъэхэм я кандидат, Абхъаз Къэрал университетым и доцент, Д.Гулиа и ц lэр зезыхьэ университетым lуэры lуатэмк lэ къудамэм и щ lэныгъэ лэжьак lуэ нэхъыжь Чурей Дыжьын и тхылъ.
Чурейм и щ lэныгъэ къэхутэныгъэхэр бзищк lэ (адыгэбзэ, абхъазыбзэ, урысыбзэк lэ) гъэпсащ. Мыр пщащэм и докторскэр зэрыпхигъэк lыну лэжьыгъэщ.
Дыжьын ди республикэм ф lыуэ щалъагъу, и lуэху дахэхэмк lэ къыщац lыху бзылъхугъэщ. Ар куэд щ lауэ lуэры lуатэм дехьэх, езыми пасэрей адыгэ макъамэ lэмэпсымэхэм щыщу бжьамийм lэзэ дыдэу зэрепщэм куэд щыгъуазэщ.
Зэрытщ lэщи, адыгэ макъамэ lэмэпсымэхэм тхыдэшхуэ я lэщ. Тхылъым и псалъэпэм щыжы lащ сыт хуэдэ лъэпкъми и дунеймрэ и хьэлымрэ къэзы lуатэ макъамэ зэри lэр. Адыгэ макъамэхэм я зэхэлъык lэ дахащэр къэзыгъэщ lыр lэмэпсымэ хьэлэмэтхэщ, адрей лъэпкъхэм я lэмэпсымэхэм емыщхьщ. Макъамэхэр къызрагъэк l lэмэпсымэхэр я ныбжьк lи, зэф lэк lк lи, щ lык lэк lи зэхуэдэкъым. Аращ ди макъамэхэр псоми къахэзыгъэщхьэхук lыр.


XIX л lэщ lыгъуэм Хъан Джэрий lэмэпсымэ щэнхабзэм ехьэл lауэ иригъэк lуэк lа къэхутэныгъэхэм тепщ lыхьмэ, lэпэпшынэмрэ пшынэт lаркъымрэ къэзыгъэсэбэпыну хуиту щытар пщыхэмрэ уэркъхэмрэт. Къапщтэмэ, абыхэм я хьэщ lэщым къыщ lэ lук lыу куэдрэ зэхэпхынут а lэмэпсымэ хьэлэмэтхэмк lэ езыхэм ягъэзащ lэ макъамэ удэзыхьэххэр. Гуф lэгъуэ lуэхухэм деж джэгуак lуэхэр шык lэпшынэ ирагъауэрт.
Дыжьын и тхылъыщ lэм зэрыщитхымк lэ, 1864 гъэм, адыгэхэр Уэсмэн къэралыгъуэм ягъэ lэпхъуа иужьк lэ, абыхэм ягъусэу щэнхабзэм и зы lыхьэф lи здрахащ. Хэкум пэ lэщ lэу къэна ди лъэпкъэгъухэм зэрахузэф lэк lк lэ захъумэжащ, щэнхабзэ, бзэ и лъэныкъуэк lэ емыф lэк lуами, я lэщ lэлъыр егугъуу яхъумащ. Нобэм къэсыху хэхэс адыгэхэм я макъамэ lуэры lуатэр и к lэм нэсу джа, къэхута мыхъуауэ ек lуэк lырт. Къыхэгъэщыпхъэщ мы тхылъым лъабжьэ хуэхъуа макъамэхэмрэ уэрэдхэмрэ езы Дыжьын 2008-20 l2 гъэхэм Тыркум зэхуихьэсыжахэр арауэ зэрыщытыр.
Лъэпкъ тхыдэр нэхъ нэ lурыту, пэжу, анэдэлъхубзэр лей к lэрымылъу къабзэу къыщызэтенэхэм ящыщщ лъэпкъ макъамэхэмрэ уэрэдыжьхэмрэ. Дуней телъыджэ къыпхузэ lуах Дыжьын и къэхутэныгъэхэм.
Тхылъым и теплъэри ит сурэтхэри ек lуу зыщ lар Иорданием щыщ ди лъэпкъэгъу пщащэ Къэрэгъул Зейнэщ.
«Тыркум щыпсэу абхъазхэмрэ адыгэхэмрэ я макъамэ lуэры lуатэр» къыдэк lыгъуэр дунейм къытехьэнымк lэ мылъкук lэ, чэнджэщ щхьэпэк lэ Дыжьын дэ lэпыкъуар адыгэгу зи lэ нэхъыжьыф l Чурей Алийщ (Дыжьын и адэщ). Апхуэдэуи Дыжьын ф lыщ lэ лей хуещ l и тхылъыр къыщыдэк lа тхылъ тедзап lэм и унафэщ l Алпай Ардзинба, Гумантитар къэхутэныгъэхэмк lэ Абхъаз институтым и лэжьак lуэ, тхыдэдж Ражба Руслан, АКъУ-м филологиемк lэ факультетым и егъэджак lуэ, доцент Хибба Людмилэ, Дыжьын и доктор лэжьыгъэм и унафэщ l филологие щ lэныгъэхэм я доктор, профессор Къудей Зинаидэ сымэ.
Макъамэ фольклорым теухуауэ Дыжьын и епл lанэ тхылъым и лъэтеувэ Абхъазымрэ Къэбэрдей-Балъкъэрымрэ щащ lыну я мурадщи, хуейхэм зы lэрывгъыхьэфыну lэмал фи lэнущ.
Щомахуэ Залинэ.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here