ЧIыопсым исаугъэт цIэрыIоу, лъэпкъым ыкIи культурэм якIэнэу зэрэщытыр къэзыушыхьатырэ къэралыгъо статус къызэратыгъэу Шэхапэ дэт Тюльпан чъыгышхом джыри шъэфэу хэлъыр макIэп…
Метрэ 30-м ехъу зилъэгэгъэ чъыгым ыпкъ ежь щымыщ пкъыгъохэр хэлъхэмэ бэмышIэу ауплъэкIугъ, зэрежагъэхэуи къычIэкIыгъ. Приборэу агъэфедагъэм гъучI такъыр зыхэлъ чIыпIэр къызигъотыкIэ макъэ къыгъэIущтыгъ. ЯинагъэкIи, чъыгым зэрэхэкIыхьагъэм икууагъэкIи ахэр зэфэдагъэхэп, ябагъэкIи пшIы пчъагъэм нэсыщтыгъ.
Къуаджэу ШэхэкIэй щыпсэурэ Хъущт Мэдинэ чъыгхэм якъэбар сыхьат пчъагъэрэ къыIотэн ылъэкIыщт. Исэнэхьат мэзыр къэухъумэгъэным епхыгъ, апшъэрэ гъэсэныгъэ иI. Илъэс заулэкIэ узэкIэIэбэжьмэ краеведением ишъыпкъэу пыхьагъ. ЧIыгу Iэгъо-благъохэр къыплъыхьагъэх, зэрегъашIэх, шIэныгъэлэжьхэм, музейхэм яIофышIэхэм заIуегъакIэ.
Мэдин ары шапсыгъэхэм агъэлъэпIэрэ чъыгышхор арагъэуплъэкIунэу зыгу къэкIыгъэр. Ащ ыныбжь зыфэдизым бэшIагъэ цIыфхэр зигъэгумэкIыхэрэр ыкIи зытегущыIэхэрэр. Шъыпкъэри пцIыри зэхэхьажьыгъэу илъэсхэр макIох. ШIэныгъэлэжь цIэрыIохэр къырагъэблагъэхи Iоф зыдашIэр ары лириодендроным ыныбжь зыфэдизыр къызаушэтыгъэр — илъэс 253-рэ! Ушэтынхэр джыри лъагъэкIуатэхэ ашIоигъу.
— Тюльпан чъыгым бэ къырыкIуагъэр ыкIи къылъэгъугъэр, — еIо Мэдинэ. — Кавказ заор къызэпичыгъ, революциер къызэрэдахыгъэм щыгъуаз. Хэгъэгу зэошхом илъэхъан чъыгым ышъхьагъкIэ ошъогум тилетчикхэмрэ нэмыцхэмрэ бэрэ щызэзэуагъэх. Хъугъэ-шIагъэ пэпчъ чъыгым ыкIышъо тыркъохэр къытырищагъэх.
Шапсыгъэхэм я Адыгэ Хасэ, ШэхэкIэй ичIыпIэ общественнэ зыгъэIорышIэжьыпIэ ипащэу ЛIыф Хъалидэ, Краснодар краим ичIыопс шъолъыр хэхыгъэхэр къэзыухъумэрэ ГъэIорышIапIэм иятIонэрэ отдел испециалист шъхьаIэу Алексей Дворницкэм, Шъачэ и Лъэпкъ парк и Шэхэпэ мэзхъызмэтшIапIэ икъэралыгъо инспекторэу Шъхьэлэхъо Мэджыдэ Мэдинэ къыдырагъэштагъ. Чъыгым гъучIыхэр хэлъхэмэ ауплъэкIу зэхъум Iофтхьабзэхэу зэрахьагъэхэр ыкIи сурэтхэр зэрэтырахыгъэхэр официальнэу зэхагъэуцогъэ актым ратхагъэх.
Мэдинэ къызэриIорэмкIэ, комиссием хэтхэм пкъыгъуиплI инхэу чъыгым зэрэхэлъыр къыхагъэщыгъ. «Ахэр щэхэнкIи хъун, топыщэу зэбгырыутыгъэм щыщ къутафэхэнкIи е къэмыуагъэхэу хэлъхэнкIи мэхъу, — еIо ащ. — ГъучI такъырхэр чъыгым ыпкъ хэкIыхьагъэх, щыщ шъыпкъэ хъугъэх, чъыг кIышъоми бэшIагъэ зызызэфищэжьыгъэр. Ау тэкъуафэхэр зыхэлъхэм якууагъэрэ ежь чъыгыпкъым илъэс къэс миллиметри 3 зэрэхахъорэмрэ къыдэплъытэхэмэ, гъучIхэр зыхэлъхэр илъэси 160 — 170-рэ фэдиз хъугъэ».
Iофыгъом изэшIохын рагъэжьагъ. ТапэкIэ уплъэкIунхэри, ушэтынхэри, зэфэхьысыжьхэри зышIынхэ фаехэр Iофым шIэныгъэ куухэр фызиIэ специалистхэр ары.
Ныбэ Анзор
(ШАПСУГИЯ)
