Токъмакъ Айдын

16 yazı

Щоджэнцlыкlу lэдэм, Туркум къыщыкlуам щыгъуэ!

(БлэкIа мазэ тхыгъэм кIылъыкIуэу)  ...ЩоджэнцыкIу Iэдэм Туркум къыщыкIуам Бурса, Дузджэ лъэныкъуэмкIэ щыIэ Адыгэхэр зэхилIэгъуэну, Занилэ Фэййаз игъусэу (гъуэгу гъэлъагъуэу) къыщакIуэхьащ, къызыхалъэгъуащ. Гъуэгум тIэкIу гугъу щырагъэхьами... (Ипэрей тхыгъэм нэхъ кIыхьыу хэфлъагъуэфынущ.)   Кайсэри, Сивас...

ЩIэныгъэр дэнкIэ щIыэ?

Илъэс щэныкъуэм фIэкIами, пэгъунэгъуу, гъэ куэд блэкIащ. Си щIалэгъуэу, Анкъара Къалэм дыдэсыу, Адыгэ Хасэм дыщыхэта гъэхэращ. Дызырэзэпсалъэр Туркубзэу, Ауэ Хасэм, ди бзэр нэхъ щызетхьэу, ЕджэкIэ/тхэкIэ зими имыщIэу хужыпIэ хъуну гъэхэрат, а...

Щыгъуэ-Щlэж Махуэ!

Сыт, «щыгъуэ» псалъэм къикIыр, сыт цIыхухэр щIэщыгъуэр? Ар сыт щыгъуэ? Щыгъуэн папщIэ «щы»макъ псалъэ пычыгъуэр хэтын хуей? Хэтын хуеймэ, мы «щы» макъ пычыгъуэр, къызыхэкIар, и къежьапIэр зыхэхун хуеищ. «Щы» макъ псалъэм...

Бзэр, Дэнэ Къыщежьэу, Дэнэхэм Нэса?

Ди бзэм хуэфащэ и пщlэр зэрыдмыщlэм папщlэ, и къежапlэ, и къэхъукlэр, и ныбжьыри ди бзэм хуамыгъэфащэу, бзэм хэлъ зы псалъэу «дунеи» псалъэр утыкlу къипхьэмэ; хэтым, Хьарыпыбзэщ, хэтым Фарысыбзэщ хужаlэ, мыхъужыхэмэ Хьиндым...

«С»! АР IУСЭУ, ЗЭIУСЭУ ГЪЭЩIЭГЪУЭНУ ЗЫ МАКЪЩ.!

Ди бзэм и пIщэр тщIэну, гурыIуэгъуэ тхуэхъун папщIэ зы тхыпкъ (хьэрф) закъуэр ирикъунщ. Мыхуэдэ пщIэшхуэ зыхуэтщI тхыпкъым сыт хуэдэ макъыу пэрэ къригъэкIыр? Бзэм и къежьапIэр макъщ. Макъыншэуи узгурыIэфынущ, Ауэ урипсэлъэфыну, уриIуэфынукъым....

Бжыгъэ: Пщlр (10) сыт, щlэпщlыпщlыр сыт?

Ди бзэм игъэлъагъуэ бжыгъэхэм зэ дыхэвгъаплъэ. ЩымыIэгъэм, нэщIым, щымыIэм папщIэ; зыр (1) зыдыщымIэм зыри (0), щымыIагъэ игъэлъагъуэу хужаIащ. ЩыIэхэм щыхэплъэм, зыхэпсэуэхь щIыуэпсым хилагъуэхэм, ез зым фэкIа зыми емыщхьу, закъуэу, къудеиуэ щытхэр...

Уи бзэр, хэт зи бзэр!

Дызырыпсалъэ, дызырытхэ ди бзэр, адыреи бзэхэм зэремыщхьыр, бзэм телэжьыхь щIэныгъэрылажьэхэми ядауэ утыку илъщ. Макъ бэгъуауэ зэрызхэлъыр, макъхэм я зыпыщIэкIэр, зэпхыкIэр, и щIэдзэкIэр, и кIэухыкIэр, макъым къыригъэкI кугъэ-купщIэм и къэхъукIэм хуэдэу, куэду...

Зы, ды, щы, lэр, дэнэ?

А зы’р щы Iэмэ, А ды’р щы Iэмэ, А щы’р щы Iэмэ, Зы ды щы Iэр; нэхуу, хуабэу, махуэу, бэуэ, бэву ар щIы щIыIуу щIыналъэщ... ФIаща цIэр «БЭ»щ. НытIэ; А зы’р...

ЩIы уэ псы (щIыуэпс)

Нобэ, дэ цIыхухэр, адыреи псэущхьэхэр, къэкIыгъэхэр (жиг, мэкъу, мэш) цIэуэ дунеи зыфIэтща щIыналъэ (щIы) щIыпIэм дытету, дытесу, дыхопсэуэхь, дытоупсэуэхь...  А «щIы»р щымыIатэмэ псэ зыIуту, псэуныгъэ зиIэу хъуар, дэ, псэупIэ диIэнутэкъым!  Кэдбауэу жьыдэтшэ «уэ»р тхьэмбылым нэсу ди лъыр имыгъэкъабзэу щытамэ псэуныгъэ дыгъуэтыфынутэкъым. Дэр хуэдэу адыреи псэущхьэхэри «уэ»м хуэныкъуэщ. Жигыри, мэкъури, мэшыри псэ зыIут къэкIыгъуэу хъуар мэбауэр, ахэри «уэ»м хуэныкъуэхэщ.  А «уэ»р щымыIатэмэ,...

Бзэр Псэщ!

Псыпэр къыщежьэр, псым и нэращ. Мис ар, псынэращ. Псынэм псыпэр къыщожьэри, ежэхыурэ зы гъуэгу, езы псым и гъуэгур къегъуэтыж. И гъуэгур «щIы»м хэтыжу мажэ, иожэх. Зыдэжэм мэбауэ, зэдищIыгъуэуэ «уэ»р, псынэм къыхэкIа...