21 Стигалкъекъа-бутт 1864
Чергазийн Геноцид
Яздина Кавказ.Реалиини тIаьхь; 1817-чу шарера 1864 шаре кхаччалц лаьттинчу Кавказан тIамо хIаллакьхуьлучу хьоле кхачийна адыгийн къаьмнаш. Османийн импере адыгаш берраш а санна дIабахча, буха ца бисина 50 эзар бен. Оьрсийчоьне ша Кавказан тIеман заманахь адыгашна тIехь геноцид хIоттийна хиларх даредаре кхойкху чергазийн юкъараллаша.
Чергазийн юкъараллаша геноцид лору Оьрсийн империно шайца 19-чу бIешарахь лелийнарг: къоман цхьа дакъа хIаллакдина, цхьа дакъа Османийн импере дIахьажийна.
Кавказана тIамехь оьрсийн агIор хилла дараш бен дац документашкахь дисина. Къилба Кавказ яьккхинчул тIаьхьа мохк чергазех мукъабаккха болийна. Адыгашна вуно лазаме, доккха зен дина болам бу иза. Эзарнаш шерашкахь шайн латта тIехь даьхна къаьмнаш Османийн импере дIахьийсо долийна. Ас теллина оцу заманаша документаш. Трабзонерчу оьрсийн консула и зама юьйцучу кехаташна тIенисвелла со. Велхха воллуш яздо цо: “Ган хала сурт ду хIара! Сацо деза дерриг а, чергазий дIакхалхор юкъахдаккха деза! ХIунда аьлча, эзарнашкахь леш бу нах! “ Iаьржачу хIордан цхьана йистера I000 чергази новкъаваьккхича, дехьа бердашка кхочуш ца хилла царех ах бен – ун даьржина хилла. Туркойчоьна а ца хилла и нах тIеоьцуш. Уьш дуккха а беттанашкахь кхаьбна карантинехь. Оцо вуно доккха зен дина чергазашна. Хаттар лаьттина: буьсур а буй адыгаш дуьнентIехь? Масала, дац ала тарлуш ду убыхийн къам. Цундела Кавказехь оьрсийн инарлашна, салташна хIолламаш хIиттор – иза чIогIа лазам еду чергазашна, кхечу массо а къамнашна, – дийцира историка Вачагаев Майрбека.
