Gürcistan tarihinin birtakım yapıtaşları vardır. Bunların belli başlıları kolonyalizm, bölgecilik, çoketnililik ve toplumsal ayrışmadır.
Bu tarihsel arka plan, Gürcistan’da sosyalizmin aynı anda hem aydınlara hem de köylülere cazip gelmesinin sebeplerini kavramamızı kolaylaştırır.
Nitekim 19. yüzyılın sonunda her iki gruba hâkim olan psikoloji kavranmadan, Gürcistan’da sosyal demokrasiye verilen yığınsal destek tam olarak anlaşılamaz.
Benzer şekilde, Gürcü sosyal demokrasisinin özgün felsefesi ve başarısı da ancak ve ancak Gürcistan’ın özcü mirası bağlamında yerli yerine oturur.
Bu tarihsel bağlam, Gürcü sosyal demokratların Rusya İmparatorluğu bünyesinde en başarılı sosyal demokrat hareketi nasıl yarattıklarına ilişkin bir bakış açısı sunar.
Çarlık rejiminin Gürcistan’da yerleştirdiği model doğrultusunda, Gürcü seçkinler ülkeleri için sadece Rusya toprakları içinde bir gelecek tahayyül ediyorlardı. Ukrayna ve Letonya’da olduğu gibi, Gürcüler de siyasi bağımsızlık talep etmiyorlardı.
Gürcü sosyal demokratlar 1918 yılına dek siyasi bir hedef olarak bağımsızlığı gündemlerine almadılar. Bu tutumları, 1917 öncesinde Gürcü milliyetçilerinin benimsediği tavrı anımsatıyordu.
Gürcü seçkinlerinin bağımsızlığı reddetmelerinin arka planında iki temel dinamik vardı:
- Tarihsel miras. Gürcistan uzun süre yabancı (Osmanlı ve İran) istilalarla uğraşmıştı. Bunlara karşı korunmak için tek çare Rusya’nın desteğini almaktı. Bunun için de emperyal Rusya’nın parçası olmak gerektiğine inanılıyordu.
- Modernleşme beklentisi. Modern fikirlerin kaynağı Rusya idi. Rusya’daki bilimsel ve kültürel ilerlemeden
Gürcistan’ın da payını alacağı kanaati hâkimdi.
Ne var ki Gürcü entelijansiyasının Rus hegemonyasını kabul etmesi, ulusal haklar konusunda duyarsız olduğu anlamına gelmiyordu. Gürcü sosyal demokratlar, tıpkı 19. yüzyıldaki öncüleri gibi, “milliyetçi” idiler.
Ama bu kültürel bir milliyetçilikti; Avusturya Marksistlerinin savunduğu türden bir milliyetçilik. Kültürel milliyetçiliğin yeşerebileceği tek siyasi formasyon, çokuluslu demokratik bir devlet olabilirdi.
Aralarında sosyal demokratların da olduğu Gürcü aydın sınıfı 1918 yılına kadar kendi kaderini tayin (self-determinasyon) hakkı için mücadele etti. Bu, bağımsızlığı kategorik olarak dışlayan bir talepti.
Gürcü entelijansiyasının kendi kaderini tayin hakkı talep etmesinin iki sebebi vardı:
- Döneme egemen olan sosyalist fikirlerin etkisi;
- Genel olarak gayri-Rus entelektüellerin imparatorluk içinde yaşadıkları “muğlak” deneyim.
İkinci maddedeki “muğlak” ifadesini açarsak, bir yanda Rusların idaresi altında “gasp edilen” hakları görürüz. Diğer yanda ise devlet eliyle aktarılan bazı önemli kazanımlara tanık oluruz. Bu kazanımlar eğitim olanaklarına erişim, ulusal güvenlik, emperyal görkemin yarattığı doyum duygusu olarak tanımlanabilir.
Evet, Rusya kesinlikle gardiyandı. Gürcistan’ı “içeride” tutuyordu. Ama aynı zamanda Gürcistan’ın kurtuluşunun güvencesiydi.
Rusya özgürleşmeden Gürcistan’ın özgür olması olanaksızdı.
Kaynakça:
Gvosdev, Nikolas K. Imperial Policies and Perspectives towards Georgia 1760-1819 (New York: Macmillan/ St. Martin’s, 2000)
Jones, Stephen F. Socialism in Georgian Colors: The European Road to Social Democracy 1883-1917 (Cambridge, Massachusetts ve London, England: Harvard University Press, 2005)
