Абазэхэ къуажэщ.
Унагъуэ зыплӏытхуи Болгарием къикӏауэ гуэч къыщащӏам къэралым къыдигъэтӏысхьауэ унагъуэ щопсэур.
Къуажэм и гъунапкъэхэр Сывгын, Тозгун, Эскитеккэ, Меликгази, Кушчулар, Акорен къуажэхэращ.
Къуажэр япэрей зэманым 120 унагъуэ щыпсэууэ зыкъуэжэт ауэ нобэкӏэ 80 унагъуэ щопсэур. Къуажэм цӏыху еджа куэд къалэшхуэхэм щопсэур. Псалъэм папщӏэ Егъэджакӏуэ, инженер, дохутыр, адвокат я куэдщ.
Къуажэм ухуэныгъэм ехьэлӏа лэжьыгъэхэм хэту Ирак, Урысей хуэдэу къэралхэм ӏуэхушхуэ къалэжьу цӏыху лъэрыхьхэр яӏэщ.
Здэлажьэхэм унафэщӏу я къуажэгъухэрщ нэхъ щагъэлажьэр.
Къуажэм зыфӏыгъэ яӏэмэ Ахъшэшхуэ къэзлэжьхэм я къуажэр ямыбгынэу я гури я нэри къуажэм хуегъэзэкӏащ. Унэ дэхащэхэр дащӏыхь, хамэм щӏы иращэкъым зыщэми ищӏыр къащэхуж. Щапхъэ къыстепхыну зы къуажэщ. Я лъэпкъым я Адыгагъэм я къуажэм гукӏэ епхахэщ.
Къуажэр 1867 гъэм Панлы къэтӏысауэ жаӏэр. Мыр къуажэм ипэдыдэ къэтӏысауэ ипэдыдэ щылӏауэ ящӏэ «Къарэуд Бэрзэдж» и кхъэщхьэдэсам нэрылъагъу къыуегъащӏэр.
Къуажэм и цӏэр къызытехъукӏар «Пан» и цӏэкӏэ зэджэ Алыдж-византийым я зэманым Грек Тхьам и сыным къытехъукӏауэ жаӏэр.
Къуажэр нобэ Адыгей Республикэм хиубыдэ «Мэзмей»рэ «Тубэ» щӏыналъэхэм къикӏауэ жаӏэжыр. Къуажэ дэсхэр мэкъу мэшрэ ӏэщрэ яужъ итхэщ. Псэуныгъэ дэхащэ яӏэщ. Псори хуэкъулейщ. Ипэм зэрыжысӏам хуэдэу Анкара, Кайсери, Истамбыл, Адана, Мерсин къалэхэм ӏуэхушхуэ кърахьэлӏэу щыпсэу цӏыху куэд яӏэщ. Ахэри янэри япсэри къуажэм къыхуэгъэзащи къуажэм зыхуэныкъуэ зыгуэр щыӏэмэ занщӏэу къынагъэс. Абыкӏэ къуажэр хъуэпсэгъуэщ. Къуажэм курыт еджапӏии къызэӏуахащ илъэс 30 ипэ, ӏэгъуэблагъуэм иту къуажэхэм я сабийхэр маршруткакӏэ къызэхуашэсу му еджапӏэм щрагъаджэр.
Абы нэмыщӏрауэ Бирант Тугъ къызэӏуиха «Музей»и дэтщ къуажэм.
Шыгъажэщ къыщагъэхъу щагъасэу зы шэщышхуэ къызӏуахау щтат япэрей зэманым, Абы къыщыхъуа «Пан ривер»кӏэ зэджэ шыри Тыркум нэхъ ягъэлъапӏэ «Гази Кошусу» шыгъажэр Истамбул къалэм япэрей увыпӏэр 2008-ым къафӏихьау щтащ.
Кӏэщӏыпэкӏэ къыжытӏэн хуеймэ Панлы къуажэр ицӏыхумкӏэ и къарумкӏэ и зыфӏэкӏыныгъэмкӏэ Узняйлэм иту къуажэхэм нэхъ хъуэпсэуэ къуажэу къахолыдыкӏыр.
