Aydın’ın Germencik ilçesindeki Magnesia Antik Kenti’nde tapınak olarak yapılan, ardından önce camiye, Yunan işgaliyle de kiliseye çevrilen ibadethanenin mihrabı ve zemini ortaya çıkarıldı. Yapının Çerkes Musa Camisi olduğu bildirildi.
Aydın’da kazı çalışması ve yüzey araştırması yapılan 14 tarihi yerleşim yerinden biri olan Magnesia Antik Kenti’ndeki araştırmalar, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Görkem Kökdemir’in başkanlığında sürüyor.
Kazı çalışmaları 36 yıldır devam eden tarihi kentte bulunan, 2 bin yıl önce yapıldığı değerlendirilen ve ilk olarak çok dinli toplumlarda tapınak olarak kullanılan yapının 15. yüzyılda camiye, Yunan işgaliyle de kiliseye çevrildiği üzerinde duruluyor.
Kazı Başkanı Doç. Dr. Görkem Kökdemir, 2021 yılı kazı programında uzun yıllardır Magnesia’nın en görsel yapılarından olan Çerkes Musa Camisi’nde çalışmalara başladıklarını belirterek şunları söyledi:
“Burada kazıya başlamamızın 2 nedeni vardı. Bu alanda bugüne kadar hiç kazı yapılmamıştı. İkincisi ise bu caminin önceki kullanımı ve daha sonraki kullanımlarını tespit etmekti. Sonuç olarak henüz erken ama caminin 15. yüzyılda inşa edildiğini biliyoruz. Ama caminin inşaatından önce burada bugüne kadar hiç bilinmeyen Roma dönemine ait bir tapınakla karşı karşıya olabiliriz.
Enine planlıdır, minaresi yoktur. Önünde son cemaat yeri korunmuştur. Duvarları üç sıra tuğla, bir sıra kesme taştan örülmüştür. Ayrıca duvar içerisinde spolyen (devşirme) malzemenin kullanıldığı da görülmektedir. Mihrap mukarnasları (geometrik bezeme çeşidi) ile duvar dekorasyonuna ait çok küçük parçalar korunmuştur. Caminin güneybatısında 18. yüzyıla ait Çerkes mezarlığı bulunmaktadır. (magnesia.org)
Yapılan araştırmalar bunu gösteriyor ve çalışmaları bunun üzerinde yoğunlaştıracağız.
Bu cami kullanımdan çıkartılıp başka bir yapıya çevrilmiş. Bir caminin başka bir yapıya dönüştürüldüğünü düşündüğümüzde depo, cephanelik veya ağıl gibi şeylerin imkânsız olduğunu düşünüyoruz. Tek olabilecek şey yine bir dini yapıdır. Yunan işgalinde bu caminin Yunanlılar veya o zamanki bir cemaat tarafından kiliseye çevrildiğini değerlendiriliyoruz. Bütün caminin tabanı yeniden döşenmiş. Caminin ana unsuru olan mihrap, örülerek kullanımdan çıkartılmış. Bu bize şunu gösteriyor: Magnesia’daki Çerkes Musa Camisi’nin cami olmadan önceki evresi ve camiden sonra da bir evresi olduğunu tespit etmiş oluyoruz. Eğer camiden önceki tahmin ettiğimiz gibi bir tapınak evresiyse pagan kültürüne, yani çok tanrılı inanca ait 2 bin yıllık bir tarihe sahip.
Son aşaması eğer gerçekten kilise ise o da günümüzden 100 yıl önceki bir kullanımı gösteriyor ama bunların bütünleşik olarak burada çıkması bizim için çok önemli bir sonuçtur.” (DHA)
