İran’da 22 yaşındaki Jina Mahsa Amini’nin başörtüsü dayatmasına uymadığı gerekçesiyle ‘ahlak polisi’ tarafından gözaltına alındıktan sonra 16 Eylül 2022 günü ölümünün ikinci yıldönümünde, geniş çaplı protesto gösterileri bekleniyordu. Eylemler öncesinde güvenlik güçlerinin Amini’nin memleketi Sakkız başta olmak üzere birçok kente çıkarma yaptığı, esnafın protesto olarak kepenk indirdiği belirtildi.
Yerel kaynaklara göre, Sakkız’da güvenlik güçleri olası gösterileri önlemek için kentin giriş ve çıkışlarında kontrol noktaları oluşturdu. Amini’nin mezarına giden yollar da kısıtlandı. İran’da Kürt nüfusunun en yoğun yaşadığı ikinci kent olan Senendec’de de benzer güvenlik önlemlerinin alındığı bildirildi.
İki kentte de internete erişimde yavaşlama yaşandığı aktarılırken, Mahsa’nın annesi Mozhgan Eftekhari, Amini’nin ölümü sonrası tüm ülkeye yayılan protesto gösterilerinde hayatını kaybedenleri andı. Çeşitli kaynaklar, güvenlik kurumlarının Amini’nin ailesinin tören yapmasına izin vermediğini ve gömüldüğü Aichi Mezarlığı’na girişleri engellediğini bildirdi.
Geçen yıl, muhtemel gösterileri engellemek için Amini’nin mezarına ulaşan köprülerin güvenlik güçleri tarafından tutulması üzerine bazı kişiler Sakkız’ın merkezinden geçen nehre girerek karşı taraftaki mezarlığa ulaşmıştı. Güvenlik güçleri bu yıl da benzer olayların yaşanmasını engellemek için baraj suyunu serbest bırakarak nehrin derinleşmesini sağladı. İran’ın en büyük hapishanesi olan Evin’deki kadın siyasi tutsaklar açlık grevine başladı.
Amini, 16 Eylül’de Türkiye ve Avrupa’nın birçok kentinde düzenlenen etkinliklerle anıldı.
Ne olmuştu?
Jina Mahsa Amini, İran’ın başkenti Tahran’da 13 Eylül 2022’de saçlarının bir kısmının görünmesi gerekçesiyle alındığı karakolda fenalaşınca hastaneye kaldırılmıştı. 22 yaşındaki Kürt kadın, 16 Eylül 2022’de ölmüştü.
Amini’nin gözaltında ölümüne tepki olarak memleketi Sakkız’da başlayan gösteriler ülke geneline yayılarak yönetim karşıtı protestolara dönüşmüştü.
Norveç merkezli İran İnsan Hakları Örgütü’ne (IHR)göre, “Jin, jiyan, azadî” (Kadın, yaşam, özgürlük) sloganıyla aylarca süren gösterilerde 537 kişi öldü, binlerce kişi gözaltına alındı.
İran devleti ise yaklaşık 70 güvenlik görevlisinin de öldüğünü belirttiği gösterilerden “rejim karşıtı silahlı grupları” sorumlu tutmayı tercih etti.
