Aleksandar Vucic’in seçim yenilgisi, Sırbistan tarihinde önemli bir dönüm noktasıdır. Yaklaşık iki yıldır devam eden protesto gösterileri sürecinde doğan Öğrenci Listesi, 25 Ekim günü yapılan seçimlerde oyların %52,65’ini kazandı.
Kasım 2024’te yaşanan kaza, bardağı taşıran son damla idi. Öğrenciler saydamlık, hesap verirlik ve hukukun üstünlüğü talepleriyle sokağa çıktılar. Kısa sürede halkın desteğini aldılar. Sırbistan halkı, dar bir zümrenin iktidarı tekeline almasına ve devlet kurumlarını işlemez hale getirmesine tepkiliydi.
Toplumsal muhalefetin yığınsallığına rağmen, başarı matematiksel bir kesinlik değildi. Klasik anlamda örgütlenmemişlerdi, sınanmış seçim başarıları yoktu. Ne var ki “zaaflar” avantaja dönüştü. Öğrencilerin esnek örgütlenme modeli ve düzen partileriyle pazarlığa girmemeleri, halkın onlara yönelmesinde belirleyici oldu. Kitle desteğinin siyasi programa tahvil edilip edilemeyeceği sorusu elbette her zaman zihinleri meşgul ediyordu.
Ama görüldüğü gibi ilk engel aşıldı. Şimdi sıra, esas sınav olan yönetme becerisi sergilemede.
Öğrenci Listesi’nin başarısının sırrı, farklı siyasi geleneklere mensup insanları ortak bir ulusal gündem etrafında bir araya getirebilmesiydi. Tahmin edileceği gibi, bu gündemin maddeleri yargı bağımsızlığı, yolsuzlukla mücadele, saydamlık ve özgür medya idi. Bu talepler Sırbistan’ın Avrupa yolculuğunun taşlarını döşemekle birlikte; tereddüde meydan bırakmayacak durulukta bir Avrupa Birliği (AB) üyeliği niyetinin beyanı anlamına gelmiyor.
Demokratik reform ve Avrupa ile bütünleşme olguları büyük ölçüde örtüşseler bile bir ve aynı şey değiller. Zaten öğrenci hareketi de Brüksel, Moskova ve Ukrayna ile ilişkiler konusunda türdeş değil. Bu yüzden öğrenciler “önce iç reform” argümanına sarılarak, dış politika maddesini bilinçli olarak geri planda tuttular.
İktidar önceliği, reform sürecini ilerletmeye ve müzakere fasıllarını geride bırakmaya verecek. AB üyeliği için halk oylaması ancak ikinci aşamada gündeme gelecek. Kimi adaylara göre, sandık altı ay içinde halkın önüne gelebilir.
Kosova bir diğer önemli sınav. Liste, Sırbistan anayasasını gerekçe göstererek Kosova’nın bağımsızlığını tanımaya yanaşmıyor. Kimi adaylar ise müzakere kapısını tamamen kapatmıyorlar. Yani her yol AB ile ilişkilerin hızla düzelmesi mecburiyetine çıkıyor.
Öğrenci Listesi, heterojen seçmen kütlesinin hiçbir bileşeninin desteğini kaybetmeyecek şekilde “dış” politika tercihleri yapmak zorunda. Değişim fırsatı bir gerçeklik olsa da açık çek gibi anlaşılmamalı.
Dış politikada en önemli sınav, Rusya ile ilişkiler olacak. Aleksandar Vucic dengeli bir politika izledi. Sırbistan tam olarak ne Rusya’nın dümen suyuna girdi ne de Kremlin ile ters düştü. Enerji, Kosova ve Ukrayna en yakıcı konulardı.
Öğrenci Listesi’nin de bu çizgiyi sürdüreceği anlaşılıyor. Hükümet değişikliği, otomatik olarak jeopolitik eksen kayması anlamına gelmeyecek.
Öğrencilerin işi kolay değil. Sırbistan İlerleme Partisi (SNS) 100 sandalye ile ana muhalefeti oluşturuyor. Moskova da eli kolu bağlı durmayacak.
Hiç kimse Rusya ile ilişkilerin bir gecede değişmesini beklemiyor. AB nezdinde öğrencilerin kredisi var.
Yeni iktidardan beklenen, demokratik kurumları güçlendirmesi olacak. Belgrad ile Brüksel arasında güvene dayalı bir ilişkinin tesis edilmesi iki tarafı da rahatlatacak gibi görünüyor.
Öğrenci Listesi’nin asıl başarısının demokrasi tercihi ile AB yanlılığı arasındaki “bilişsel” özdeşliği yıkması olduğunu iddia etsem herhalde abartmış olmam.
