Osetlerin kendi pagan dini inançlarına göre en önemli bayramlardan biri olan Rekom Bayramı, yalnızca bir ibadet günü değil; aynı zamanda kültürel hafızanın canlı tutulduğu kutsal bir buluşmadır. Dağların arasında gerçekleşen bu özel gün, insanların geçmişle bağ kurduğu, inançlarını yaşattığı ve toplumsal birlik duygusunu güçlendirdiği anlamlı bir gelenektir.
Kısaca kendimden bahsetmem gerekirse, Osetlerin Digoron boyundanım, Kuzey Osetya’da mimarlık son sınıf öğrencisiyim. Rekom Bayramı’na 2025 yılında üçüncü kez katılma fırsatı buldum. Oset inanışına göre bu bayrama tek sayılı katılımlar önem taşır. Eğer bir kişi ikinci kez katılıp daha sonra bir daha katılamazsa bunun kötü şans getireceğine inanılır. Bu nedenle üçüncü kez katılabilmek benim için ayrı bir anlam taşıyordu.
Rekom’un ortaya çıkışı Oset-Nart destanlarına dayanmaktadır. Efsaneye göre Nartların güçlü ve korkusuz kahramanlarından Batraz öldüğünde, Ulu Tanrı üç damla gözyaşı dökmüş ve bu gözyaşlarının düştüğü yerler kutsal kabul edilmiş. Bu kutsal alanlardan biri de Rekom’dur.
Bayram her yıl haziran ayının ikinci haftasında Tsey Vadisi’nin yerli halkı tarafından kutlanmaya başlar; üçüncü haftasında ise Oset dinine inanan tüm Osetyalıların katılımıyla daha geniş bir şekilde devam eder. Pagan inançlarında bu tür bayramlar belirli ritüeller ve kurallar çerçevesinde gerçekleştirilir. İbadet alanı olan Rekom’a kadın-erkek fark etmeksizin açık renkli, temiz, ütülü ve nispeten şık kıyafetlerle gidilir. Kadınların başlarını örtmesi geleneksel bir zorunluluktur.
Tsey Vadisi’nde bulunan kutsal alana ulaştığımızda ise ayakkabılarımızı çıkararak bayramın kutlandığı alanlara çıplak ayakla tırmanırız. Tam bu noktada doğayla bütünleşme hissi başlar. Sık ormanın içinde ilerlerken ağaçların arasından göz kırpan dağlar, kulaklara dolan nehrin sesi ve rengârenk çiçek kümeleri insana eşlik eder adeta. Bu yalnızca fiziksel bir yürüyüş değil, aynı zamanda ruhsal bir arınma gibi hissettirir.
Rekom kutsal alanı içerisinde üç ayrı tapınak bulunmaktadır ve her biri farklı bir gruba ayrılmıştır. Bunlardan en büyüğü erkeklere aittir ve kadınların bu alana girmesi yasaktır. Erkekler burada toplanarak ritüellerini gerçekleştirir ve dualarını ederler. Diğer tapınaklardan biri kadınlar, bir diğeri ise çocuklar için ayrılmıştır.
Gözlemlediğim kadarıyla tapınaklarda yapılan dua ritüeli belirli bir düzen içerisinde gerçekleşmektedir. İnsanlar tapınağın etrafında dualarını ederek üç tur döner, ardından tapınağın önündeki açık alana para, şeker gibi küçük adaklar bırakırlar. Bunun yanı sıra tapınakların çevresindeki ağaçlara çaput bağlayarak da dilek dileyenler vardır.
Peki, insanlar ne için dua etmektedir? En sık dile getirilen temalar bereket, sağlık ve barıştır. Bunun yanında Osetya’nın varlığını sürdürmesi, nüfusun artması, kültürün ve dilin unutulmaması da duaların önemli bir parçasını oluşturur. Son yıllarda ise en çok edilen dualar savaşın sona ermesi ve cephedeki evlatların sağ salim evlerine dönebilmesi yönündedir.
Ayrıca çocuklar için ayrılmış tapınağa özellikle anneler, anne adayları ya da çocuk sahibi olmak isteyen ancak olamayan kişiler gelmektedir. Burada da dualar edilir ve adaklar adanır. Birkaç kişiden duyduğuma göre, çocuk sahibi olamayan bazı aileler bu tapınağa gelip dua ettikten sonra çocuklarına kavuşmuştur.
Ritüeller sürerken bayramın önemli bir parçasını da dua sofraları oluşturur. Sofranın en temel unsuru, üç adet Oset böreği olan çiri/qere ya da bilinen adıyla velibah’tır. Bu üç börek Tanrı’yı, güneşi ve toprağı temsil eder. Bunun yanı sıra Tanrı’ya adanmış haşlanmış inek veya koyun etleri sofrada yer alır. Osetya’ya özgü yerel içki olan bagani, çeşitli meyvelerle birlikte sunularak bayram sofrasını tamamlar.
Genellikle kadınların gerçekleştirdiği dua ve ritüeller daha kısa sürede tamamlanır. Bu nedenle kadınlar, erkeklerin törenlerini bitirmesini beklerken kendi aralarında vakit geçirirler. Bu bekleyiş sırasında çeşitli etkinlikler yapılır; geleneksel şarkılar söylenir, örgüler örülür ve sohbetler edilir. Bu anlar, bayramın samimi ve sıcak atmosferini oluşturan önemli detaylardan biridir.
Bir süre sonra erkekler de yavaş yavaş kadınların bulunduğu alana gelir ve bu noktadan itibaren bayramın daha eğlenceli kısmı başlar. Hep birlikte danslar edilir, oyunlar oynanır ve şarkılar söylenir. Böylece gün, hem manevi hem de neşeli bir birlikteliğe dönüşür. Rekom Bayramı bu yönüyle yalnızca bir ibadet günü değil, aynı zamanda toplumu bir araya getiren güçlü bir kültürel buluşmadır.
Tüm bu ritüellerin, duaların ve eğlencelerin ardından gün yavaş yavaş sona erer. Dağların arasında yankılanan sesler yerini sessizliğe bırakırken insanlar hem manevi olarak arınmış hem de birbirlerine daha da yakınlaşmış bir şekilde Rekom’dan ayrılır. Rekom Bayramı, inanç, doğa ve kültürün iç içe geçtiği özel bir gün olarak her yıl Oset halkının hafızasında yeniden hayat bulur.
Eğer bir gün haziran ayında Osetya’yı ziyaret etme fırsatınız olur da yolunuz Rekom Bayramı’na denk gelirse mutlaka katılmanızı öneririm. Bu özel günde tanıklık edeceğiniz anlar, hem kültürel hem de manevi açıdan gerçekten büyüleyici olacaktır.
