Adalet Bakanı Akın Gürlek’in bir söyleşide dile getirdiği “yargıda yapay zekâ kullanımı” ve vatandaşların hukuki süreçlere erişiminde yapay zekâ desteği projeleri, baroların tepkisine neden oldu. Aralarında Ankara, İstanbul, İzmir, Diyarbakır, Antalya, Bursa, Adana ve Konya barolarının da bulunduğu 78 baro, “Savunma hakkı yapay zekâya devredilemez” başlıklı ortak açıklama yayımladı.
Açıklamada, şu ifadelere yer verildi: “Adil yargılanma hakkı; bağımsız ve tarafsız yargı önünde, savunma hakkının etkin kullanımı ve hakkaniyete uygun yargılama güvenceleriyle birlikte korunması gereken temel bir ilkedir. Bu güvencelerin zayıflaması, hukuk güvenliğini ve yargıya duyulan güveni doğrudan sarsar.
Avukatlık Kanunu’nun 1. maddesi uyarınca avukatlık; kamu hizmeti niteliğinde olup yargının kurucu unsurlarından bağımsız savunmayı temsil eder. Aynı kanunun 35. maddesi ile hukuki mütalaa verme, yargı mercileri nezdinde hakları dava ve savunma ile adli işlemleri takip etme yetkisi münhasıran avukatlara aittir.
Vatandaşların avukat yardımı olmaksızın yapay zekâ üzerinden hukuki destek almasına imkân tanıyan uygulamalar, savunma hakkının özüne doğrudan müdahale niteliğindedir. Hukuki süreçler; salt teknik veri işleme faaliyetinin ötesinde, somut olaya göre şekillenen vicdani değerlendirme ve hak koruma faaliyetidir. Hak arama hürriyeti ve savunma dokunulmazlığı, algoritmik sınırlara indirgenemeyecek nitelikte temel ve dokunulmaz anayasal güvencelerdir. Teknolojik dönüşüm vurgusu, avukatlık mesleğini kısıtlayan veya ikame eden bir noktaya evrilemez. Avukatların ‘yapay zekâ hâkim’ talebi ne kadar hukuk mantığına aykırı ise, idarenin “yapay zekâ avukat“ yaklaşımı da eşit ölçüde sakıncalıdır. Adalet, yalnızca veri işlemesiyle elde edilen matematiksel bir sonuç değil, vicdani bir süzgeçten geçen insani muhakemenin ürünüdür. Yargıda kalite, bağımsız mahkemeler önünde nitelikli savunma ile hakka en kısa sürede ve en adil şekilde ulaşılmasıyla ölçülür. Bu çerçevede dijitalleşme, amaç değil; yargısal süreçleri destekleyen bir araç olarak konumlandırılmalıdır.”
