Bugün, 1864’te Rusların Kafkasya’yı işgali ile büyük bir travma yaşayarak vatanlarından tehcire uğramış ve Osmanlı topraklarına göçe mecbur edilmiş, yaralı Çerkes halkına yazıları ve entelektüel kişiliği ile şifa vermeye çalışan kadın yazar, eğitimci, yönetici Hayriye Melek Hunç’un ölüm yıldönümü.
Zamanının çok ötesinde fikirleriyle kadın haklarını savunan, o dönem hâlâ yaşayan köleci anlayışa karşı çıkarak Osmanlı’da köleciliğin 1911’de kaldırılmasına öncülük eden kişilerin başında geliyordu. Bu mücadeleleri yaptığında henüz 20’li yaşlardaydı.
Çerkes mültecilerin sorunlarını çözmeye çalışmak amacıyla 1908’de kurulan Çerkes İttihat ve Teavün Cemiyeti’nde aktif olarak rol aldı, kurucuları arasındaydı. Bu cemiyetin çıkardığı Guaze gazetesinde toplumsal sorunları ele alan, yol gösteren çok sayıda makale yayımladı. Romanlarında yine yaşadığı çağa ve kadın haklarına yönelik anlatılar yer aldı.
1919’da Çerkes Kadınları Teavün Cemiyeti Başkanlığı’nı ve bu cemiyetin çıkardığı Diyane (Anamız) dergisinin başyazarlığını yaptı. Cemiyetin kurduğu Çerkes Numune Mektebi’nin hocaları arasındaydı. 1923 yılında Cemiyet’in kapatılması, okulun öğrencilerinin okuldan ayrılmak zorunda kalması üzerine büyük bir hayal kırıklığı ve suskunluk dönemi yaşadı.
İki evlilik yaptı. Bir dönem son eşi Aytek Namitok’la birlikte Mısır ve Fransa’da yaşadı. Sonra yazın ve cemiyet çalışmalarından çekildi. 1963’te sessizce aramızdan ayrıldı. Ruhu şad olsun.
Hayriye Melek Hunç, Kafkasya sürgününde Ubıh kolunun yerleştiği Manyas ilinin Hacıosman Köyü’nde doğdu. Hayriye Melek Hunç’un babası Kasbolat Bey, 1877-1878 Rus-Osmanlı Savaşı’nda Manyas çevresinden gönüllü bir Çerkes süvari birliğini harekete geçirerek Osmanlı’yı destekledi. İstanbul’da Fransız Notre Dame de Sion okulunda okudu. 17 Kasım 1908’de kurulan Çerkes İttihat ve Teavün Cemiyeti’nin kurucuları arasında yer aldı. Türkçe, Fransızca, Adigece, Abazaca ve Ubıhçayı biliyordu. 1919’da Yusuf İzzet’le, onun ölümünden sonra 1931’de Prof. Aytek Namitok’la evlendi. 24 Ekim 1963’te İstanbul’da öldü. Kendisinin ve eşi Aytek Namitok’un kabri Karacaahmet Mezarlığı’ndadır.
Ahmet Özel
