UNESCO’nun tehlike altındaki diller listesinde yer alan Lazcanın söz varlığını kayıt altına almak ve gelecek kuşaklara aktarmak amacıyla hazırlanan “Aleksiva Lazuri Leksikoni” (aleksiva.com) erişime açıldı. Klasik sözlük anlayışını dijital çağın olanaklarıyla aşan platform, bugüne kadar oluşturulmuş en kapsamlı ve sürekli gelişen çevrimiçi Lazca sözlük olma hedefiyle yayın hayatına başladı.
Dilin tüm katmanları
Sözlük, kelimelerin yalnızca Türkçe karşılıklarını vermekle yetinmeyip dilin canlı dokusunu tüm ayrıntılarıyla gözler önüne seriyor. Platformda her kelimenin hangi diyalektte kullanıldığı, sözcük türü, bölgesel varyasyonları, anlam nüansları ve etimolojik kökeni titizlikle sunuluyor.
Madde başları; sahadan derlenen konuşma dili örnekleri, geleneksel destanlar ve edebi metinlerden alınan zengin örnek cümlelerle destekleniyor. Ayrıca her madde başında kelimeyle ilişkili deyimler, atasözleri ve kalıp ifadeler bir araya getirilerek dilin tüm incelikleri kayıt altına alınıyor.
Sesli telaffuz desteği
Güney Kafkas (Kartvel) dil ailesine mensup olan Lazca, özellikle zengin isim durum ekleri ve çok katmanlı fiil çekimleriyle oldukça kendine özgü bir gramer yapısına sahip. Aleksiva Lazuri Leksikoni, dili öğrenmek isteyenlerin ve dilbilimcilerin bu yapıyı kolayca takip edebilmesi için her madde başının altında kapsamlı isim ve fiil çekim tablolarına yer veriyor. İsimlerin tekil ve çoğul halleri; yalın, ergatif, yönelme, ilgi ve vasıta gibi tüm durum ekleriyle birlikte tablolaştırılırken, fiillerin farklı zaman ve şahıslara göre aldığı biçimler de ayrıntılı olarak sunuluyor.
Bunun yanı sıra, Laz alfabesinde yer alan ve kendine has fonetik değerler taşıyan özel karakterlerle (k̆, p̆, ç̆, t̆, ʒ̆, z̆) yazılan sözcüklerin doğru telaffuzunu sunmak amacıyla kelimeler seslendiriliyor. Böylece kullanıcılar kelimenin yalnızca yazılışını görmekle kalmıyor, özgün fonetiğini dinleyerek doğru okunuşunu doğrudan öğrenebiliyor.
Hem Türkçe hem İngilizce
Lazca-Türkçe ve Lazca-İngilizce olmak üzere iki dilli bir yapıda kurgulanan Aleksiva, Lazcayı yalnızca yerel düzeyde değil, uluslararası akademik literatür ve dünya genelindeki araştırmacılar için de erişilebilir kılmayı hedefliyor.
Basılı sözlüklerin aksine “sonu olmayan”, yaşayan bir platform olarak tasarlanan Aleksiva Lazuri Leksikoni, sürekli yeni kelime ve anlam eklemeleriyle zenginleşecek. Projenin en dikkat çekici yönlerinden biri ise herkesin katkısına açık, katılımcı bir model sunması. Kullanıcılar, sözlükte henüz yer almayan veya kendi bölgelerinde farklı biçimde kullanılan kelimeleri sisteme hem yazılı hem de sesli (sözlü) olarak önerebiliyor. Bu özellik sayesinde, Lazca gibi yazılı geleneği ve okuryazarlığı sınırlı kalmış bir dilde, anadili konuşurlarının hafızasındaki nadir kelimeler unutulmadan derlenebiliyor ve uzmanlarca ortografik (yazımsal) açıdan doğru bir biçimde dijital arşive kazandırılıyor.
