Başta sürgün üzerine sürgün yaşayan Suriye Çerkesleri olmak üzere, anavatana dönmek isteyen Çerkeslere
1864’te vatanlarından koparılan sürgün yorgunu Suriye Çerkeslerinin bir kısmı, sürgünü geri çevirmek ve anavatanlarına kavuşmak istiyor. Ancak Rusya Federasyonu kota vb. uygulamalarla Çerkeslerin geri dönüşüne sınırlamalar getiriyor ve daha fazla Çerkesin Kafkasya’ya dönmesine tahammül edemiyor. Rusya Federasyonu, anavatanına gönüllü olarak dönmek isteyen Suriye Çerkeslerine kapıları ivedilikle açmalıdır ve bu Çerkeslerin en doğal hakkıdır
Suriye’deki “iç savaş” yani aslında “vekâlet savaşı”, önemli bir göç hareketliliği yaşanmasının nedeni oldu. Kafkasya’dan 19. yy’da sürgün edilen Çerkesler dönemin Osmanlı İmparatorluğu topraklarına yerleştirilmişti. 1864 sürgünü sırasında Rumeli’ye (Balkanlar) gönderilenler 93 Harbi (1877-78) sonrası tekrar sürgün edilmiş, bir kesimi Suriye topraklarına yerleştirilmişti. 1967’deki “6 Gün Savaşı” sonrası Golan Tepeleri’ndeki Çerkesler bir kez daha yer değiştirmek zorunda kalmış, Şam çevresine yerleşenler dışında kalanlar ABD’de New Jersey’e, uzak bir diyara yelken açmıştı. Sonra da 2011 yılında başlayan Suriye savaşı ile yeni bir yer değiştirme yaşadı Çerkesler.
Türkiye’ye gelenlerin bir kesimi Göksun çevresine yerleşmişti. Şubat 2023’te yaşanan deprem sonrası Adige Dil Derneği (ADDER) orada yaşayan Çerkesleri Konya Ilgın İhsaniye’de ağırlamıştı. Orada ADDER’in girişimleri ile kültür merkezi inşa edilmişti.
Ahmet Cevat Benk: “Bütün Suriye Çerkeslerinin anavatana dönmeleri en doğru olan. Anavatanın, Suriye Çerkeslerine Türkiye’den kat kat daha fazla olanak sağlayacağını düşünüyoruz. Hatta biliyoruz. Fakat Çerkeslerin anavatana nakilleri için ne anavatanda ne de Türkiye’de bir organizasyon bulunmamaktadır. Bu organizasyonlar için bütçe ve insan kaynağı gerekir. Maalesef her ikisi de yok.”
