Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan, 2025 yılının şubat ayında “Gerçek Ermenistan” konseptini ulusa tanıttı.
Konsept, tahmin edileceği gibi ülke içinde ve dışında büyük tartışma yarattı.
Paşinyan’ın önerilerini hazmetmek kolay değil ve epey zaman alacak. “Gerçek Ermenistan” belgesi pek çok tabuyu sarsıyor, kırmızı çizgileri tartışmaya açıyor.
***
“Gerçek Ermenistan” önerisinin temelinde devlet ve vatanın örtüştürülmesi düşüncesi var.
Paşinyan “Büyük Ermenistan” algısından vazgeçip Ermenistan Cumhuriyeti olgusuna odaklanılmasını teklif ediyor.
Geleceğe bakmak için geçmişin prangalarından kurtulmayı öneriyor.
Paşinyan soykırım meselesine de aynı prizmadan bakıyor. Ermenistan Başbakanı 1915 yılında yaşananların soykırım olduğuna inanıyor. Ama soykırımın tanınmasının Ermenistan’ın dış politika öncelikleri arasında yer almaması gerektiğini düşünüyor.
“Gerçek Ermenistan” konsepti, Güney Kafkasya’da ticaret merkezi olma tahayyülüne dayanıyor. Bunun da yolu, barışın bölgeye egemen olmasından geçiyor.
Paşinyan yönetiminin bir başka hedefi ise Avrupa Birliği ile entegrasyon. Bunun için de Türkiye ile ilişkilerin normalleşmesi ve iki ülke arasındaki sınırın açılması gerekiyor.
Yani Ermenistan için her yol barışa çıkıyor.
Erivan’ın dış politika açılımı, Rusya’ya bağımlılığın azaltılması bakımından da önemli.
Ermenistan’ın bağımsızlığını kazandığı 1991 yılından bu yana Ermeni ulusal kimliği iki öğenin etrafında örülüyor:
- “Miatsum” (Ermenistan ile Dağlık Karabağ’ın birbirine bağlanması);
- Ermeni soykırımının tanınması.
Ne var ki bu, komşularla çatışmaya sebep oluyordu. Çatışma da Rusya’ya bağımlılığa yol açıyordu.
Rusya’nın Ermenistan üzerindeki hegemonyası, yine bizzat Kremlin tarafından yıkıldı. Moskova 2020 ve 2023 yıllarında Ermenilerin yaşadığı trajedilere seyirci kaldı. Yüzüstü bırakıldığına inanan Erivan da Bakü ve Ankara ile iyi ilişkiler kurmaya yöneldi.
***
“Gerçek Ermenistan” konsepti Ermeni halkının (bilhassa diasporanın) “kutsallarını” hedef alıyor. Nitekim en şiddetli itirazın Ermeni diasporasından gelmesi şaşırtıcı değil. Diasporada Ermeni kimliğinin yaşatılması için “Büyük Ermenistan” ve soykırımın tanınması eldeki tek koz.
Ermeni halkı yeni jeopolitik gerçekliği ile er geç yüzleşecek. “Güçlü olan değil, uyumlanmayı başaran kazanır” önermesi sanki Kafkasya’nın bu küçük ülkesini tarif ediyor.
