Abhaz müziğine dair: Birkaç müzik listesinden bir şarkıya varan hikâye – 3. Bölüm –

2 Ekim 2026

25

Merhaba sevgili okur. Biliyorsun birkaç aydır zihin dünyamda Abhaz ezgileri yankılanıyor. Bu ezgilerden biri, hemen her listede neşeli neşeli el salladı; “beni gör” diye oradan buradan, diasporadan, Kafkasya’dan, Litvanya’dan, hatta Malta’dan seslendi durdu. Sence hangi ezgi bu? Sen de biliyorsun, belki de çok seviyorsun bu ezgiyi. Sevinçli zamanlarında, gelin çıkarmalarında, belki de Ajırnıhua (Ажьырныҳәа) günlerinde bu ezgiyle sen de coşkulandın, dans ettin, hatta söyledin. Bu ezgi, neşeli sözlerle de bezenmiş. Abhaz dünyasındaki günlük yaşamı yansıtan o sözlerle, sen de o dünyaya daldın belki; senin de çapan parladı, bahçende başağın güneşe erdi.

Hadi hadi, bildin değil mi hangi şarkı olduğunu?

Tabii ki “Azamat”. Peki, hangi “Azamat”? Mihail Lermontov’un “Zamanımızın Bir Kahramanı” adlı romanında geçen, Karbiç’in atı Karagöz’e tutkuyla bağlı olan Azamet mi? Yapay zekâ uygulamalarına sorarsan öyle… Peki, sözler Azamet’i ve Karagöz’ü mü anlatıyor? Mahinur Tuna’nın çevirisindeki sözlere bakalım:

“Hey gidi Azamat

Onun karısı Fatimat

Kızları Salimat

Oğulları Yaramat

Güzel çocukları bahçede

Kadın erkek tarlada

Çapaları parlamakta

Yüzlerine vurmakta

Kendisi güzel çift sürüyor

Karısı güzel çapa yapıyor

Kızları güzel okuyor

Oğulları güzel okutuyor”¹

Lermontov’un kahramanı Azamet ile bu sözlerin pek ilgisi yok sanki. Belki de Lermontov, bu şarkıyı dinledi ve sonra Azamet karakterini oluşturdu, kim bilir?..

Bazı çevirilerde ise sözlerin anlamı şöyle:

“Hay gidi Azamat!

Onun karısı – Fatima

Onların güzel kızı – Salima

Onların delikanlısı ise Azamat’ın ta kendisi.

Güzel çocukları bahçede

Kadınlar ve erkekler tarlada/çalışma alanında

Ateşin yükseldiği ocağın başında

Akıllarında ve başlarında yankılanır durur.

O [Azamat] iyilikle, fedakârlıkla tanınan biriydi

Onun gibi eşi de yürekli/değerli biriydi

Güzel kızları sanki bir öğretmen/rehber gibiydi (veya bilgece yetişmişti)

Onların delikanlısı da yiğitçe yetişmişti/ eğitilmişti.”²

Bu sözler, Lermontov’un karakteriyle ve özellikle şarkının ismiyle daha ilgili değil mi? Şarkının odak figürünün ve şarkının ismi olan “Azamat” (Азамаҭ), “büyüklük” veya “babayiğit/delikanlı” anlamına gelen Arapça bir kelime. Halk şarkısı, türkü gibi sözlü kültür ürünlerinde, aynı ezgiye dair farklı sözlerin bulunması durumu ile sıklıkla karşılaşılır. Bu durum ve şarkının isminin kökeni, anlamı göz önüne alındığında; “Azamat”ın sözlerinin İslamiyetin kabulünden sonra oluşabileceği veya kültür değişimine göre farklılaşmış olabileceği düşünülebilir.

Nakaratlar ise tüm yazımlarda ve çevirilerde “Ahayra riraşa, aha ha ha; Ahayra marcauka, Aha aha ha ha” şeklinde geleneksel anlamsız kelimeler ve hecelerden oluşan nida şeklinde. Bu tezahüratlar, özellikle iş/çalışma şarkılarında ve dans ezgilerinde coşkuyu artırmak, ritmi belirginleştirmek için kullanılır. Abhazya’dan edindiğim bilgilere göre ise bu parça; Abhaz halkının karakterini ve tarihini, halkın yaşamını yansıtan geleneksel bir müzik eseri, bir halk şarkısı. Belki de kahramanlıkla ilgili başka sözleri de vardı, kayboldu, kim bilir?.. Bu şarkı üzerinden dağlık yaşam tarzının eski motifleri ve felsefesinin nesilden nesile yüzyıllarca aktarıldığı belirtildi.³

“Azamat”, günümüzde Abhazya Devlet Ansamblı (ADA) gibi akademik ve profesyonel müzik toplulukları, amatör vokal toplulukları, halk melodilerini yeni aranjmanlara uyarlayan çağdaş sanatçılar tarafından sıklıkla icra ediliyor. Geçen ay paylaştığım müzik listelerinde; zaman zaman katıldığım çeşitli konserlerde, etkinliklerde, toplantılarda; Abhaz müziği üzerine yaptığım araştırmalar esnasında bu şarkıyı, bu anlamdaki sözleriyle çokça dinledim ve ben de söyledim zaman zaman. Bu kadar çok sevilmesinin nedeni; telaffuz kolaylığı ile ezgisinin temel nitelikli ve akılda kalıcı olmasıdır. Aynı zamanda bu şarkı, teksesli ve çoksesli farklı düzenlemelere alan açabilecek bir yapıdadır. Neşeli bir hava oluşturan bu şarkıyı farklı yaş gruplarından pek çok kişi kolaylıkla öğrenebilir. Farklı yaş gruplarındaki vokal topluluklarıyla yaptığım çalışmalarda da “Azamat”ın en rahat öğrenilen halk şarkılarından biri olduğunu deneyimlemiştim.

Peki, sevgili okur; “Azamat”ı kimler söylemiş, kimler söylüyor diye şöyle bir gezinsek dijital dünyada karşımıza kimler çıkar? Tabii ki arama geçmişine, aramada kullanılan kelimelere göre kimlerin çıktığı değişebilir. Ben sana olabildiğince bağımsız birkaç gezintimde karşıma çıkanlardan bahsedeceğim.

Öncelikle genel bir gezintide karşılaştığım en otantik, en özgün kayıt bir aile vokal grubu olan Ferzba ailesinin kaydıydı⁴. Açamgur tınısıyla başlayan kayıtta erkek vokal sözleri solo olarak söylüyor, nakaratlarda ise ilk kısmı bir kadın solo söylüyor, ikinci kısmı ise erkek vokal grubu çoksesli (üç ses grubu var) icra ediyor. Şarkının sonlarına doğru ritim gitgide hızlanıyor. ADA’nın farklı aramalarda farklı hesaplarda karşına çıkabilecek siyah-beyaz görüntülü kaydındaki icrası ile Ferzba ailesinin icrası birbirine oldukça benziyor⁵. ADA’nın enstrüman ve vokal ses zenginliği pek tabii daha fazla. Bir diğer dikkat çekici kayıt yine ADA’nın başka bir kaydı. Ražden Gwmba’nın sanat yönetmeni olduğu dönemde 1956 yılında yapılan bu kayıtta solistler V. Maan, Z. Gumba, N. Tania olarak geçiyor. Bu kayıt, Ferzba ailesinin icrasıyla çok benzeşiyor. Bu kayda dair iki bağlantı linki paylaşacağım seninle. Aynı kayıt olmasına rağmen biri çok daha hızlı akıyor. Bu durum, plaktan dijital ortama aktarılma durumu ile ilgili, seni şaşırtmasın. Orijinal hızı daha yavaş olan kayıttaki hız.⁶

Geçen ayki yazımda bahsettiğim kadın vokal grubu Gunda’nın da farklı hesaplarda, farklı ortamlarda “Azamat” kayıtlarını bulabilirsin. Abhaz Folk Müzik Antolojisi albümünde, Abkhaz World adlı hesapta, farklı müzik listelerinde karşına çıkan kadın sesleriyle bezeli “Azamat” kayıtları Gunda kadınlarının tını birliğini iletir sana. Tüm şarkının çoksesli şekilde düzenlendiği bu kayıtlar, kadın neşesini hissettiriyor dinleyene. Gunda’nın telinden ve sesinden çıkan Azamat kayıtlarını seninle paylaştım. Dinle bakalım, fark bulabilecek misin? Özellikle Abhazya Cumhuriyeti Kültür Bakanlığı’nın öncülüğünde oluşturulan ve paylaşılan bir video kaydını izlemeni sana öneririm. Bu videoda Gunda kadınları hem söylüyor hem de Abhaz folklorundan, müziğinden bahsediyor. Abhaz dilini biliyorsan ne mutlu sana; izlersin, belki bize de anlatırsın⁷.

Geleneğin izini koruyarak Abhaz müziğinde ilerlemeye devam ediyorum derken Gunda’nın bambaşka bir kaydına rastlıyorum⁸. Bir konserden kısa bir görüntünün aktarıldığı bu videoda hiç görmediğim bir “Azamat” ile karşılaşıyorum. Elektronik altyapılarla bezenmiş bu versiyon, Azamat şarkısını bambaşka bir dans müziğine, bir “club” parçasına çevirmiş. Bu kayıtta Gunda Vokal ve Enstrüman Topluluğu, Gunda Gençlik Topluluğu ve Blizkey olarak tanınan bir müzisyen bir arada. Coşku dolu bu kaydı izledikten sonra Blizkey’i araştırıyorum. Sen biliyor musun sevgili okur, hiç duydun mu? Blizkey, etnik unsurları hip-hop, R&B, trap, soul ve pop müzikle harmanlayan özgün tarzıyla tanınan bir müzik sanatçısı. Görüp dinleyip şaşırdığım ve tekrar tekrar izlediğim konser görüntüsündeki “Azamat” düzenlemesini ve kaydını, Temo olarak bilinen Abhaz müzisyen ve prodüktör Timur Pachkoriya ve Shiri olarak bilinen Abhaz müzisyen Nadir Dzhinal ile beraber oluşturmuş. Kaydın orijinalini açtım ve dinledim⁹. Dans ettim, düşündüm, eğlendim, düşündüm. Farklı müzik zevklerine ve farklı kültürlere sahip arkadaşlarıma dinlettim, onlar da eğlendi. Sana da bağlantı linki bıraktım sevgili okur, sen de belki eğlenirsin. Temo, Shiri & Blizkey düzenlemesi olan modern altyapılar ve elektronik öğelerle bezenen “Azamat”ın yeni hali, 1 milyonun üzerinde görüntüleme almış. Dünyanın farklı yerlerinden dinlenmiş, beğenilmiş. Abhazya’yı bilmeyen bazı kimseler, “Azamat”n bu yeni haliyle Abhazya’yı keşfetmiş ve Abhazya’ya sevgiler göndermiş. Ey dijital dünya, medya sen nelere kadirsin!.. “Peki, geleneği olduğu gibi muhafaza etmek mi yoksa çağın rengiyle, sesiyle bezemek mi; hangisi kültürün sürdürülmesini ve kalıcı olmasını sağlar?” diye soracağım sanıyorsun değil mi sevgili okur? Sordum tabii, sormaz mıyım? Lakin cevabı uzayacak, şu hız çağında odağını bu kadar zorlamayayım. Aklına çengeli takıp bırakayım. Cevabı bir dahaki aya kalsın. Düşünelim, düşündüğümüzü demlendirelim, öyle söyleşelim.

Müzikle kal sevgili okur…

¹Bu sözler, Ruhet Gürbüz’ün şefliğini yaptı Warada korosunun 2007 yılında basılan repertuvar kitapçığından alınmıştır.

²https://www.youtube.com/watch?v=QEEAtFmJeJI&list=PLIS66Zz5MbsNexGm1JnFGTKuUiJQSwQ6q&index=7 bağlantı linkinde @user2029 isimli kullanıcının yorumu (Erişim tarihi: 21/09/2026)

³Dıjın Çurey görüşme notlarından…

⁴Bağlantı linki: https://www.youtube.com/watch?v=K7FsGr1biuQ&list=PLyQgJmp2SyOVQsoc6dR4FtJr5_xwMU2oh

(Erişim tarihi: 21/09/2026)

⁵Bağlantı linki: https://www.youtube.com/watch?v=U49xHJubGP4&list=PLIS66Zz5MbsNexGm1JnFGTKuUiJQSwQ6q&index=5

(Erişim tarihi: 21/09/2026)

⁶Bağlantı linkleri:

https://www.youtube.com/watch?v=CanBqR-Ogto

https://www.youtube.com/watch?v=yFbeRMKCi9M&list=PLyQgJmp2SyOVdPlMTzBk7FdqiLEsTTWcA&index=60

(Erişim tarihi: 21/09/2026)

⁷Bağlantı linkleri:

https://www.youtube.com/watch?v=vnKlz7AF-54

https://www.youtube.com/watch?v=tLPt7stnmfE