Kim, kiminle, nerede, ne söylüyor?
Merhaba sevgili okur. Seninle sohbetimize kaldığımız yerden devam edelim. Geçen ay önerdiğim listeleri dinledin mi? Dinlemediysen belki bu sohbetten sonra dinlersin.
Geçen ay Abhaz müziği ve kültürüne dair Türkçe yazılar üzerine konuşmuştuk. Bugün müziğin kendisinden, müziğin icracılarından konuşacağız. “Abhaz müziği, Abaza müziği” veya “Abkhazian music (Abhaz müziği-İngilizce)”, “Аҧсуа музыкан/ Apsua muzykan (Abhaz müziği-Abhazca)” ifadelerinden birini arama çubuğuna yazdığında; karşına pek çok farklı dinleme listesi, pek çok farklı grup, pek çok farklı tür çıkacaktır. Aklına şu soru gelebilir: “Hangisi Abhaz müziği?” Eğer “Abhaz müziği” derken Abhaz diliyle yapılan müziği ya da Abhaz halkının dinlediği Abhazca müzikleri kastediyorsan belki de hepsi. “Geleneksel Abhaz müziğini merak ediyorum ben” diyorsan o zaman gel seninle birkaç liste üzerinden Abhaz müziğine giriş yapalım. Abhaz müziğinde derinleşmek istersen, orası sana kalmış.
“Önce Abhazya’da şöyle müzikli bir gezintiye çıksak” diyorsun belki de sevgili okur. O zaman önce sana Fransız bağımsız film yönetmeni Vincent Moon’un “Petites Planètes (Küçük Gezegenler)” projesi kapsamında oluşturulan “The Sound of Abkhazia” video serisini öneririm (URL-1). Bu seriyi açtığında Abhazya’nın müziğini icra eden farklı pek çok müzik grubunun ve müzisyenin sesini duyacaksın. Geleneksel Abhaz müziği; Kafkasya’nın en eski, en arkaik müziklerinden biri. “The Sound of Abkhazia” video serisi içindeki 10’uncu videoda, Abhaz müzisyen Boris Kuthelia; Abhaz halk müziğinin en karakteristik ve köklü geleneksel yaylı çalgısı olan “aphartsa”nın (Abhazca: Апхьарца) Abhaz kültüründeki yerinden bahsediyor. Bu videoda, aphartsanın sesini duyabilirsin. Aynı videoda Boris Kuthelia; Abhazların ve Adigelerin enstrüman çalarken, dans ederken ve şarkı söylerken gelenekte notaya ihtiyaç duymadıklarını, kendi doğallıklarıyla müzik icra ettiklerini de ekliyor. Hatırlarsan sevgili okur, bir önceki yazıda Prof. Dr. Dıjın Çurey’in Abhazya’da dans müziklerine ve sözlü müzik türlerine ait notaların, yazılı kaynakların az olduğunu belirttiğini aktarmıştım. Bunun nedeni, Boris Kuthelia’nın ifade ettiği bu bakış açısı olabilir. Vincent Moon’un yayımladığı kayıtlarda farklı grupların notasız, kendi doğallıklarıyla halk şarkılarını çoksesli icra ettiklerini görebilirsin ve duyabilirsin. Boris Kuthelia aynı videoda; Abhazların yaşamlarının, danslarının, müziklerinin doğayla ilişkili olduğunu ve Abhaz şarkılarının yaşam tarzlarını yansıttığını da belirtiyor.
“The Sound of Abkhazia” video serisi içindeki kayıtlarda kahramanlıkla, günlük yaşamla ilgili şarkıları dinleyebilirsin. Şarkıların büyük bölümü; tarihsel olaylara, kahramanlara, avcılık ritüellerine veya doğa güçlerine adanmış. Abhaz müziği, temel karakterini kolektif icradan, polifoniden ve epik anlatımdan alıyor. Müzik, bireysel bir sanattan ziyade toplumsal hafızanın, ritüellerin, acının ve kahramanlığın aktarılma aracı. Vincent Moon’un “Petites Planètes (Küçük Gezegenler)” projesi kapsamında oluşturulan “The Sound of Abkhazia” video serisini izlerken Abhazların geleneksel polifoniyi nasıl doğallıkla icra ettiklerini gördüm, duydum, hissettim. Bu çokseslilik; Batı müziği çoksesliliği gibi değil, daha farklı. Bu tavra, “geleneksel çoksesli müzik icrası” denebilir. Kuzey Kafkasya’da, Gürcistan’da, Ermenistan’da ve daha pek çok farklı mekânda bu tavra rastlanmakta. Abhazya’da pek çok farklı grup, geleneksel çoksesli müziği günlük yaşam alışkanlığı olarak icra ediyor. “The Sound of Abkhazia” kayıtlarını izlemeni ve dinlemeni tavsiye ederim sevgili okur.
Şimdiiii; hadi gel, seninle bir yürüyüşe çıkalım. Kulağımıza da “Abkhazian Music” başlıklı bir dinleme listesini bırakalım. Bu dinleme listesinin linki, geçen ayki yazımın kaynak kısmında vardı, bu yazının sonuna da ekledim (URL-2). Bir önceki paragrafta belirttiğim gibi Abhaz müziğine dair pek çok dinleme listesi bulabilirsin. Benim bu listeyi seçme nedenim, içeriğinde geleneksel müziğe ilişkin farklı icraların ve Türkiye diasporasına dair bazı örneklerin yer alması.
Evet, yürüyoruz ve dinleme listemizi açtık; ilk şarkı başladı. Şarkının başında iki enstrümanın sesi duyuluyor. Bunlar, geleneksel Abhaz müziğinde sıklıkla kullanılan iki enstrüman: “Aphartsa (aпхьарца)” ve “ayümaa (aюмаа)”. Biri iki telli, yaylı bir enstrüman; diğeri ise 14 telli, köşeli antik bir arp (açılı arp) türü. Daha sonra erkek vokalle birlikte en sık kullanılan enstrümanlardan biri olan “açamgır/ açamgur (ацамгьыр/ ачамгьыр)” da duyulmaya başlıyor. Üç enstrümanın seslerini daha iyi duyurmak için üç enstrümana dair kayıt linklerini yazının sonuna ekliyorum (URL-3/ URL-4/ URL-5). Bu şarkının adı “Khibla (Хьыбла)”. Khibla, “altın gözlü” demek, aynı zamanda bir kadın ismi. Khibla adındaki bir kadın hakkında mizahi sözler de içeren bu şarkı, “Yertsakhu/ Ertsakhu” adında bir Abhaz halk müzik ve dans topluluğunun 1985 yılında yayımlanan 12 şarkılık albümü içinde yer alıyor. Konstantin Çengeliya öncülüğünde düzenlenen ve kaydedilen bu şarkıyı Anetta Ferzba ve Nodar Bumba seslendiriyor.
Şarkının bu listedeki görseli Ertsakhu topluluğunun 1985 yılında yayımlanan albüm kapağı ve bu görselde topluluğun üyelerini de görebilirsin sevgili okur. Dinlemek istersen diye şarkının linkini yazının sonuna ekliyorum (URL-6).
Geleneksel çoksesliliği de örnekleyen mizahi şarkıdan sonra ikinci şarkı, “Abhaz Folk Müzik Antolojisi” adlı albümden alınmış. Şarkının listedeki görseli de bu albümün kapağı. Bu albüm, geleneksel Abhaz müziğinin en bilinen örneklerinin en iyi ağızlardan yapılmış kayıtlarından oluşuyor. Albüm, Gagra Şehir Kültür Evi “Afyrtyn (Афыртын)” Şarkı ve Dans Topluluğu’nun “Awraşa” kaydı ile başlıyor; ardından “Nartaa” Abhazya Uzun Yaşayanlar Etnografik Korosu’nun, Abhazya Devlet Şarkı ve Dans Topluluğu’nun, “Ertsakhu” Halk Müziği Vokal-Enstrümantal Topluluğu’nun, Ferzba ailesinin ve Abhaz kadın vokal topluluğu Gunda’nın kayıtları duyuluyor sırayla. Sana bu albümdeki tüm şarkıların çalma listesinin linkini de bırakıyorum. Abhaz müziğine dair en temel örneklerini merak edersen bu listeye göz atabilirsin sevgili okur (URL-7).
Bizim dinlediğimiz listede bu albüme dair neler var peki? Gel bir dinleyelim… “Ertsakhu” topluluğunun seslendirdiği “Khibla”dan sonra Türkiye diasporasında çok sevilen bir şarkının ezgisi doluyor kulaklarımıza: “Azamat”. Çiftçi Azamat ve ailesini tanıtan, günlük yaşamı örnekleyen bu şarkıyı belki sen de söyledin sevgili okur, söylemediysen de dinledin. 17 Mayıs 2010 tarihinde yayımlanan “Abhaz Folk Müzik Antolojisi” albümünde, “Azamat”ı Abhaz kadın vokal grubu Gunda seslendiriyor. Merak etme, Gunda’yı birazdan ayrıntılı konuşacağız, biz albüme devam edelim. “Azamat”ın dışında çalma listesinin 20 ve 21’inci sırasında, “Abhaz Folk Müzik Antolojisi” albümüne dair iki şarkı daha yer alıyor. İkisi de aynı parça. Bu listeyi hazırlayanlar bu müzikal parçanın enerjisine doyamayıp bir daha, bir daha eklemişler sanırım. Buna şarkı demiyorum, çünkü bu bir dans parçası. Daha çok tezahüratlardan (anlamı olmayan müzikal nida) oluşuyor. “Uzun, bitmeyen dans” anlamına gelen “awraşa (аураашьа)”, Abhaz halk kültüründe yer alan en önemli geleneksel halk danslarından biri. Prof. Dr. Dıjın Çurey’in awraşa dansının diaspora kültüründeki yerine dair “Abhaz Diasporası: Abhazların Ritüel Dansı Awraaşa (Abhazca: Авраашьа/ Аураашьа)” isimli bir kitabı çıktı. Dilersen, ve tabii Abhaz dilini biliyorsan, bu kitabı inceleyebilirsin sevgili okur. Dinlediğimiz çalma listesinin 20-21’inci sırasında yer alan “Awraşa” dans parçasını Gagra Şehir Kültür Evi “Afyrtyn (Афыртын)” Şarkı ve Dans Topluluğu seslendiriyor. Bu kayıtta, Abhaz müziğinin geleneksel çoksesli tavrını duyabilirsin. Tamamen a capella (yani sadece insan sesiyle) düzenlemenin olduğu parça, bir solist ve koro arasında atışmalı ilerliyor. Solist anlatırken, koro soliste tezahüratla karşılık veriyor. Solistin anlatımında epik bir tavır var, sanki bir Nart kahramanı konuşuyor. Solist, resitatif bir tavırla ilerliyor. Yani, konuşur gibi şarkı söylüyor. Bu tavır, Adige ve Abhaz müziğinde çok yaygın. Özellikle herhangi bir kahramana ait, Nartlara ait hikâyeler; yaşanan önemli olaylar bu tavırla aktarılıyor. Solist konuşur gibi şarkı söylüyor, ana hikâyeyi anlatıyor ve koro, her dizenin sonunda tezahüratla soliste karşılık veriyor. Bu tavır, bizim listemizde art arda iki defa karşımıza çıkan awraşa kaydında da var. Parçanın ritmi belli bir yerden sonra hızlanıyor, dolayısıyla dans da hızlanıyor ve keskin bir bitişle parça sona eriyor.
Awraşa ile senin de dans edesin geldi mi sevgili okur, benim geldi. Hadi yürüyüşümüze ve listemize devam edelim. Listenin 3’üncü ve 22’nci sırasında 1993 yılında yayımlanan, 2009’da CD şeklinde bir daha yayımlanan “Golden Fleece Ethnic Series” adlı albümden iki kayıt var. Gürcü etnomüzikolog Anzor Erkomaishvili’nin direktörlüğünde oluşturulan bu albüm; Abhaz müziğinin otantik üslubunu olduğu gibi dinleyene aktarması bakımından çok kıymetli. 1992-1993 yılında oluşturulan bu müzikal kayıtlar; stüdyoda herhangi bir işleme tabi tutulmadan, herhangi bir enstrüman eklenmeden oluşturulmuş. Dolayısıyla Abhaz müziğinde geleneksel şarkı söyleme üslubunu, vokal tonlamaları ve ritmik vurguları kültürün içinde var olduğu gibi, o günkü en doğal haliyle duyuyoruz. “Radeda”, bir gelin getirme şarkısı. Abhaz düğün geleneklerinde ve ritüellerinde gelin eve getirilirken ya da gelin için düzenlenen törenlerde söylenen en karakteristik, geleneksel şarkılardan biri. 22’nci sırada yer alan “Arkuashaga” ise neşeli bir dans şarkısı. Bu şarkıda koroya ve soliste açamgur da eşlik ediyor. Bu iki şarkının icracısı olan “Chkotua Family Folklore Ensemble (Çkotua Ailesi Folklor Topluluğu)”, Abhazya’nın Oçamçıra bölgesinden çıkan ve köklü ailevi müzik geleneklerini kuşaktan kuşağa aktaran en otantik topluluklardan biri. Kafkasya genelinde görülen “aile korosu” ve “ev içi müzik icrası” geleneğinin nitelikli bir temsilcisi. Bu aile, Kafkas diasporasında ve Abhazya’da kültürel belleğin korunmasında önemli bir yere sahip. Okuduğum bir makalede ninniler ve yas şarkıları dışında kadınların şarkı söylemediği belirtiliyordu. “Arkuashaga” kaydında ise kadın vokalistin sesi ön planda. Bu durum, geleneğin değiştiğinin habercisi. Bunun yanında şarkıyla beraber eklenen görsele de bir bakalım derim sevgili okur…
Daha önceki iki albüm görselinde Abhaz geleneğine dair unsurlar, semboller vardı: “Ertsakhu” grubu üyeleri geleneksel kıyafetler giymişti. “Abhaz Folk Müzik Antolojisi” albümünün kapağında ise bir sembol vardı; deniz kabuğu. Deniz kabuğu ile Abhaz kültürü, mitolojisi arasında pek çok bağ kurulabilir. “Golden Fleece Ethnic Series”de geleneksel kıyafet ya da sembolden ziyade bir şelalenin önünde, büyük taşların üzerinde asker kıyafeti giymiş erkekler görünüyor. Sanki bir savaş anından bir görüntü gibi. Söylenenler içinde kahramanlık şarkıları var, ancak hepsi öyle değil. Bu fotoğraf niye bir müzik albümünün kapağı olsun diye düşündüm. Sence neden olabilir sevgili okur? Yok mu cevabın? Bak, ben bir şey düşündüm. Bunun nedeni 1992-1993 yıllarında yaşanan Abhaz-Gürcü savaşı olabilir, ne dersin? 36 şarkılık albümün içeriğinde Abhaz kültürüne dair pek çok farklı konuda şarkı yer almasına rağmen, kapağın sadece askeri düzenle, kahramanlıkla ilişkilendirilebilecek şekilde düzenlenmesi o dönemki bakış açısını yansıtmaktadır.
Chkotua ailesinin seslendirdiği “Radeda” şarkısından sonra listenin 4’üncü sırasında yeniden Abhaz kadın vokal topluluğu Gunda’nın sesini duyuyoruz. “Abhazian Folk Melody (Abhaz Folk Müziği)” adındaki bu parça, Abhaz dans müziklerinden oluşan bir potpuri. Bu parçanın görseli olarak verilen fotoğraf dikkatimi çekti, senin de çekti mi sevgili okur? Görselde kemanı kemençe gibi dikey vaziyette çalan bir bey var. Oysaki Gunda topluluğunda keman çalan biri yok. 12-15 kişiden oluşan bu ekipte herkes otantik Abhaz enstrümanlarını çalıyor. Bu görselin maksadı ne o zaman?
Görsel, Ored Recordings tarafından hazırlanan bir albümün kapağı. Albümde Kafkas coğrafyasındaki farklı kültürlerden sesler duyuluyor. Bu şarkılardan birine ait bu görsel. Bizim dinlediğimiz, “Abhaz Folk Melody” olarak adlandırılmış parçanın olduğu albümün kapağı ise aşağıdaki kapak:
Bu albüm 2014 yılında Sayat Nova Projesi kapsamında oluşturuluyor. 1977 yılında Rosa Çamagua tarafından kurulan Gunda grubu, geleneksel Abhaz müziğinin en seçkin korolarından biri. “Gunda”, Nart mitolojisine göre 100 erkek kardeşi olan bir kız çocuğunun ismi. Gunda müzik grubu üyelerinin her biri, formal müzik eğitimi almış. Topluluğun repertuvarı; Nodar Kvarçia, Konstantin Çengelia, Otar Hunsaria ve koronun direktörü Rosa Çamagua gibi Abhaz bestecilerin eserlerine dayanmakta. Bu bestelerin çoğunda folklor, bir ilham kaynağı işlevi görüyor. Gunda aynı zamanda Çerkes, Gürcü, Rus ve Ukrayna müziklerini de icra ediyor; bu icralarda ahina (telli bir çalgı), aphartsa (bir Abhaz kemanı), ayumaa (bir tür arp), açamgur (perdeli bir çalgı) ve daha pek çok farklı enstrümanın kullanımına özel bir vurgu yapılıyor. Topluluğun tüm enstrümanları, 12 tonlu kromatik ölçeğe uyarlanmış. Dinleme listemizde 27’nci şarkıdan 32’nci şarkıya kadar olan beş şarkı, Gunda’nın 2014 yılında çıkan, az önce bahsettiğim albümünden. 27’nci şarkının ismi “Ақьаҕьариа (Akyaghyaria/ Ak’yagh’aria/ Akyaghşaria)”. Bu kelime ile ilgili iki farklı anlamla karşılaştım. “Akyaghyaria” okunuşu ile kelime; çöpçatan, dünür anlamında kullanılıyor. Albümün tanıtıldığı sayfada da İngilizce olarak bu anlamı belirtilmiş (URL-8). Diğer anlamı ise bu kelimenin “Akyaghşaria” okunuşu ile ritmik bir tezahürat olması. Yani bir anlamı yok, cesaret veren bir sesleniş, nida. Şarkının içeriği ile her iki anlam da uyuşuyor. Bir kızı, bir erkekle evlenmesi için cesaretlendiren sözlerden ibaret bu şarkının sözleri. Eğer Abhaz diline hâkimsen bu şarkıyı dinleyip benim bilgilerimi daha da netleştirebilirsin sevgili okur. 28’inci şarkı yine yeniden “Azamat”, bu sefer farklı bir versiyonla seslendiriyor Gunda grubu bu şarkıyı. 29’uncu bir zafer şarkısı. Ritmin ön planda olduğu 30’uncu şarkı Abhazya’daki Ritsa Gölü hakkında. 31’inci şarkının ismi ise “Apsnı (Abhazya)”.
Çalma listesinde yer alan bu altı şarkıyla, Gunda müzik grubu; vatan sevgisinden doğa sevgisine ve aşka kadar farklı konulardaki Abhaz şarkılarını kulaklarımızdan zihnimize akıtıyor. Gunda’nın sadece kadınlardan oluşması, bu kadınların her birinin hem geleneksel enstrümanları çalması hem de geleneksel şekilde halk şarkılarını seslendirmesi; geleneği yönlendirme ve kültürün temsilcisi olma yolunda onları destekleyen temel nitelikler.
Gunda’nın çaldığı Abhaz folk melodisinden sonra listede, 5, 6 ve 7’nci sırada yeni bir grup var: Ritsa. “Рица (Ritsa)”, Abhazya’nın tarihi Gudauta ve Oçamçıra müzik geleneklerinden beslenen, özellikle 1970’li ve 1980’li yıllarda aktif olmuş çok önemli bir Abhaz erkek folklorik vokal ve enstrümantal topluluğudur.
Albüm kapağından anlayacağın üzere ilerleyen zamanlarda kadınlar da bu toplulukta yer almış. 5’inci şarkı olan “Salaman Xatsa (Kahraman Süleyman)” şarkısında da solist, Zoya Kokoskeriya adında bir kadın. Salaman/Süleyman adındaki bir kişinin yiğitliğinin anlatıldığı bu şarkı da “Azamat” gibi Türkiye diasporasında çok seviliyor. Belki de farklı kişilerden dinledin sen de sevgili okur. Açamgur ile seslendirilen bu şarkıda nakaratlar çoksesli şekilde koro tarafından icra edilirken, diğer kısımları açamgur eşliğinde solist seslendiriyor. 6’ncı şarkı da “Salaman Xatsa” gibi kahramanlık konulu. Bu sefer tavır daha farklı. “Salaman Xatsa” ritmik şekilde ilerlerken “Kahraman Ayba Destanı” adındaki bu şarkı, daha serbest ritimde ilerliyor ve a capella icra ediliyor. Neydi a capella hatırlıyor musun, sevgili okur? Evet, bu düzenlemede enstrüman yok, sadece insan sesi var. Bu şarkı, ağıt formunda ilerliyor. 7’nci şarkı ise Abhazya’daki Ritsa Gölü ile ilgili. Gunda’nın söylediği “Ritsa” şarkısından daha farklı. 1985 yılında yayımlanan bu kayıtta Ritsa grubu, açamgur eşlikli bu şarkıyı dört ses üzerinden söylüyor. Bu düzenleme, Batı müziği çoksesli tavrını andırıyor.
Ritsa grubundan sonra davudi bir ses ile karşılaşıyor kulaklarımız. Başta “Bu şarkı Rusça mı?” diyerek tekrar tekrar dinlediğimiz listedeki 8’inci şarkı ve ardından gelen 11 şarkı, ünlü Abhaz sanatçı Konstantin Çengeliya’nın 2007’de “Bir Abhaz’ın Şarkısı” adıyla yayımlanan albümündeki şarkılar. Bu 12 şarkıda daha önce dinlediğimiz tavır yok, değil mi sevgili okur? Bambaşka bir tavır var. Piyano eşlikli şarkılar, operatik bir tavırla seslendiriliyor. Peki, bu geleneksel müzik mi, geleneksel bir tavır mı? Bu durumla, Kafkas müzikleri araştırmalarında sıklıkla karşılaşıyorum. Sovyetler Birliği zamanında, ortak bir nokta yakalamak amacıyla Sovyetler Birliği çatısı altında olan tüm halkların şarkıları klasik Batı müziğini, operatik tavrı yansıtacak düzenlemelerle icra edildi ve kayıt altına alındı. Bu tavır, çok kıymetli ancak geleneksel tavrı yansıtmaktan bazı noktalarda uzak. Konstantin Çengeliya’nın duygu dolu, nüans dolu icralarından sonra biraz da Türkiye diasporasına bakalım, ne dersin sevgili okur?
Çalma listemizin 23’üncü sırasında “Sıpsı Bahadır” şarkısını duyuyoruz. Bu şarkıyı Tülin Sarıbay seslendiriyor. Sen tanır mısın, kimdir bu hanımefendi? Bilmiyorsun, o zaman arama motoruna yazalım bakalım neler çıkacak… Tülin Sarıbay, Abhaz müziğine ve kültürüne gönül vermiş, Bursa Barosu’na bağlı bir avukat. Önce Abhaz dilini öğrenmiş, sonra 2015 yılında “Rada” adlı albümü çıkarmış. “Sıpsı Bahadır” şarkısı da bu albümden. Bu şarkıda da icra tavrı ilk dinlediğimiz şarkılar gibi değil. Fark ettin mi sevgili okur? Bu tavırda zaman zaman klasik Türk müziği tavrını hissettiren bir icra var. Şarkının düzenlemesinde otantik enstrümanlar yerine gitar, klavye, keman kullanılmış. Düzenlemede geleneği biraz hissettiren unsur, akordeonun varlığı. Bu düzenlemede geleneksel tınıdan ziyade pop-fantezi tınısı duyuluyor. Tavır, o yönde. Şarkının Abhaz müziğiyle bağı, sözlerin Abhaz dilinde olması. Bu şarkı, Türkçe sözlerle icra edilse pek çoğumuzun aklına Abhaz müziği gelmez, pop-fantezi türünde Türkçe bir şarkı olarak düşünürüz. Sen gelmeden sevgili okur, albümdeki diğer şarkıları da dinledim. Akordeonun varlığı ve Abhazca sözler hariç Abhaz kültüründen uzak düzenlemeler, uzak şarkılar. Bu şarkı, bu albüm, geleneksel müziğin diasporada nasıl algılandığını gösteren bir örnek.
Listemizde Türkiye diasporasından üç daha örnek var. Üçü de müzisyen Perit Jan Aydemir’in 2020 yılında Kalan Müzik etiketiyle yayımladığı “Köprü” isimli albümünden. 24 ve 25’inci parçalar enstrümantal. Bu iki ezgi, Türkiye diasporasında farklı pek çok ortamda duyduğum ezgiler. Özellikle “Abhaz Dans Ezgileri” adlı 25’inci sıradaki parça kulağıma değdiğinde; zihnim hemen dernek gecelerinden görüntüleri, dans ekiplerini önüme koydu. Sen de duydun belki bu ezgileri, belki de dans ettin bu ezgilerde. Abhaz dans müziği deyince sanırım ilk akla gelen müziklerden biri bu parçalar. Bu parçalarda geleneksel tavrı korumanın yanında diasporanın ve modern dünyanın tınısı da eklenmiş. Geleneksel enstrümanlar var (kamıl, açamgur’un yerini tutan panduri, akordeon vd.) Bunun yanında elektronik altyapı da var. Kuzey Kafkasya’dan Türkiye’ye gelenlerin ve getirilenlerin diasporada nasıl şekillendiğinin, geleneksel düşüncenin nasıl dönüştüğünün önemli bir örneği bu kayıtlar. 26’ncı sırada yer alan “Evlen Onunla” şarkısı ise bir altta Gunda grubunun seslendirdiği şarkı ile aynı. Hani şu evlenecek kıza cesaret veren o şarkı… Bu iki şarkının alt alta gelmesi tesadüf mü bilmiyorum ama art arda dinleyip aynı şarkıda farklı tavrın şarkının sunumunu nasıl değiştirdiğini fark edebilirsin sevgili okur.
Ve geliyoruz hem listenin hem de bu uzun yürüyüşün sonuna… Listenin sondan bir önceki parçası da Türkiye diasporasından. “Abkhazian Dance Melody” adlı bu enstrümantal parça Genar Tuncer ve Eren Doğu tarafından 2025 yılında yayımlanmış. Bir garmon ve at nalını andıran bir ritm sesi ile başlayan parçanın düzenlemesi panduri, bas, doli ve djembe ile gitgide zenginleşiyor. Djembe’nin duyulması ile parçanın tavrına gelenekselden ziyade daha küresel bir tavır oturuyor, Batı Afrika’nın, Küba’nın ritimlerini duyuyorum. Sen de duydun mu sevgili okur? Bu parçanın görseli de düşündürücü: Kulaklığını takmış, geleneksel kıyafet giymiş, garmon çalan biri var. O kulaklık ayrıntısı ile fotoğrafa postmodernist bir hava değdirilmiş. Bu fotoğraf, parçanın düzenlemesini de hissettiriyor.
Listenin son kısmında kim var sence sevgili okur? “Didgori” adında bir vokal grubu. Bu grup Gürcistan merkezli, 2003 yılında kurulan, tanınmış bir erkek vokal ve folklor topluluğudur. “Sharatin” isimli şarkı bir Abhaz dans müziği. “Radeda” ise… Evet, doğru hatırladın, gelin karşılama şarkısı. Chkotua ailesinin söylediğiyle aynı şarkı. Bu iki icra da çok güçlü. Aynı grubun canlı performansını da ekliyorum buraya (URL-9). Abhaz müziğini biraz araştırdığında Gürcü topluluklarının Abhaz şarkılarını sıklıkla seslendirdiklerini göreceksin. Abhaz şarkıları ile Gürcü şarkılarının birbirlerinden nasıl ilham aldıklarını fark edeceksin. Ve, ve, ve geldik listenin en sonuna… Aaa, yine “Azamat”… Bu sefer elektronik altyapıyla bambaşka bir havaya bürünmüş. Ve işte postmodernist “Azamat” ve günümüz “Azamat”ıyla karşı karşıyayız. Buram buram elektronik müzik kokan bu düzenleme, belki de “Azamat”ın en çok dinlenen versiyonu. Seninle dans ederek, hoplaya zıplaya evimize dönerken zihin kapıma pek çok soruyu sıraladı bu düzenleme. Neler mi o sorular? Burada biraz duralım sevgili okur, bir sonraki karşılaşmamızda uzun uzun “Azamat”ı konuşuruz. Şimdilik müzikle kal, sağlıkla kal.
Bağlantı Linkleri
URL-1: https://www.youtube.com/watch?v=WHH7-AUnaS0&list=PLX_ZJ9TOdflWxWunWihsPDyRceXmsoptg
URL-2: https://open.spotify.com playlist/6rPVXE58XA3SajDhbajmdY
URL-3: https://www.youtube.com/watch?v=l-QOuPw_zJQ
URL-4: https://www.youtube.com/watch?v=qnHC08To-pM
URL-5: https://www.youtube.com/watch?v=lxBfrtUm1PM
URL-6: https://www.youtube.com/watch?v=SHtA7kkYpHY
URL7: https://www.youtube.com/watch?v=Fm63LrXUtO0&list=OLAK5uy_m78VWi5OScf7cZQ597gp7lB91dqBkCQ8U&index=1
