Alanlar’ın büyük önem verdikleri sınırsız özgürlükleri, 13 ve 14. yüzyıllarda büyük bir trajediyle yara almıştı. 1395’te Aksak Timur (Timurlenk) Alan ülkesine saldırmak üzere ordusuyla yola çıkmış, “Cihat Ateşi”ni salarak neredeyse Alanların tümünü yok etmişti. Alan halkı köleleşmek yerine ölmeyi seçmişti.
Bu olaydan kırk yıl sonra Kuzey Kafkasya topraklarında yolculuk yapan tarihçi Joseph Barbaro, Alan ülkesinde yerli halka rastlamadığını kaydetti. Güzel ülke adeta bir çöle dönmüş, kurganlarla kaplanmıştı. Hayatta kalan Alanlar Timurlenk ordusunun ulaşamayacağı dağlık bölgelere yerleşmişti. Sonraki 4-5 asır süresince o bölgelerde yaşayan Alanlar kültür ve dillerini tamamen korumuşlardı.
Olayları, yaşananları halk şarkıları, efsaneler ve ağıtlarla gelecek kuşaklara aktaran Alanlar’ın en bilindik ve öne çıkan ağıtı olan “Zadaleskli Nana’nın şarkısı”, Timurlenk’in yaptıklarını anlatır. Bu ağıt hem bir halkın yok oluşuna feryat hem de yaşlı kadına atfedilmiş bir ilahidir. Zadalesk köyünde yaşayan bu yaşlı kadın bir kurtarıcıydı. Yetim çocukları bir araya getiren kadın, dağları geçmiş ve çocukları Morga vadisinde saklamıştı. Çocukları bitki ve meyvelerle beslemiş, sevgi ve ilgisini hiç eksik etmemişti. Büyüyen çocuklar Osetya vadilerinde yeni köyler kurmuştu.
Zadaleskli Nana’nın gerçek adını büyük ihtimalle hiç öğrenemeyeceğiz. Zadalesk yaşlıları, köylerinde bilinmeyen bir kadına ait mezar olduğunu hatırlıyorlar. Belki de ona aittir. Digor bölgesi halkı, azize kabul edilen Nana için her yıl Temmuz’un 3. Cumartesi günü Zadaleskli Nana etkinliği düzenliyor.
Osetler için Nana iyiliğin ve insan sevgisinin sembolü haline gelmiştir. Herhangi bir anma ya da kutlamada çocuklarını ve geleceklerini koruması için ona dua etmeyi unutmazlar. (ossetians.com)
*Osetçede büyükanne, yaşlı kadın.
Zadaleskli Nana ağıtını dinlemek için link:
youtube.com/watch?v=LLTHUxXHkUg
Çeviri: Serap Canbek
