ФЫЦЦАГ ЛÆГ ÆМÆ УС
Хуыцау дунейы куы сфæлдыста, уæд алы фос, алы сырд, алы маргъ — иууылдæр къæйттæ-къæйттæ уыдысты. Æрмæст ма фыццаг лæгæн нæ уыди къай. Æнкъардæй рацу-бацу кодта уый дзæнæты цæхæрадоны æмæ дис кодта: «Ай алы сырд æмæ маргъ иууылдæр къæйттæ-къæйттæ куы сты, уæд мæнæн цæуылнæ ис къай?» Хуыцау ын бамбæрста йæ зæрдæйы хъуыдытæ æмæ йын æркодта ус.
— Уый дын мæнæ къай, цæрут фидыдæй, кæрæдзийы уарзгæйæ.
Иу къорд бонты фæстæ лæг усы къухыл рахæцыди æмæ йæ Хуыцаумæ бакодта.
— Мæнæ мын цы адæймаг ралæвар кодтай, уый дын фæстæмæ æрбакодтон: айс æй, нал мæ хъæуы!
— Ау, уый та куыд?! Цы дыл æрцыди?..
— Айс æй, айс, нал фæразын йемæ цæрын, нал фæразын йæ тæргæйттæй, йæ хъуыр-хъуырæй.
Цæй, хорз, зæгъгæ, загъта Хуыцау, — кæд дæ афтæ фæнды, уæд æй ныууадз ам…
Ацыди лæг иунæгæй йæ цæрæнбынатмæ.
Иу-æртæ боны фæстæ лæг мысын байдыдта усы, æппынфæстаг йæ хъуыды иууыл ус сси.
— Нæй, æнæ усæй цæрæн нæй, — загъта лæг æмæ ацыди Хуыцаумæ.
Æри мын фæстæмæ уыцы адæймаджы!
— Ау, цы та дыл æрцыди, афтæ куы загътай, нал мæ хъæуы, нал фæразын йемæ цæрын.
Лæг старсти уымæй, куынæуал ын ратта Хуыцау уыцы адæймаджы æмæ лæгъстæ кæнын райдыдта:
— Ацы хатт ма мын æй ратт, бахатыр кæн, æмæ цæрдзынæн йемæ сабырæй, никуыуал æй æрбакæндзынæн.
Ракодта та лæг усы æмæ йемæ цæрын байдыдта. Фыццагæй æндæрхуызон нæ фæци ус, йæ хъуыр-хъуыр, йæ тæргæйттæ къаддæр нæ кодтой.
Тагъд та рафæлмæцыди лæг усæй, фæлæ йæ Хуыцаумæ акæнын йæ зæрдæ нал бакуымдта.
Зын у, зæгъгæ, загъта, усимæ цæрын, фæлæ æнæ усæй дæр цæрæн нæй.
Уæдæй фæстæмæ лæг æмæ ус райдыдтой иумæ цæрын, бон дæс хылы æмæ дæс фидыды кодтой, фæлæ сæ кæрæдзийæ уæддæр нал хицæн кодтой.
ХУР ÆМÆ МÆЙ
Дуне срухс кæнынæн Хуыцау сфæлдыста дыууæ рухсдæттæг къорийы. Иу дзы хъуамæ уыдаид арвыл боныгон æмæ рухс кодтаид адæймаджы фæндаг æмæ куыст, иннæ хъуамæ сыгъдаид æхсæв æмæ хастаид адæймагæн тыхдæттæг хуыссæг. Дыууæ къорийæ алкæй дæр фæндыд боны цырагъ уæвын, уæд зæххыл уыдаид нымаддæр æмæ кадджындæр. Сæ хъаст бахастой Хуыцаумæ æмæ сын быцæу бацайдагъ. Уæд сын Хуыцау афтæ зæгъы:
— Ахсæв дыууæйæ дæр бафынæй кæнут, стæй, æхсæв æмæ бон кæрæдзийæ куыд хицæн кæной, уыцы сахат уæ арвгæрон раздæр чи фæзына, уый уыдзæн боны рухсдæттæг, иннæ та — æхсæвы.
Дыууæ къоримæ Хуыцауы уынаффæ хорз фæкаст, æмæ хуыссæнты сæхи æруагътой. Сæ иу схуыссыд фæлмæн пакъуы базтыл æмæ уайтагъд афынæй ис; иннæ йæ быны сындзытæ бакодта, цæмæй ма бафынæй уа æмæ райсомæй арвыл раздæр ферттива, уый тыххæй. Уыцы къори бирæ фæхæцыд æгъатыр хуыссæджы ныхмæ, фæлæ бонырдæм йæ хъару асаст, рæдзæ-мæдзæ байдыдта æмæ уый дæр бафынæй. Фыццаг къори хуыссæгæй бафсæст, рог æмæ тыхджынæй ссыди арвыл æмæ дунейыл тауын байдыдта хъарм æмæ цардхæссæг тынтæ…
Æрæджиау райхъал иннæ къори дæр. Скасти арвмæ æмæ федта йемæ ерысгæнæджы: уый бæрзондæй сæрыстырæй фæлгæсы дунемæ æмæ уæлахизы цинæй уадзы цæхæр тынтæ. Уæд дыккаг къори фефсæрмы йæ хъысмæтæй, афæлурс æмæ йæ цæсгом нал бахъæцыд арвмæ ссæуын, йæхи равдисын. Æрмæст фыццаг къори хæхты фæстæ куы фæаууон ис, уæд уый дæр ссыди арвыл æмæ акаст дунемæ ризгæ тæссонд тынтæй…
Уæдæй фæстæмæ арвыл кæрæдзи ивынц хур æмæ мæй.
Коцойты Арсен, https://ironau.ru/kocojty.html#__RefHeading___Toc417209282
