Ди лъэпкъымкӏэ бзэм мыхьэнэуэ иӏэпхъэр къегъэлъагъуэ абы «анэдэлъхубзэ» зэрыфӏащам. Анэм нэхърэ нэхъ лъапӏэ щыщымыӏэкIӏэ, бзэр анэ дэлъхуу Тхьэм къыщыдитакӏэ, лъэпкъым и дэтхэнэ цIыхуми абы пщӏэшхуэ хуищӏу, лъагъуныгъэ мыкӏуэщI хуиӏэу щытын хуейщ.
Атӏэ, укъэзылъхуа анэм и бзэр ӏумпэм пщӏын хуей? Ди бзэм делъэпауэмэ, абы дыхуэмысакъмэ, зэдмыпэсыжмэ, сытым дрищӏысыж? Дэ зыщыдгъэгъупщэ мыхъунщ кӏыфӏыгъэм дыхэту дызэрыпсэуар — лӏыщӏыгъуэ бжыгъэкӏэ тхэкӏэ, еджэкӏэ ӏэмал зэрыдимыӏар. Къыдэзэуахэми хъуащ, ди щӏыгу къыттрахами кърагъэкӏуащ, ауэ ди анэдэлъхубзэр тӏурачын ялъэкӏакъым.
Псынэр пкудэжмэ, нэгъуэщӏ щӏыпӏэ къызэрыщиудыжым, жыг ираупщӏыкӏам и лъабжьэр къызэрыдэжыжым хуэдэу, ди адыгэбзэри зауэ мафӏэм къелащ, лъэхъэнэ бзаджэхэри къызэринэкӏащ.
Адыгэбзэм и пщэдейр зэлъытар ди щӏэблэ къэкӏуэнращ. Иджыпсту, гъащӏэ дызыхэпсэукӏым, нэхъыщхьэ дыдэу солъытэ ди щӏэблэр хэкупсэу, къыздалъхуа щӏыналъэр ягъэбжьыфӏэу, я бзэр ягъэшэрыуэу гъэсэныр. Дэ къыдгуроӏуэ ар зэрымытыншыр, ауэ хабзэри бзэри нэгъэсауэ тщӏэмэщ сабийр щытхуэгъэсэнур, абы лъэпкъым и беягъымрэ бзэм и къулеягъымрэ щыбгъэдэтлъхьэфынур. Ди лъэпкъым и мылъку нэхъ инхэм ящыщщ бзэр, ар лъэпкъ щэнхабзэм и ӏэмэпсымэ нэхъыщхьэщ. Абы къыхэкӏыу, бзэм дрипсалъэ къудейуэ щымыту, ди лъэпкъым къыдекӏуэкӏ хабзэ дахэхэри абыкӏэ къридгъэлъэгъуэфу щытын хуейщ.
Нобэ, дэ, адыгэбзэмкӏэ егъэджакӏуэхэм жэуаплыгъэ къызэрымыкӏуэ дбгъэдэлъщ. Илъэс къэскӏи ар гъэзэщӏэныр нэхъ гугъу, нэхъ хьэлъэ хъуурэ йокӏуэкӏ. Дызэрыт зэманым ди пащхьэ кърелъхьэ гупсысэ зэхуэмыдэхэр, дызыгъэпӏейтей ӏуэхугъуэ щхьэхуэхэр. Ди жагъуэ зэрыхъущи, ди бзэр ӏэщӏыб зыщӏыну хуейхэм я бжыгъэхэми хохъуэ. Я быным анэдэлъхубзэр ирагъэджыну хуэмейуэ еджапӏэхэм лъэӏу тхылъкӏэ зыхуэзыгъазэ адэ-анэхэр илъэс къэскӏи нэхъыбэ мэхъу.
Сытым къыхэкӏыу пӏэрэ ар? Сэ сызэрегупсысымкӏэ, унагъуэм щӏэсхэр къыщекӏуэлӏэжкӏэ, щхьэж и ӏуэху пэроувэ, иужькIэ телефоным хотӏысхьэри, нэрыбгитӏ зэмыпсэлъэж-зэрымылъагъуж жыхуаӏэм хуэдэу я пшыхьыр макӏуэ, псэлъапӏи, зэмани яIэкъым. Нэхъыкӏэжыр аращи, илъэс иримыкъуа сабийм зиущэхун, зэран мыхъун папщIэ, телефоныр и пащхьэ ирагъэувэри трагъэу. Абдежым зэхихыр урысыбзэщ, хамэбзэщ. Дэнэ деж атӏэ, абы адыгэбзэр здызыхишэнур? И адэ-анэр къемыпсалъэмэ, унагъуэм бзэр щыземыкӏуэмэ, сабийм адыгэбзэр дауэ зэригъэщӏэну, дэнэ кърихыну абы хуиӏэн хуей фӏылъагъуныгъэр?
Жэуаплыгъэ хуабжь зыбгъэдэлъуи солъытэ нэхъыжьхэм — адэшхуэ-анэшхуэхэм. Дэнэ щыӏэу пӏэрэ сабийхэм таурыхъ яжезыӏэу щыта нанэ-дадэхэр? Хъыбар зэхуэмыдэхэр хуаӏуатэу, нэмысым, хабзэм, абы и щапхъэм щӏапӏыкӏыу, пшыхь къэсыхункӏэ цӏыкӏухэр къызрагъэтӏысэкӏыу таурыхъ жызыӏэу щыта нанэхэр? Шэч къытесхьэкъым, абыхэм сэбэп хуабжь къазэрыдэкӏуэу щытам. Сабийхэр нанэ-дадэхэм зраубыдылӏэу, адыгэбзэкӏэ епсалъэу, тхылъ къахуеджэу зыбгъэдагъэсмэ, ди сабийхэр я адыгэбзэм ешэлӏэжа зэрыхъунур си фӏэщ мэхъу.
Бзэр хъумэныр егъэджакӏуэ къудейхэмкӏэ зэфӏэкӏынукъым. Унагъуэхэри, щӏэныгъэлӏхэри, егъэджакIуэхэри, сабий ӏыгъыпӏэхэм щылажьэхэри — псори зэгъусэу телэжьыхьын хуейщ абы.
Псом хуэмыдэу нэхъыщхьэу солъытэ, сабий ӏыгъыпӏэм деж адыгэбзэм зэман нэхъыбэ хухахыныр, гъэсэныгъэм, нэмысым, ӏэдэбым, щэным нэхъ тегъэчынауэ телэжьэн хуейуэ. Сыту жыпӏэмэ, сабийхэм нэхъ цӏыкӏу пэтми лъабжьэ ягъуэтмэ, къыдэкӏуэтея нэужьи, еджапӏэми хэлъхьэныгъэ нэхъыбэу хуищӏыфынущ.
Адыгэбзэмкӏэ егъэджакӏуэхэм ди гукъеуэр мащӏэкъым. Еджапӏэм сыхьэт бжыгъэу адыгэбзэм хухихар апхуэдизымкӏэ мащӏэщи, нэгъэсауэ зы тхыгъэ пхуэджкъым, дерсхэр тэрэзу пхуайткъым. Тхьэмахуэм и кӏуэцӏым, бзэм — сыхьэтитӏ, анэдэлъхубзэм зы сыхьэт закъуэ хухэхащи, абы къриубыдэу тхакӏуэм и гъащӏэмрэ и гуащӏэдэкӏымрэ нэӏуасэ хуэпщӏыфыну? Тхыгъэр бджыфыну? Гъэсэныгъэм и нэщэнэхэм и щапхъэхэм ящыщу сыт хуэдиз яжепӏэфыну? Ди дерсхэм хухэха сыхьэт бжыгъэхэр нэхъыбэу щытамэ, адыгэбзэмкӏэ егъэджакӏуэхэр нэхъ тегъэчынауэ бзэм дытелэжьэфынут.
Жагъуэ зэрыхъущи, цӏыхухэм гупсысэ, еплъыкӏэ тэрэз зэрамыӏэми куэд къыпокӏуэ. Псалъэм и жыӏэгъуэкӏэ, республикэм адыгэбзэмкӏэ къыщыдэкӏ «Черкес хэку» газет закъуэм и щӏэдзыгъуэ хъумэ, унагъуэ куэдым зралъэфыхь, щӏэзыдзын къахэмыкӏыу. Атӏэ, а къыдэкӏыгъуэ закъуэрами унагъуэм къихьэу щытамэ, абы къытехуэ хъыбархэр зэдаджмэ, зэдеплъмэ, ари лъэпкъ гъэсэныгъэм, бзэр яӏэпызымыгъэхуным и зы лъэныкъуэу щытынут.
Нобэкӏэ сыт тлъагъур — адыгэ унагъуэм щызэхэпхыр урысыбзэщ, адыгэ къуажэ уэрамхэм щызекIуэри аращ… Ди адыгэбзэр нэхъ бзэ куухэм, шэрыуэхэм, нэхъ дахэхэм ящыщу солъытэри, диӏэкъым дэ хуитыныгъэ ар дымыхъумэну.
Дахэщ ди бзэр, купщӏафэщ, пшынэбзэ шэщӏауэ мэбзэрабзэ, а зэщӏэпщӏыпщӏэм уи гум ӏэпапӏэ зэмыфэгъухэр нурым хуэдэу къытренэ, уи псэр ехьэху… Ауэ а дахагъэр тфӏэмыкӏуэду пщэдейрей махуэм нэтхьэсыфын папщIэ, адыгэбзэр дэ фӏыуэ тщӏэн хуейщ, етIысэхыгъуэ димыӏэу дытелэжьыхьын хуейщ. Яхэтлъхьэн хуейщ ди адыгэ щэн дахэхэр, ядгъэщӏэн хуейщ ди тхакӏуэ-усакӏуэхэм я тхыгъэхэр, хъыбархэр, псысэхэр, ядгъэгъэувын хуейщ адыгэбзэмкӏэ таурыхъхэр, джэгукӏэхэр къайдгъэублэжын хуейщ. Щӏэблэр пэӏэщӏэ щӏын хуейщ телефонхэм. Адыгэбзэмкӏэ тхылъхэр абыхэм я пащхьэ къихьэжмэ, еджэн щӏадзэмэ, итӏанэщ щӏэблэ узыншэ, гъэса, тынш щыдиӏэнури, ди бзэри щымыкӏуэдыжынури!
Лий Майе,
ищхьэ нагъыщэ зиӏэ, УФм егъэджэныгъэмкӏэ пщӏэ зиӏэ и егъэджакӏуэ
(Черкес Хэку)
