Dünya Adalet Projesi (World Justice Project – WJP) tarafından yayımlanan “2025 Hukukun Üstünlüğü Endeksi” verilerine göre 2024’te 117’nci sırada bulunan Türkiye, bir sıra daha gerileyerek 143 ülke arasında 118’inci sırada yer aldı.
Doğu Avrupa ve Orta Asya bölgesindeki 15 ülke arasında 14’üncü sırada bulunan Türkiye, üst-orta gelir grubundaki 41 ülke içinde ise 37’nci sırada.
Hukukun üstünlüğü endeksi; hükümetin yetkilerinin sınırlandırılması, yolsuzlukla mücadele, açık yönetim, temel haklar, güvenlik, düzenleyici uygulamalar, medeni ve ceza adaleti gibi 8 alandaki performansı ölçüyor. Ülkeler 0 ile 1 arasında bir ölçekte değerlendiriliyor; 1 en güçlü, 0 ise en zayıf hukuk devleti uygulamasını gösteriyor.
Euronews’te yer alan habere göre Türkiye, Hukukun Üstünlüğü Endeksi’nde son 10 yılda ciddi bir gerileme yaşadı. 2015 yılında 80. sırada bulunan Türkiye, her yıl gösterdiği düşüş eğilimi ile 38 sıra kaybederek 2025’te 118’inci sıraya kadar geriledi.
Türkiye, endeksin “Temel Haklar” kategorisinde de 143 ülke arasında 134’üncü sırada yer aldı. Bu başlık; ayrımcılığın önlenmesi, yaşam ve güvenlik hakkı, adil yargılanma hakkı, ifade ve inanç özgürlüğü, mahremiyetin korunması, toplanma özgürlüğü ve temel işçi haklarının güvence altında olması gibi göstergeleri kapsıyor.
Türkiye aynı zamanda hukukun üstünlüğü alanında son bir yılda en çok gerileyen ülkeler arasında ikinci sırada yer aldı. Türkiye’nin puanı 2024-2025 döneminde yüzde 1,9 düşerken, bu oran onu Sırbistan’ın ardından listenin üst sıralarına taşıdı.
Macaristan ve Burkina Faso yüzde 2,0, ABD ve Meksika yüzde 2,8, Sudan yüzde 4,4 ve Rusya yüzde 4,9 gerileme ile dikkat çeken diğer ülkeler oldu.
Buna karşılık Dominik Cumhuriyeti yüzde 2,1’lik artışla hukukun üstünlüğünde en çok ilerleyen ülke olurken, Senegal, Sierra Leone, Bangladeş, Gabon ve Kuzey Makedonya da yaklaşık yüzde 1,3-1,6 oranında iyileşme kaydetti.
Arnavutluk, Sri Lanka, Brezilya, Botsvana ve Tayland gibi ülkelerde de yaklaşık yüzde 1’lik ilerleme yaşanırken, Çin, Polonya, Güney Kore ve Fas gibi ülkelerde daha sınırlı artışlar gözlendi.
Türkiye, “Hükümetin Yetkilerinin Sınırlandırılması” kategorisinde 136. sırada yer aldı. Bu kategori, yargının bağımsız bir denetim mekanizması olarak hükümetin hukuka aykırı işlemlerine sınır koyabilmesi anlamına geliyor.
Yani mahkemelerin yürütmenin kararlarını iptal edebilmesi ya da durdurabilmesi, anayasa ve yüksek yargı organlarının hukukun üstünlüğünü koruyacak şekilde iktidarı denetleyebilmesi bekleniyor.
Bu denetim, iktidarı zayıflatmak için değil, güçler ayrılığı ilkesi çerçevesinde yasama, yürütme ve yargı arasında denge ve hesap verebilirlik sağlamak için yer alıyor.
2015 yılında bu kategoride 95. sırada yer alan Türkiye, son 10 yıl içinde “Hükümetin Yetkilerinin Sınırlandırılması” alanında 41 sıra gerileme yaşadı.
15 Temmuz darbe girişimi sonrası ise Türkiye, kaybettiği 13 sıra ile bu kategorinin 108’inci sırasında yer almıştı.
Türkiye’nin bu alandaki düşük sıralaması, iktidarın güçler ayrılığı ve hesap verebilirlik ilkeleriyle dengelenmesinde ciddi sorunlar yaşandığını ortaya koyuyor.
