Tsitsekun (Çerkes Soykırımı) 162. yıldönümü anma etkinlikleri

KAFFED (Samsun)

Kafkas Dernekleri Federasyonu (KAFFED) ve Samsun Çerkes Derneği, 21 Mayıs 1864 Çerkes Soykırımı ve Sürgünü’nün 162. yıldönümü kapsamında Samsun’da anma programı düzenledi.

23 Mayıs’ta gerçekleştirilen tören, Atakum sahilinde atlı kortej eşliğinde yapılan sessiz yürüyüş ile başladı. Yürüyüşün sonunda, sürgün yollarında hayatını kaybeden ataların anısına denize “1864” yazılı çelenk ve kırmızı karanfiller bırakıldı. Sürgünde can verenler için mevlit okundu. Sülale armalarının işlendiği sembolik mezar taşlarıyla “Mezar Taşı Nöbeti” tutuldu.

KAFFED Yönetim Kurulu Başkanı Ünal Uluçay, yaptığı konuşmada “Biz KAFFED olarak hep ‘Karadeniz’in iki yakasındayız’ dedik. Anavatana en yakın sahil olan Samsun’da ölmüşlerimizi yâd ediyoruz” dedi. Konuşmaların ardından oratoryo ve tiyatro gösterisi yapıldı, sahilde “Nart Ateşi” yakıldı.

ABHAZFED (Kocaeli)

21 Mayıs 1864 Çerkes Soykırımı ve Sürgünü’nün 162. yıldönümünde Abhaz Dernekleri Federasyonu (ABHAZFED) ve Kocaeli Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen anma etkinliği, 24 Mayıs’ta gerçekleştirildi.

Sahildeki tören öncesinde Kocaeli, Kefken Karaağaç Mahallesi’ndeki mezarlıkta Kur’an-ı Kerim okunarak sürgünde ölenler için dua edildi. Ardından Kafkas halklarının sürgün sırasında ulaştıkları noktalardan biri olan Babalı sahiline yürüyen katılımcılar, Kesipha Elif Anıtıı’na ve denize çelenk bıraktı, karanfil attı.

Törende konuşan ABHAZFED Yönetim Kurulu Başkanı Atrışba Yavuz İlkuçar, Abhazya Tam Yetkili Temsilcisi İbrahim Avidzba ve Ayhabılar Kurulu Başkanı Aşba Cengiz Koç, Kafkas halklarının yaşadığı büyük trajedinin hafızalardan silinmemesi gerektiğini vurguladı. Ellerinde meşalelerle yürüyen katılımcılar, “Nart Ateşi”ni yakarak nöbet tuttu.

Derneklerin programları

21 Mayıs’ta Türkiye’nin çeşitli il ve ilçelerindeki dernekler etkinlik düzenledi: Adana, Ankara, Antalya, Balıkesir, Bandırma, Biga, Bozüyük, Bursa, Ceyhan, Çorum, Denizli, Düzce, Eskişehir, Göksun, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Karacabey, Kayseri, Kocaeli, Mersin, Reyhanlı, Sakarya, Silivri, Sinop, Tokat, Yalova.

Söyleşi, konferans, radyo, TV ve canlı yayınlarda 21 Mayıs

9 Mayıs Cumartesi akşamı Bağlarbaşı Kültür Merkezi Seminer Salonu’nda, İstanbul Kafkas Kültür Derneği’nin düzenlediği “Bellek, Travma ve Gelecek” başlıklı bir panel gerçekleştirildi. Janset Demircan, Tuğçe Isıyel ve Zaur Pashtov’un panelist olarak yer aldığı, moderatörlüğünü Prof. Dr. Ümit Dinçer’in yaptığı etkinlikte toplumsal hafıza, travma ve gelecek konuları ele alındı.

Antalya Çerkes Derneği, 16 Mayıs’ta söyleşi ve imza günü düzenledi. “Edebiyatın Dilinden Hafıza, Kimlik ve Sürgün” başlıklı etkinliğin konukları edebiyatçılar Ayşe Kulin ve Sema Soykan’dı.

Ankara Çerkes Derneği’nin 18 Mayıs’ta düzenlediği “Tarihin Kıyısında: 1864 Çerkes Sürgünü ve Soykırımı” başlıklı söyleşinin konuğu, antropolog Dr. Erdoğan Boz’du.

Mimar Osman Güdü’nün Meltem TV’de hazırlayıp sunduğu “Kent ve Yaşam” programına eski Kafkas Dernekleri Federasyonu Başkanı Prof. Dr. Ümit Dinçer ve araştırmacı-yazar Kuban Kural katıldı. 17 Mayıs’ta gerçekleştirilen yayının başlığı, “Büyük Çerkes Sürgünü”ydü.

Apaçık Radyo’da “Babil’den Sonra” programını hazırlayıp sunan Ercüment Gürçay’ın 18 Mayıs’ta “1864: Soykırım, Sürgün ve Hafıza” başlıklı yayınının konukları gazetemiz yayın kurulu üyeleri Serap Canbek, A. Seda Berzeg ve A. Kadir Polat’tı.

Kayseri, Erciyes Üniversitesi’nde 20 Mayıs’ta “Çerkes Soykırımı ve Sürgünü” başlığıyla düzenlenen konferansın konuşmacısı Dr. Öğr. Üyesi Madina Pashtova “Diasporadaki Çerkeslerin hafızasında savaş ve vatan olgusu”nu ele aldı.

İstanbul Kafkas Kültür Derneği’nin YouTube sayfasında antropolog Dr. Erdoğan Boz söyleşisi yayımlandı: “Çerkes Soykırımı Söyleminin Tarihsel Gelişimi ve Çerkes Kimliği”.

Kafkas Vakfı’nın 20 Mayıs’ta Viyana’da düzenlediği etkinliğin söyleşi bölümünde Prof. Dr. Zeynel Abidin Besleney’in yaptığı sunumun başlığı  “21 Mayıs 1864 Çerkes Sürgünü”ydü.

21 Mayıs’ta “Bilim Beyoğlu”da gerçekleştirilen “Çerkes Soykırımı: Ortak Bilinç, Ortak Gelecek” başlıklı konferansın konuşmacısı Prof. Dr. Ümit Dinçer’di.

Çorum Kafkas Kültür Derneği, 21 Mayıs’ta Hitit Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Siyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Metin Uçar tarafından “21 Mayıs’ı Anarken Türkiye Çerkeslerinin Dünü, Bugünü ve Yarını” başlıklı konferansa ev sahipliği yaptı.

Eskişehir Kuzey Kafkas Kültür ve Dayanışma Derneği, “Bitmeyen Soykırım: Bir Sömürgecilik Mirası Olarak Çerkes Soykırımı ve Günümüzde Süren Etkileri” başlıklı söyleşi düzenledi. 23 Mayıs’ta gerçekleştirilen, moderatörlüğünü Kuban Kural’ın yaptığı söyleşinin konuşmacısı, avukat Selçuk Ulutaş’tı.

Anavatan ve diaspora

Siyasi parti, kurum ve STK’ların 21 Mayıs paylaşımları

•Rusya Büyükelçiliği: 21 Mayıs’ta Rusya ve Türkiye, 1763-1864 arasındaki olayları anıyor. Bugün Kafkas Savaşı Kurbanları Anısına Anma Ve Yas Günü dolayısıyla etkinliklerin düzenlendiği Adıgeya (Rusya Federasyonu) Başkanı Murat Kumpilov’un sözleri özel önem taşımaktadır: “Kafkas ve Rusya halklarının tarihindeki en trajik ve zorlu dönemlerden birinin kurbanlarını rahmetle anıyoruz. Bu savaş acı, kayıp ve yıkım getirdi ve tüm nesillerin kaderinde derin yaralar açtı.

Atalarımızın cesaretini ve direncini, barışın bedeli ve tarihi hafızanın korunmasının önemini hatırlıyoruz. Gelecek nesillere karşı sorumluluğumuzun bilincinde olarak, kadim topraklarımızda barışın, etnik ve dinlerarası uyumun her zaman hâkim olmasını sağlamak için elimizden gelen her şeyi yapmaya çalışıyoruz, anavatanımız Adigey geliştirilecek ve Rusya’nın refahına önemli bir katkı sağlayacaktır.”

Rusya’da Adige halklarının kendi federal bölgeleri vardır; bu bölgelerde diller, kültür ve gelenekler kanunla korunur, haklar ve özgürlükler güvence altına alınır.

•Cumhuriyet Halk Partisi (CHP): Tarihin en derin acılarından biri olarak hafızalara ve yüreklere kazınan Çerkes Sürgünü ve Soykırımı’nın yıldönümünde, katledilen tüm canları rahmet ve saygıyla anıyoruz.

Bu büyük acının izlerini yüreğinde taşıyan Çerkes kardeşlerimizin kederini paylaşıyor, geçmişin unutulmaması ve bir daha asla yaşanmaması için ortak vicdanda buluşuyoruz.

•Adalet ve Kalkınma Partisi (AKP): Çerkes Sürgünü’nün bıraktığı büyük acıyı unutmadık. Hayatını kaybedenleri rahmetle anıyor, Çerkes kardeşlerimizin hüznünü paylaşıyoruz.

•Ezilenlerin Sosyalist Partisi (ESP): 21 Mayıs 1864, Çerkeslerin 162 yıl önce yaşadığı büyük acıların tarihidir. Çarlık Rusya’sının sömürgeci politikaları nedeniyle etnik temizlik ve soykırıma uğradılar. Anayurtlarından sürüldüler, çeşitli ülkelere dağıtıldılar. Sürgün ve göç nedeniyle gittikleri yerlerde kolektif Çerkes kimliği oluşturmaları engellendi.

Türkiye’ye sürgün edilen Çerkesler de inkâr ve asimilasyon politikalarına maruz kaldı. Anadilleri, kültürleri kaybolma riskiyle karşı karşıya.

Çerkes soykırımının tanınması; kimliğinin, kültürünün, anadilinin önündeki engellerin kaldırılması; halkların özgür, eşit ve adil bir yaşam sürmesi için ilk adımdır. Çerkes halkının demokratik talepleri kabul edilmelidir.

Çerkes halkının 162 yıldır dinmeyen acılarını paylaşıyor, hayatlarını yitirenleri anıyoruz.

•Emek Partisi (EMEP): Çerkes halkının ve taleplerinin yanındayız!

21 Mayıs 1864, Rus İmparatorluk orduları tarafından hedef alınan Çerkes halkının sistematik soykırıma ve sürgüne maruz bırakılmasının, bunun sonucu olarak dünyanın dört bir yanına dağılmaya başlamasının sembolleşmiş tarihini ifade eder.

Çarlık yönetiminin inkâr, imha ve sürgün politikaları sonucu 1,5 ile 2 milyon arasında Çerkes hayatını kaybetmiştir. Hayatta kalan Çerkeslerin büyük çoğunluğu ise diasporadadır.

Anadolu’ya sürülen Çerkesler ise, demografik siyasetin baskı gücü olmaya zorlanmış ya da askeri güç olarak kullanılmaya çalışılmıştır. Anadili, kültürel hakları uzun yıllar yok sayılan Çerkesler, ucuz emek gücü olarak kullanılmıştır. Çerkes halkının dil ve kültürleri bugün yok olma tehlikesiyle karşı karşıyadır.

Partimiz, soykırım ve sürgün sonucu kaybettikleri haklarının teslim edilmesini, koşulsuz anavatana dönüş ve çifte vatandaşlık hakkının verilmesini, anadilde eğitim ve yayın hakkı isteyen, ulusal ve kültürel kimliklerin korunması ve gelişimi için gerekli olanakların yaratılmasını talep eden Çerkes halkının yanındadır.

Soykırımın tanınmasını talep eden Çerkes halkının yasını paylaşıyor ve talepleri uğruna mücadeleyi selamlıyoruz. Türkiye işçi sınıfı ve emekçiler ezilen tüm ulus ve halkların yanında olmalıdır.

Worepseuv Adige lephgım yıriygagoc zaveniga!

Yaşasın Çerkes halkının özgürlük mücadelesi!

•Sosyalist Yeniden Kuruluş Partisi (SYKP): Psem Yıpe Nape! Candan Önce Onur!

Kafkasya’da yüzyıllar boyunca yaşayan Çerkes halkı, Çarlık Rusyası’nın yürüttüğü savaşlar sonucunda dünyanın en büyük soykırımlarından birisine maruz kalmıştır. Bilindiği kadarıyla 1 milyon Çerkes yaşamını yitirmiş, hayatta kalanlar ise Osmanlı topraklarına ölüm yürüyüşüne zorlanmıştır. Günümüzde Türkiye’de yaklaşık 3 milyon Çerkes yaşamaktadır. Rus Çarlığı’nın işgaline karşı son direnişin tarihi olan 21 Mayıs 1864’ün 162. yılında; sürgünde, kıyımlarda ve insanlık dışı koşullarda yaşamını yitirenleri saygıyla anıyor, Çerkes halkının tarihsel hafızası ve adalet mücadelesiyle dayanışmamızı büyütüyoruz.

Bugün dünyanın dört bir yanında halklar savaşlarla, zorunlu göçlerle ve emperyalist müdahalelerle yerinden edilmeye devam ederken 21 Mayıs’ın hafızası, bizlere sürgünün ve inkârın tarihte kalmadığını göstermektedir. Bu nedenle Çerkes halkının adalet talebi; halkların eşitliği, özgürlüğü ve barış içinde bir arada yaşama mücadelesinin ayrılmaz bir parçasıdır. Çerkes halkının tarihsel gerçeklerinin tanınması, sürgünün ve soykırımın inkârına son verilmesi ve halkların kardeşliği için mücadeleyi büyütmeye devam edeceğiz.

•Türkiye Sosyalist Partisi: Bugün, Çerkes halkının maruz bırakıldığı büyük sürgünün ve tarihsel yıkımın yıldönümünde; yaşamını yitirenleri saygıyla anıyor, yüzyıllardır inkâr edilmeye çalışılan acıyı ve tarihsel adaletsizliği unutturmayacağımızı ifade ediyoruz.

1864’te Çarlık Rusya’sı tarafından yürütülen saldırılar sonucunda yüz binlerce Çerkes anayurtlarından koparıldı; büyük bir kısmı sürgün yollarında, açlıkta, hastalıkta ve katliamlarda yaşamını yitirdi. Bu süreç yalnızca bir göç değil; halkların hafızasında derin izler bırakan tarihsel bir yıkımdır.

Türkiye Sosyalist Partisi olarak; halkların eşitliği, kardeşliği ve özgürce yaşam hakkını savunuyor; Çerkes halkının tarihsel hafızasına, kültürüne ve kimliğine yönelik her türlü inkâr siyasetine karşı duruyoruz.

Çerkes Soykırımı ve Sürgünü’nü unutmadık, unutturmayacağız.

•Demokrat Parti (DP) – Gültekin Uysal: Karlar altında kaldı en güzel düşleri, Karadeniz’e döküldü umutları Çerkeslerin.

Tarihin en büyük acılarından ve insanlığın en büyük utançlarından birinin yıldönümü bugün!

21 Mayıs 1864’te soykırım ve sürgünle yaşamdan ve vatanlarından koparılan Çerkesleri rahmetle anıyor, bu mezalimi ve nicelerine sebep olan zalimliği kınıyorum.

•Deva Partisi – Ali Babacan: Tarihin kara sayfalarından olan Çerkes Sürgünü’nün 162. yıldönümünde Çerkes kardeşlerimizin acısını paylaşıyor, yaşamını yitirenleri bir kez daha rahmetle anıyorum.

•Gelecek Partisi – Ahmet Davutoğlu: 21 Mayıs 1864, tarihin en karanlık dönemlerinden birinin; Çerkes halkının uğradığı sürgünün ve yaşadığı büyük acıların 162. yıldönümü.

“Candan önce onur gelir” düsturuyla yaşayan Çerkes halkının, Çarlık Rusyası’nın zulmüyle vatanlarından koparıldığı ve ölüm yolculuğuna sürüklendiği o kara günün yıldönümünde; hayatını kaybeden tüm Çerkesleri saygı ve rahmetle yâd ediyorum.

•İYİ Parti: 21 Mayıs Çerkes Sürgünü’nde vatanlarından koparılan, yollarda hayatını kaybeden tüm Çerkesleri rahmetle anıyor;

Tarihin en büyük acılarından biri olan bu sürgünün, insanlığın vicdanında bıraktığı derin yarayı yürekten paylaşıyoruz.

•Zafer Partisi: Tarihin en karanlık sayfalarından biri olan Çerkes Soykırımı’nın üzerinden yıllar geçse de acımız o günkü gibi.

21 Mayıs 1864’te yitirdiğimiz milyonlarca insanımızı rahmetle anıyor, insanlık tarihinin bu büyük utancını ve kaybını unutmadığımızı ifade etmek istiyoruz.

Karadeniz’in sert dalgaları, sürgüne gönderilenlerin gözyaşlarını saklayamaz, tarihin kara lekesini temizleyemez. Çerkes Sürgünü ve Soykırımı’nın acısını yüreğimizde hissediyor, anavatanlarından koparılan tüm Çerkes kardeşlerimizin yasını paylaşıyoruz.

•Yeniden Refah Partisi: Çerkes Sürgünü ve Soykırımı’nın yıldönümünde, vatanlarından koparılan, yollarda hayatını kaybeden yüz binlerce Çerkes kardeşimizi rahmetle anıyoruz.

Acının, gözyaşının ve sürgünün izleri hâlâ hafızalardadır.

Tarihin bu kara lekesini unutmuyor, unutturmuyoruz.

•TBMM Başkanı Numan Kurtulmuş: Çerkes kardeşlerimizin anavatanları olan Kafkasya’dan insanlık dışı yöntemlerle sürgün edilmelerinin 162. yıldönümünde, yaşanan büyük insani trajedinin acısını halen yüreğimizde hissediyor ve hayatını kaybedenleri rahmetle yâd ediyorum.

•Uluslararası Demokratlar Birliği: 21 Mayıs 1864, Çerkes halkının Kafkasya’dan zorla sürgün edildiği ve büyük kayıplar yaşadığı bir dönüm noktası olarak anılmaktadır. Bu süreçte yüz binlerce insan hayatını kaybetmiş ve geniş kitleler yerinden edilmiştir. Bu anma günü, yaşanan acıları hatırlamak ve benzer trajedilerin bir daha yaşanmaması gerektiğini vurgulamak açısından önem taşımaktadır.

•Göç İdaresi Başkanlığı: 21 Mayıs 1864 tarihinde yaşanan Çerkes Sürgünü’nün 162. yılında, zorla anavatanlarından koparılan Çerkes kardeşlerimizin acısını derinden paylaşıyor; sürgün sırasında hayatını kaybedenleri rahmet ve saygıyla anıyoruz.

•Halkların Demokratik Kongresi (HDK): 21 Mayıs, Çerkes halkının sürgün, katliam ve zorla yerinden edilme politikalarıyla yüz yüze bırakıldığı büyük tarihsel kırılmanın yıldönümü. 1864 yılında Karadeniz kıyılarında ölüme sürüklenen Kafkas halklarının acısını paylaşıyor, sürgün yollarında yaşamını yitirenleri saygıyla anıyoruz.

Halkların yaşadığı tarihsel acılarla yüzleşilmesi, kültürel hakların güvence altına alınması ve inkâr politikalarının son bulması demokratik bir toplumun en temel gerekliliklerinden biridir.

Çerkes halkının onurlu yaşam mücadelesinin yanında olduğumuzu bir kez daha ifade ediyoruz.

•Sosyalist Demokrasi Hareketi: Çerkes halkının, Çarlık Rusyası’nın sömürgeci politikaları sonucu yurtlarından koparılmasının ve tarihin en kanlı katliamlarından birine maruz bırakılmasının üzerinden 162 yıl geçti.

Yüz binlerce Çerkesin yaşamını yitirdiği, bir halkın dilinin, kültürünün ve varlığının yok edilmek istendiği Çerkes Sürgünü ve Soykırımı’nın (Tsitsekun) kurbanlarını derin bir acıyla anıyoruz. Emperyalizmin, şovenizmin ve halkları birbirine kırdıran egemen siyasetin panzehiri; halkların koşulsuz eşitliği, kardeşliği ve özgürlüğüdür. Ve bunu sağlayacak olan sosyalizmdir.

Çerkes halkının adalet, kimlik ve hafıza mücadelesinin yanındayız.

•Sosyalist Meclisler Federasyonu: 162. yılında Çerkes Soykırımı ve Sürgünü’nü unutmadık!

Bir arada yaşamın yolu imha, inkâr ve soykırımdan değil, yüzleşmekten geçer.

162 yıl önce sürgüne ve katliama uğrayan Çerkes halkının acılarını paylaşıyoruz!

•Özgür Üniversite Hareketi: Bundan tam 162 yıl önce; 21 Mayıs 1864’te sürgüne zorlanan, katledilen ve yurtlarından koparılan Çerkes halkının yaşadığı soykırımı unutmadık.

Bugün hâlâ halkların hafızasını silmeye, sürgünleri ve katliamları görünmez kılmaya çalışanlara karşı; geçmişin hesabını tutmaya ve halkların kardeşliğini büyütmeye devam ediyoruz.

Çerkes halkının acısı yalnız tarihi bir olay değil, inkâr ve asimilasyon politikaları sürdükçe bugünün de gerçeğidir.

•Sosyalist Gençlik Dernekleri Federasyonu (SGDF): 21 Mayıs 1864’te Çarlık Rusya’sının sömürgeci politikalarıyla soykırıma uğrayan Çerkes halkının acılarını paylaşıyor, hayatlarını yitirenleri anıyoruz.

Çerkes soykırımının 162. yılında halen devam eden inkâr ve asimilasyon politikalarına karşı Çerkes soykırımını unutma, unutturma!

•Eğitim Sen: Sürgün ve soykırım insanlık suçudur!

İnsanlık tarihinin en büyük soykırımlarından biri olan Çerkes Soykırımı ve Sürgünü’nün 162. yılında, soykırımda yaşamını yitirenleri saygıyla anıyor, soykırımı lanetliyoruz.