MÖ
5. binyıl: Abazaların ilk ataları Abeşlaların bugünkü Abhazya ve çevresinde tarih sahnesine çıkışı.
6.-1. yy: Pitiund (Pitsunda), Gienos (Novy Afon), Eşera ve Dioskuria’da (Sohum) ilk şehirlerinin kuruluşu.
MS
2.-6. yy: Abhazya’da Roma-Bizans kolonizasyonu.
4. yy: Gotların Abhazya’ya saldırısı.
5. yy: Perslerin Abhazya’yı istilası.
532: Bizans egemenliği.
550-600: Abasg, Apsil ve Misimianların Bizans’a karşı ayaklanması. Sohum, Pitsunda, Novy Afon ve Tsabal’da savaşlar.
730: Abhaz Krallığı’nın kuruluşu.
737-738: Arapların Abhazya’ya saldırısı; Anakopia Kalesi (Novy Afon) savunması.
741-978: Leonid ve Bagradit hanedanlığı; 1. Leon Abasg’ın, 2. Leon’un, 2. Feodosiy’in, 2. Dmitriy’in, 1. Georgiy’in, 1. Bagrat’ın, 3. Konstantin’in, 2. Georgiy’in, 3. Leon’un, 3. Dmitriy’in ve 3. Feodosiy’in krallık yılları.
978-1014: Karvelya’nın Abhazya’ya katılması ve Abhaz-Kartvel Krallığı’nın kurulması. 2. Bagrat’ın hükümdarlığı.
1033: Anakopia Kalesi’nin 40 yıllığına Bizans’a devri.
1122: Abhaz-Kartvel Krallığı başkentinin Tiflis’e taşınması.
1220-1250: Moğol istilası ve “Abhaz-Kartvel Krallığı”nın dağılması.
1280: Cenevizlilerin Abhazya’da ilk koloniler kurmaya başlaması.
1330: Abhazya’nın ‘Prenslik’ statüsüyle Bizans’a bağlanması.
1414: Abhaz Prensliği’nin Bizans’tan ayrılıp bağımsız kalması.
1555: Osmanlıların Sohum’u işgali.
1771: Abhazların Osmanlı’ya başkaldırısı, Sohum’un geri alınması.
1808: Abhazya’da Çaçba hanedanlığı. Prens Keleşbey Çaçba’nın hükümdarlığı.
1809: Abhazya Prensi Georgiy (Seferbey) Çaçba’nın Çar I. Aleksandr’dan Abhazya’nın Çarlık Rusya himayesine alınmasını istemesi.
1810: Çarlık Rusya askeri gücünün Sohum’a yerleşmesi ve Abhazya’dan Osmanlı topraklarına ilk muhaceret dalgası.
1811-1821: Abhazya’da Prens Georgiy (Seferbey) Çaçba’nın hükümdarlığı.
1824: Çarlık Rusya’nın sömürgeci politikalarına karşı Abhazya’da Aslanbey Çaçba liderliğinde halk ayaklanması. Rus General Gorçakov’un Abhazya’yı ilhak seferi.
1824-1864: Karadeniz’den Hazar’a tüm Kuzey Kafkasya’da Çarlık Rusya saldırısı, Kafkasya direnişi.
1830: Çarlık Rusya donanmasının Sohum çıkarması. Hacı Berzeg kumandasında Ubıh ve Sadzların Gagra’daki Rus mevzilerine saldırısı.
1839: Çarlık Rusya’nın Batı Karadeniz sahilini ablukaya alması.
1849: Prens Mihail Çaçba’nın St. Petersburg’da Çar 1. Nikolay’la görüşmesi.
1855: Osmanlı donanmasının Sohum’a çıkarma yapması.
1856: Çarlık Rusya’nın Sohum’u yeniden işgali.
1862: Abaza delegasyonunun İngiltere’ye gidişi ve Başbakan Lord Palmerston ile görüşmesi.
1864/21 Mayıs: Rus-Kafkas Savaşı’nın Kbaada’da (Krasnaya Polyana) sona erişi. Abazaların, Adigelerin ve Ubıhların Osmanlı topraklarına kitlesel sürgününe başlanması.
1864: Çarlık Rusya’nın Abhazya prensliğini lağvedip adını “Sohum askeri garnizonu” olarak değiştirmesi. Abhazya’nın son hükümdar prensi Mihail Çaçba’nın tutuklanıp Voronej’e sürgüne gönderilmesi.
1866: Abazaların Lıhnı Köyü’nde ayaklanması ve Prens Mihail’in oğlu Georgiy Çaçba’yı Abhazya hükümdarı ilan etmesi.
1867: Abazaların yeniden Osmanlı topraklarına kitlesel sürgünü.
1877-1878: Çarlık Rusya-Osmanlı Savaşı (93 Harbi); Abhazya’da ayaklanma ve çatışmalar.
1880: Rusya’nın Abazaları “suçlu halk” olarak ilan etmesi.
1892: Dirmit Gulya ve D. Maçavaryani’nin Abhaz alfabesini oluşturması.
1905: Çarlık Rusya’nın “Potemkin” zırhlısının Abhazya kıyılarına gelişi.
1905: Sohum’da “sıkı koruma hali” uygulaması.
1906: Abhazya’da “savaş hali” ilanı.
1917/Nisan: Lıhnı Köyü’nde büyük halk toplantısı.
1917/Mayıs: Abazaların da yer aldığı Dağlı Halklar 1. Kongresi.
1917/20 Ekim: Kafkas halkları ve Kazakların “Bağımsız Güneydoğu İttifakı” kurmaları ve Abhazya’nın bu ittifaka katılışı.
1917/Kasım: Abazaların da içinde yer aldığı Dağlı Halklar Hükümeti’nin kuruluşu.
1917/Aralık: Abhazya’da silahlı devrim gücü “Kiaraz”ın kuruluşu.
1917/6 Kasım: Rusya Bolşevik Devrimi (Ekim Devrimi) ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği’nin (SSCB) kurulması.
1918/9 Şubat: Abhazya Halk Sovyeti ile Gürcistan Halk Sovyeti arasında dostluk ve barış anlaşması imzalanması.
1918/21 Şubat: Abhazya’da Sovyet iktidarının kurulması.
1918/11 Mayıs: Abazaların da yer aldığı “Bağımsız Dağlı Halklar İttifak Cumhuriyeti”nin kuruluşu.
1918/26 Mayıs: “Bağımsız Dağlı Halklar İttifak Cumhuriyeti”nin feshi.
1921/25 Ocak: Gürcistan Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kuruluşu.
1921/31 Mart: Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti’nin kuruluşu.
1921/21 Mayıs: Gürcistan Devrim Komitesi’nin “Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti”ni tanıması ve bağımsızlık deklarasyonunu imzalaması.
1921/31 Nisan: Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti anayasasının kabulü.
1922: Abhazya ile Gürcistan’ın, ayrı egemen devletler olarak “Anlaşmalı Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyet” oluşturmaları.
1925: Abhazya Sovyet Sosyalist Cumhuriyeti yeni anayasasının kabulü.
1931/19 Şubat: Sovyetler Birliği lideri J. Stalin’in emriyle Abhazya’nın Gürcistan’la oluşturduğu “Anlaşmalı Sovyet Sosyalist Federal Cumhuriyet” yapısının değiştirilmesi ve Abhazya’nın “cumhuriyet” statüsünün düşürülerek “özerk cumhuriyet” statüsü ile Gürcistan’a bağlanması. Abhazya’da kitlesel protestolar.
1936/28 Aralık: Abhazya SSCB’nin kurucu lideri N. Lakoba’nın Tiflis’te öldürülmesi.
1937-1952: Abhazya’da Gürcistan baskılarının artması ve sistemli asimilasyon uygulamasına başlanması; siyasi liderlerin ve aydınların öldürülmesi, tutuklanması ve sürülmesi, Abazaların kamu görevlerine alınmaması, Abaza okullarının kapatılması, Abazacanın yasaklanması, Abazaca yer adlarının Gürcüceleştirilmesi vb.
1942: II. Dünya Savaşı’nın Kafkasya’ya sıçraması, Alman-Sovyet güçleri arasında çarpışmalar, Almanların Abhaz köyü Pshu’yu işgali.
1953: Gürcistan’ın baskıları ve Gürcüleştirme politikalarına karşı kitlesel tepkilerin yükselmesi. Abaza okullarının yeniden açılması.
1954: Abaza alfabesinde Kiril harflerine geçiş.
1989/18 Mart: Abhazya’nın siyasi haklarının iadesi talebiyle Lıhnı Köyü’nde miting ve
genel halkoylaması yapılması.
1989/15-16 Temmuz: Tiflis’ten gönderilen Gürcü milis birliklerinin Sohum’a saldırısı. Çatışmalar. Moskova’nın bölgeye asker sevk etmesi ve sıkıyönetim ilanı.
1990/25 Ağustos: Abhazya Parlamentosu’nun “Abhazya devlet egemenliği ve Abhazya’nın devlet yapısının korunması için yasal garantiler” deklarasyonunu kabul ve ilanı.
1990/24 Aralık: V. Ardzınba’nın Abhazya Parlamentosu Başkanlığı’na seçilmesi.
1991/22 Eylül: Abhazya Parlamentosu seçimleri; Halk Forumu “Aidgılara” adaylarının seçim zaferi.
1991/29 Nisan: Gürcistan’ın SSCB’den ayrılması.
1991/Mayıs: Abhazya Parlamentosu’ndan Gürcistan Yönetimi’ne Abhazya-Gürcistan ilişkilerinin geleceğini görüşme çağrısı.
1991/Mayıs: Z. Gamsahurdia’nın Gürcistan’ın devlet başkanı seçilmesi ve Gürcistan’da iç savaşın başlaması.
1991/25 Aralık: SSCB’nin resmen dağılması.
1992/6 Ocak: Gürcistan’da Z. Gamsahurdia’nın devrilmesi ve E. Şevardnadze’nin Devlet Konseyi Başkanlığı’na getirilmesi.
1992/Şubat: Abhazya Parlamentosu’ndan Gürcistan yönetimi’ne yeniden görüşme çağrısı.
1992/Mayıs-Haziran: V. Ardzınba’dan E. Şevardnadze’ye, Gürcistan-Abhazya ilişkilerini görüşme çağrıları. E. Şevardnadze’nin çağrıları reddetmesi. V. Ardzınba’nın, Gürcistan-Abhazya ihtilafının barışçı yollarla çözümü konusunda Rusya’nın arabuluculuk desteğini sağlama girişimleri.
1992/23 Temmuz: Abhazya Parlamentosu’nun “egemenlik” kararı.
1992/14 Ağustos: Gürcistan askeri birliklerinin Abhazya’ya saldırısı ve Gal, Oçamçira, Sohum’u işgal etmesi. Abhazya halkının direnişi. Sohum’da ilk çatışmalar.
1992/15 Ağustos: Gürcistan’ın Gagra’yı denizden çıkarma yaparak işgal etmesi.
1992/16 Ağustos: Kuzey Kafkasya’dan Abhazya’ya gönüllülerin gelmeye başlaması ve savaşın yayılarak şiddetlenmesi.
1992/26 Ağustos: Diaspora’dan Abhazya’ya gönüllülerin gelmeye başlaması.
1992/7-8 Ekim: Lıhnı Köyü’nde Dünya Abhaz-Abazin (Abaza) Halk Kongresi’nin toplanması.
1993/27 Eylül: Sohum’un Gürcü işgalinden kurtarılması.
1993/30 Eylül: Gürcistan işgal kuvvetlerinin ve işbirlikçilerinin tamamının Abhazya’dan atılarak İngur sınırına Abhazya bayrağının çekilmesi. 410 gün süren büyük özgürlük savaşının kazanılması.
1993/Ekim: Abhazya ve Gürcistan arasında Birleşmiş Milletler (BM) ve Rusya gözetiminde barış müzakerelerinin başlaması.
1994/26 Kasım: Abhazya Cumhuriyeti Anayasası’nın Abhazya Parlamentosu’nda kabulü ve V. Ardzınba’nın Abhazya Cumhuriyeti’nin devlet başkanı seçilmesi.
1994/19 Aralık: Abhazya’ya Rusya denetiminde uluslararası ambargo uygulamasının başlaması.
2008/8-13 Ağustos: Gürcistan’ın Güney Osetya’ya saldırısı ve Abhazya’ya saldırı hazırlığı; Rusya’nın müdahalesi ve Gürcistan’ın G. Osetya ve Abhazya’nın Yukarı Kodor bölgesindeki askeri gücünün imhası.
2008/26 Ağustos: Rusya’nın Abhazya’nın ve Güney Osetya’nın bağımsızlığını tanıması. Daha sonra BM üyesi devletlerden Nikaragua, Venezuela, Nauru, Vanuatu, Tuvalu’nun da Abhazya’nın bağımsızlığını tanıması.
Derleyen: Sezai Babakuş
