Değerli okurlarımız,
Ahmet Cevat Benk’in hazırladığı bu araştırma dosyasında; Türkiye’de yaşayan Çerkeslerin yerleşimleri, tarihçeleri, nüfusları, ekonomileri, asimilasyon karşısındaki kayıpları gibi bilgiler paylaşılıyor.
Köyde yaşayan sülaleler başlığı, tek başına halen yaşamakta olan sülaleleri içermemektedir. Köyün kuruluşundan bu yana, tespit edilebilmiş olan bütün sülalelerdir. Yasal düzenlemeler sonucu bir kısım köyler mahalle yapılmıştır. Biz, köy olarak ifade etmeye devam ettik.
Sizler de yaşadığınız bölgelerden ya da başka illerden bu konuyla ilgili arşiv bilgilerini ulaştırarak katkıda bulunabilirsiniz.
ahmetcevatbenk@gmail.com
Hendek ilçesi Aktefek Köyü
Bağlı olduğu Hendek ilçesine 28 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. 130 hane olup 39’u Abaza hanelerdir. Köyde Abaza dışındaki nüfusu Doğu Karadenizliler, Bulgaristan muhacirleri ve Sinop’un Ayancık ilçesinden gelenler oluşturmaktadır. Karadere ve Merkez olmak üzere iki mahalleden oluşur. Abaza nüfus, Abhazya’nın Cigerda bölgesinden gelmiştir. Köyün anavatanla ilişkileri olmuştur. Abhazya’ya yerleşen Oktay Büyü, Abhazya’da milletvekilliği yapmıştır. Çetenaa Oktay Büyü ve Kusniya Tuncay Yetiş, Abhazya’dan evlenmişlerdir.
Anadili ve kültür
50 yaş üstündeki bireyler anadilleri Abazacayı bilir ve konuşabilirler. Yabancı evlilik oranı %50 civarındadır. Düğünler karma yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Haraniya-Ğacipa, Gundiya, Gusniya, Atarba, Yaşaa, Amıcba, Abdulipa, Çükümgırya (ayrıldılar), Bajüypa (Arnavut-Abazalaşmış) Agırba, Ayüzba, Aśımba.
Hendek ilçesi Kurtköy (Kocaahmet) Köyü
Bağlı olduğu Hendek ilçesine 15 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. Köyde toplamda yaklaşık 600-700 hane yaşamaktadır. Abaza hane sayısı 11’dir. Abhazya’nın Cigerda bölgesinden gelen Abazalar tarafından kurulmuştur.
Anadili ve kültür
Anadilleri Abazacayı konuşabilen kalmamıştır. Yabancı evlilik oranı %85’tir. Düğünler karma yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Akoyba, Bagapşaa, Hujaa, Aşba, Kamgiya.
Hendek ilçesi Sivritepe Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 13 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. 300 hane olup Abaza hane sayısı 27’dir. Köy nüfusunun büyük bölümünü Doğu Karadenizliler oluşturmaktadır; birkaç hane de Bulgaristan muhaciri bulunmaktadır. Abhazya’nın Cigerda bölgesinden gelen Abazalar tarafından kurulmuştur. Bölgenin en çok asimilasyona uğrayan köylerindendir.
Anadili ve kültür
Anadilini bilen kalmamıştır. Sadece 50 yaş üstü 1 kişi anadilini konuşabilmektedir. Yabancı evlilik oranı %85’tir. Düğünler karma yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Açamba, Ankobaa, Sırguşaa, İncalaa, Avublaa, Bavipa, Akozaa, Palaa.
Hendek ilçesi Nüfren (Beylice) Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 14 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. 100 haneden oluşan köyün 70’i Abazadır. Abaza olmayan nüfusun büyük bölümü Doğu Karadenizlidir. Ayrıca Manav olarak adlandırılan yerli halk ve 5 hane de Kürt nüfus vardır. Abhazya’nın Apsara bölgesinden gelen Abazalar tarafından kurulmuştur. Çerkes Ethem ve Anzavur Ahmet olaylarından etkilenmiştir. Belirtilen dönemde köyde birçok ev yakılmıştır. Köylüler genel olarak yüksek yerlere kaçmışlardır. Olayların bitmesinden sonra geri dönmüşlerdir.
Anadili ve kültür
50 yaş üzerindeki bireyler anadilleri Abazacayı konuşabilir. Yabancı evlilik oranı %30’dur. Düğünler genel olarak Abaza enstrümanları ve gelenekleriyle yapılır. Zaman zaman misafirler için yerel enstrümanlar kullanılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Ayıgba, Akalsba, Ayüzba, Aşba, Akozba, Azahba, Ahba, Gırına, Lapşa, Çımsa, Duğ, Fömeğ, Guruva, Palba, Karaça, Hüdüşaa, Masa, Keçba.
Hendek ilçesi Harmantepe Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 15 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. 60 hane civarında olup Abaza hane sayısı 50’dir. Abhazya’nın Apşaa bölgesinden gelenler tarafından kurulmuştur. Abhazya ile sıkı ilişkileri olan köylerdendir. Abhazya’ya yerleşenler ve Abhazya’dan evlenenler olmuştur. Köyde daha önce Afrika’dan gelip yerleşerek Abazalaşan vatandaşlardan da Abhazya’ya yerleşenler olmuştur.
Anadili ve kültür
50 yaş üstündeki bireyler anadilleri Abazacayı bilir. Düğünler Abaza gelenekleri ağırlıklı karma olarak yapılır. Yabancı evlilik oranı %40 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler: Yaşaa, Agumba, Atamba, Aşamba, Argun, Kabba, Açba, Aguşba, Ajiyba, Harziya, Amugba, Palba, Kersal, Gergeniya, Haga.
Hendek ilçesi Çakallık Köyü
Bağlı olduğu Hendek ilçesine 5 km mesafede, güneybatı yönündedir. 120 hanenin 110’u Abazadır. Elmacık ve Merkez mahallelerinden oluşmaktadır. Abhazya’nın Ahçıpsı bölgesinden gelen Abazalar tarafından kurulmuştur. Abhazya-Gürcistan Savaşı sırasında köyle Abhazya’nın ilişkileri gelişmiştir. Abhazya Savaşı’na gidenler olmuştur. Savaşa katılan Ajund Şendoğan, savaşta gazi olmuştur. Abhazya vatandaşlığına geçenler de vardır.
Anadili ve kültür
45 yaş üstündekiler anadilleri Abazacayı konuşabilirler. Düğünler genel olarak Abaza enstrümanları ve gelenekleriyle yapılır. Misafirler için zaman zaman yerel enstrümanlar da kullanılır. Yabancı evlilik oranı %25’tir.
Köyde yaşayan sülaleler: Ajund, Alazipa, Agurç, Broka, Kozaa, Gıbniya, Tembiya, Çimaa, Lamarça, Anamba, Ateyba, Çimsı, Hunca, Apuka, Kapba, Asanba, Laçişba, Anaşba, Xoça.
Hendek ilçesi Karadere Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 14 km mesafede, güneydoğu yönündedir. Toplamda 320 hane civarında olan köyde yaşayan Abaza hane sayısı 20’dir. 30-35 hane civarında Abaza ise köyde evleri bulunmasına rağmen başka il ya da ilçelerde yaşamaktadırlar. Köyün genel nüfusu Doğu Karadenizlilerden oluşmakla birlikte son yıllarda başka illerden de yerleşenler olmuştur. Abhazya’nın Sadz bölgesi Abazaları tarafından kurulmuştur.
Anadili ve kültür
Anadilini bilme yaşı en düşük 50’dir. Yabancı evlilik oranı %30 civarındadır. Düğünler karma yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Agudba, Ajiyba, Agumba (köyden ayrıldı), Asamba (köyden ayrıldı), Xıntipa, Erımhua, Sımsıma, Tıraşba, Atarba, Aşbukaa, Kitatsa.
Hendek ilçesi Hacımbey Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 12 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. Abhazya’nın Apsara bölgesi Abazaları tarafından kurulmuş olup yaklaşık 130 haneden oluşmaktadır. Abazalar, köydeki arazilerini satarak köyden ayrılmışlar, sadece 1 hane Kozbaa ailesi kalmıştır.
Hendek ilçesi Bıçkıatik Köyü
Bağlı olduğu Hendek ilçesine 14 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. 65 haneden oluşan köyde sadece 2 Abaza hane yaşamaktadır. Kalan 63 hanenin 7’sini Ordu ilinden göç edenler, 56’sını 93 Harbi (1877-78 Osmanlı-Çarlık Rusya Savaşı) sonrası Gürcistan’ın Acara bölgesinden gelen Gürcüler oluşturmaktadır.
Kurtuluş Savaşı sırasında Çerkes Ethem ve Anzavur Ahmet olaylarından etkilenmiş, halkın asıl yaşadığı Eskibıçkı Köyü sık sık baskına uğrayınca köy halkı yüksekte bulunan şimdiki Bıçkıatik Köyü’ne yerleşmiş, daha sonra bir bölümü Eskibıçkı’ya dönmüştür. Böylece bölgede Eskibıçkı ve Bıçkıatik olmak üzere iki köy oluşmuştur. Köy halkı, Abhazya’nın Apsara bölgesi çıkışlıdır.
Anadili ve kültür
45 yaş üzerindeki bireyler anadilleri Abazacayı konuşabilir. 65 yaş üstündeki Gürcüler ve Abazalar hem Gürcüce hem de Abazaca konuşabilir. Düğünler Abaza gelenekleri ağırlıklı karma olarak yapılır. Yabancı evlilik oranı %50’dir.
Köyde yaşayan sülaleler: Avrusa (Sazba), Kucba.
Hendek ilçesi Eskibıçkı (Tepsek) Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 20 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. 60 haneden oluşan köyün Abaza nüfusu 9 hanedir. İki mahallesi vardır, Abazalar Tepsek Mahallesi’nde oturmaktadırlar. Abhazya’nın bağımsız devlet olmasıyla birlikte anavatanlarıyla ilişkileri gelişmiştir. Abhazya’ya gidip gelenler olmuş, dört kişi Abhazya vatandaşlığı almıştır. Kurtuluş Savaşı sırasında Anzavur Ahmet ve Çerkes Ethem olaylarından etkilenen köy halkı, o tarihlerde şimdiki Bıçkıatik Köyü’nün bulunduğu yere giderek bir süre orada yaşamıştır. Ülke koşulları olağanlaştığında geri dönerek eski köyüne yerleşmiştir.
Anadili ve kültür
40 yaş üstünde herkes anadili Abazacayı bilir. 70 yaş üstündekiler Gürcüceyi de konuşabilir. Yabancı evlilik oranı %60 civarındadır. Düğünler ağırlığı Abaza geleneklerine göre olmak üzere karma olarak yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler: Akucba, Ayüzba, Mamataa, Avrusa, Pafipa, Tlişua.
