General Zass, Çerkeslerin kitleler halinde imhası gibi taktikleri Kafkas-Rus savaşlarına sokması ile tanınmaktadır. İçerisinde insanların yaşadığı köyleri yakma uygulaması, Rusya’nın standart uygulamasına dönüşecektir.
Dekabrist Lorer, Zass hakkında şöyle diyor: “Zass, Proçnoye tabyalarında yaptırdığı koruganda Çerkeslerin kafalarını kestirip mızraklara taktırmıştı ve kesik başların sakalları rüzgarda uçuşuyordu… Bu iğrençliğe ve vahşiliğe tahammül etmek imkansızdı. Zass, davetlisi bir hanımın ricası üzerine düşman kafalarını kaldırmayı kabul etti. Biz de o sırada misafiriydik. Generalin çalışma odasına girdiğimizde dayanılmaz, iğrenç bir kokuyla sarsıldım. Zass gülerek, yatağın altında kafaların konduğu sandıkların bulunduğunu söyledi ve camlaşmış gözleriyle korkunç şekilde bize bakan birkaç kafanın bulunduğu kocaman bir sandığı çekip çıkardı. ‘Onları neden burada tutuyorsunuz?’ diye sordum. ‘Onları kaynatıyorum, temizliyorum ve anatomi çalışmaları için Berlin’deki profesör dostlarıma gönderiyorum’ diye karşılık verdi.” (Russkiy Arkhiv Dergisi, 1847)
General Slepzov-1844: “Bu vahşilerin böylesi ne güzel topraklarda yaşamaya ne hakkı var? İmparatorumuz köylerini yıkmamızı, ekinlerini yakmamızı ve bir suçlu daha doğurmamaları için hamile kadınların karınlarını kesmemizi emretti.”
N.N. Rayevski: “Bizim Kafkasya’da yaptıklarımız, İspanyolların Amerika topraklarında yürüttükleri savaşların olumsuzluklarının aynısıydı. Dilerim ki, Yüce Tanrı Rus tarihinde kan izlerini bırakmasın.”
“Köyler yanıyor, imdada gelen yok
yuvalara dalan yırtıcılar süngüyle
yaşlı, çocuk demeden katlediyorlar
zavallı kızları ve anneleri
kanlı elleriyle kirletiyorlar”.
Lermontov
Sayı : 2013 05
