Uluslararası Af Örgütü’nün (AI) 5 Mayıs’ta yayımladığı “Hiç bu kadar çok cesedi bir arada görmedim” başlıklı son rapor, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğusunda halka yönelik saldırıları yeniden dünya gündemine getirdi. Raporun merkezinde, IŞİD bağlantılı Müttefik Silahlı Güçler (ADF) adlı silahlı grubun Kuzey Kivu ve Ituri eyaletlerinde yıllardır sürdürdüğü saldırılar, kaçırmalar, zorla çalıştırma, çocukların silahlı çatışmalara sürülmesi, kadın ve kız çocuklarının zorla evlendirilmesi, cinsel kölelik ve zorla hamile bırakılma gibi ağır ihlaller yer alıyor.
AI Genel Sekreteri Agnès Callamard, ADF savaşçılarının sivilleri “öldürme, kaçırma ve işkenceyle” hedef alan insanlık dışı bir istismar kampanyası yürüttüğünü söyledi.
Asıl hedef siviller
Bu eylemlerin pek çok uluslararası insancıl hukuk ihlali oluşturduğunu belirten rapor, Ekim 2025 ile Şubat 2026 arasında 71 kişiyle yapılan görüşmelere dayanıyor. Bunlar arasında görgü tanıkları, hayatta kalan mağdurlar, sivil toplum temsilcileri, asker ve polis yetkililer ve BM dahil insani yardım kuruluşları var. AI, raporda özellikle 2025’te yoğunlaşan sekiz ADF saldırısını belgeledi. Rapora göre, ADF, son yıllarda güvenlik güçlerini de hedef almakla birlikte, saldırılarının asıl hedefi sivillerdi.
Dehşete tanık oldular
Bir görgü tanığı iki çocuğuyla kaçıp saklandığını, saklandığı yerden kız kardeşinin baltayla öldürülmesini izlediğini anlattı. Bir başka tanık, savaşçıların evine girerek dört kızını kaçırdığını söyledi. Üçüncü bir tanık da silah sesleriyle uyandıklarını, ailesiyle birlikte çalılıklara kaçtıklarını; sabah döndüğünde babasının vurularak, annesinin ise taziyede çekiç darbesiyle öldürüldüğünü gördüğünü aktardı. Raporun başlığına yansıyan sözler bu tanıklığa dayanıyor: “Hayatımda hiç bu kadar çok cesedi bir arada görmemiştim.” Bu cümle, yalnızca bir saldırının uyandırdığı dehşetin de ötesinde Kongo’da sivillerin korunmasız maruz kaldığı daha yaygın bir şiddet düzenini de özetliyor.
Raporun en çarpıcı bölümlerinden birinde, 8 Eylül 2025 gecesi Ntoyo Köyü’nde bir cenaze törenine düzenlenen saldırı yer alıyor. Rapora göre ADF savaşçıları önce sivil kıyafetlerle törene katılanların arasına karıştı. Ardından kamuflaj üniformalı savaşçıların da katılmasıyla saldırı başladı. Raporda, saldırganların çekiç, balta, pala ve ateşli silahlar kullandığı, saatlerce süren saldırıda 60’ı aşkın insanın öldürüldüğü bildirildi.
Belçika, “insanlığa karşı suçlardan” mahkûm edildi
Belçika, sömürge döneminde Kongo’da melez çocukların ailelerinden zorla alınmasına ilişkin davada, insanlığa karşı suçlar kapsamında mahkûm edildi.
Belçika Yargıtayı, alt mahkemenin Aralık 2024’te verdiği kararı onaylayarak, devletin yaptığı temyiz başvurusunu reddetti.
Mahkeme, uygulamanın ırk temelli sistematik bir politika kapsamında gerçekleştiğine ve “insanlığa karşı suç” niteliği taşıdığına hükmetti. Ayrıca zamanaşımı hükümlerinin bu davada geçerli olmadığı ifade edildi ve davacıların her birine 50 bin euro tazminat ödenmesine karar verdi. Davacıların avukatı, kararın Avrupa’da sömürge dönemi suçlarına ilişkin “ilk emsal nitelikte mahkûmiyet” olduğunu söyledi.Dava, 1945-1950 yıllarında dönemin Belçika Kongosu’nda doğan ve siyah Kongolu anneler ile beyaz babalardan dünyaya gelen 5 çocuğun, 2-4 yaşlarındayken ailelerinden zorla ayrılmasına ilişkin açılmıştı.Çocuklar, çoğunlukla Katolik Kilisesi tarafından yönetilen kurumlara yerleştirilmişti.
Belçika hükümeti ise 2019 yılında, eski sömürgelerinde melez çocuklara yönelik “hedefli ayrımcılık ve ailelerden koparma” uygulamalarını kabul etmişti.
(Fotoğraf, AI raporunun kapağından alınmıştır)
