Sakarya – 2 – Türkiye Çerkesleri – 60. Bölüm

Değerli okurlarımız,

Ahmet Cevat Benk’in hazırladığı bu araştırma dosyasında; Türkiye’de yaşayan Çerkeslerin yerleşimleri, tarihçeleri, nüfusları, ekonomileri, asimilasyon karşısındaki kayıpları gibi bilgiler paylaşılıyor.

Köyde yaşayan sülaleler başlığı, tek başına halen yaşamakta olan sülaleleri içermemektedir. Köyün kuruluşundan bu yana, tespit edilebilmiş olan bütün sülalelerdir. Yasal düzenlemeler sonucu bir kısım köyler mahalle yapılmıştır. Biz köy olarak ifade etmeye devam ettik.

Sizler de yaşadığınız bölgelerden ya da başka illerden bu konuyla ilgili arşiv bilgilerini ulaştırarak katkıda bulunabilirsiniz.

ahmetcevatbenk@gmail.com

Arifiye ilçesi Adliye Köyü

Bağlı bulunduğu Arifiye ilçesine 22 km mesafede, güney yönündedir. Batı Adigey’in Kıyı Boyu Şapsığ bölgesinden gelen Çerkesler tarafından kurulmuştur. Tamamı Çerkes olan Adliye Köyü, kuruluşundan bir süre sonra, çeşitli bölgelerden gelen oldukça fazla sayıda başka halklardan göç almıştır. 7 hane Boşnak, 2 hane Arnavut, 22 hane Bulgaristan muhaciri, 6 hane Doğu Anadolulu, 6 hane de Doğu Karadenizli yerleşmiştir. Köydeki toplam 285 hanenin 200’ü Adige, 5’i Abaza, 80’i ise diğer halklardan oluşmaktadır. Toplam 707 kişi yaşamaktadır.

Dil ve kültür

Anadilini bilme yaşı 60’tır. 60 yaş altında anadilini bilen kalmamıştır. Düğünler karma olarak yapılır. Yabancı evlilik oranı ise %50’dir.

Köyde yaşayan sülaleler

Şhepĺ, Bereko, Abreç, Açe, Yeşü’tale, Jajiy, Koblı, Xune, Hapaće, Tıj, Şewcen, Şaweşüı, Ude, Meliş, Taymez, Ĺışe, Koaće.

Arifiye ilçesi Ahmediye Köyü

Bağlı olduğu Arifiye ilçesine 45 km güney yönündedir. Daha önce Hacıbey adıyla anılan köy, Çerkes iskânı ile kurulmuştur. Daha sonra mübadiller ve Pomaklar yerleştirilmiştir. Kurtuluş Savaşı’nda işgal görmüş, 21 Haziran 1921 günü Yunan işgalinden kurtarılmıştır. Düzce ayaklanmasından da etkilenen köyde Çerkes nüfusu 1 haneye düşmüştür. 2 hane de Abaza nüfusu bulunmaktadır.

Dil ve kültür

Köyde anadilini bilen kalmamıştır. Düğünler yerel enstrümanlarla yapılmaktadır.

Köyde yaşayan sülaleler

Zeuş, Ajduxa.

Arifiye ilçesi Çaybaşı (Fuadiye) Köyü

Bağlı olduğu Arifiye ilçesine 10 km mesafede, doğu yönündedir. 1864 yılında Batı Adigey’in Şapsığ bölgesinden gelen sürgünleri tarafından kurulan köye, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında 1864 sürgünü ile Balkanlar’a iskân edilen Çerkeslerden de gelip yerleşenler olmuştur. Kurulduğunda kalabalık bir nüfusa sahip olan köy oldukça fazla göç vermiştir. Bugünlerde 30 hane Çerkes kalmıştır. Yerel halktan çok fazla göç alarak toplamda 140 haneye ulaşmıştır. Çerkesler dışında yerleşen ailelerin tamamına yakını Doğu Karadenizlilerden oluşmaktadır. Köyde Nahit Serbes tarafından yaptırılan bir kütüphane bulunmaktadır.

Dil ve kültür

60 yaş altında anadilini bilen kalmamıştır. Yabancı evlilik oranı %50’dir. Düğünler karma olarak yapılır.

Köyde yaşayan sülaleler

Füše, Şaweneşuko, Şütıj, Śırğoy, Bgane, Biyan, Karzeg, Ĺeśerıko, Mışe, Sinen, Haşık, Hantıw, Hatxı.

Sapanca ilçesi Akçay Köyü

Bağlı olduğu Sapanca ilçesine 7 km mesafede, doğu yönündedir. Çerkes köyü olarak kurulmuşsa da sadece 1 hane Çerkes kalmıştır. Köye yerleşenler ağırlıklı olarak Ubıh bölgesi Çerkesleridir. Daha sonraki yıllarda Gürcü ve Doğu Karadenizliler yerleşmiştir. Çerkesler iskân edildiğinde şimdiki köyün hemen bitişiğinde Rum köyü bulunmaktaydı. Çerkesler buğday ve mısırlarını uzun süre Rumlara ait değirmende işlemişlerdir.

Dil ve kültür

Çerkes nüfusu kalmadığından kültürel değerlendirme yapılamamıştır.

Köyde yaşayan sülaleler

Çeçe, Çüle.

Sapanca ilçesi Mahmudiye Köyü

Bağlı bulunduğu Sapanca ilçesine 4 km mesafede, batı yönündedir.

1864’te Ubıh bölgesinden Balkanlar’a sürgün edilen, 1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı’nın ardından Anadolu’ya gelen, bir süre iskânsız kalan, bilahare 1881 yılında bugünkü yerlerine iskân edilen Çerkesler tarafından kurulmuştur. Ubıhların Şhaplı sülalesinden Ahmet Bey’in (Muhtar Ahmet) önderliğinde 10 hane tarafından kurulmuştur (BOA, İ. DH, 1024/ 80757, lef: 1, 20 Mart 1887- 1304.C.24).

Köyde Çerkes olduğunu beyan eden nüfus kalmamıştır. Ağırlıklı olarak Gürcüler iskân edilmiştir. Takip eden yıllarda başka halklardan da köye yerleşenler olmuştur.

Akyazı ilçesi Salihiye Köyü

Bağlı bulunduğu Akyazı ilçesine 36 km mesafede, güney yönündedir. 1864 yılında Çerkesya’dan Balkanlar’a sürgün edilen köy, 93 Harbi’nden (1877-1878) sonra ikinci bir sürgünle bölgeye gelen Batı Adigey grubu Çerkesler tarafından kurulmuştur. Köye yerleşenlerin içinde Natukuay, Ubıh ve Şapsığ aileler bulunmaktadır. 72 hane Çerkesin iskân edildiği köy nüfusu bölgedeki diğer köylere göre son yıllarda artış göstermektedir. Köye özellikle Doğu Karadeniz Bölgesi’nden oldukça fazla nüfus göçü olmuş, hane sayısı 200’ü geçmiştir. Kalan Çerkes hane sayısı 70’tir.

Dil ve kültür 

Köyde yaşayan Çerkeslerin 50 yaşın üzerinde olanları anadilini genel olarak bilirler. Yabancı evlilik oranı %50 civarındadır. Düğünler karma olarak yapılır.

Köyde yaşayan sülaleler 

Paho, Duğu’, Nağo, Nedax, Hantıw, Laxadu’.

Akyazı ilçesi Batakköy

Bağlı olduğu Akyazı ilçesine 3 km mesafede, güneybatı yönündedir. Batı Adigey’in Kıyı Boyu Şapsığ bölgesinden gelen Çerkesler tarafından kurulmuştur. Köyün ilk iskânı Kızılbayır, Harmanlık, Meşepınarı bölgesine yapılmıştır. Bu iskân sırasında 1 hane Abzeh aile de yerleşmiştir. Abzeh aile diğer Çerkeslerle birlikte şimdiki Batakköy’e iskân edilmiştir. Yaygın sıtma hastalığı nedeniyle bölgede uzun süre yaşayamadıklarından idari kararla bu bölgeden alınarak şimdiki Batakköy’e yerleştirilmişlerdir.

Köy nüfusu 1960’lı yıllarda 50-60 hane civarında iken, bugünlerde 20 haneye düşmüştür. 17 hane Şapsığ, 3 hane Abzeh aile kalmıştır. Dışarıdan oldukça fazla göç alarak yaklaşık 280 haneye ulaşmış, büyükşehir yasasından sonra bölünerek yarısı İnönü Mahallesi’ne bağlanmıştır. Şu andaki köy nüfusu yaklaşık 130 hane civarındadır. Sonradan yerleşen Çerkes olmayan aileler Sivas, Doğu Karadeniz ve Yugoslavya’dan gelen Boşnaklardan oluşmaktadır.

Anadili ve kültür

Anadilini bilme yaşı en düşük 65’tir. Düğünler karma olarak salonlarda yapılır. Yabancı evlilik oranı %60 civarındadır.

Köyde yaşayan sülaleler

Yerğuj, Hağur, Kofı, Meliş, Turkaw. Abzeh aile soyadını bilmiyor.