Değerli okurlarımız,
Ahmet Cevat Benk’in hazırladığı bu araştırma dosyasında; Türkiye’de yaşayan Çerkeslerin yerleşimleri, tarihçeleri, nüfusları, ekonomileri, asimilasyon karşısındaki kayıpları gibi bilgiler paylaşılıyor.
Köyde yaşayan sülaleler başlığı, tek başına halen yaşamakta olan sülaleleri içermemektedir. Köyün kuruluşundan bu yana, tespit edilebilmiş olan bütün sülalelerdir. Yasal düzenlemeler sonucu bir kısım köyler mahalle yapılmıştır. Biz, köy olarak ifade etmeye devam ettik.
Sizler de yaşadığınız bölgelerden ya da başka illerden bu konuyla ilgili arşiv bilgilerini ulaştırarak katkıda bulunabilirsiniz.
ahmetcevatbenk@gmail.com
Hendek ilçesi Sarıyer Köyü (Lakraa)
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 10 km mesafede olup güneybatı yönündedir. Köyde toplamda 150 hane yaşamaktadır. Abaza hane sayısı 100’dür, Abhazya’nın Gudauta Vilayeti’ne bağlı bulunan Kulanırhua ve çevresinden gelmişlerdir. Abaza olmayan hanelerin büyük bölümü Doğu Karadeniz bölgesinden gelenlerden oluşmaktadır, içlerinde 6 hane de Gürcü bulunmaktadır. Köy iki mahalleden oluşmakta olup her iki mahallede de Abazalar yaşamaktadır. TRT’de uzun yıllar yayımlanan “Perihan Abla” dizisinde “Kasap Cavit” rolünü oynayan Reyhan Ayyüzlü bu köydendir.
Anadili ve kültür
30 yaş üstü anadilini bilir. Düğünler Abaza geleneklerine göre yapılır. Yabancı evlilik oranı %5 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler
Acanba, Ajiba, Alayba, Argun, Aşba, Atarba, Bagarkan (Marşan), Çikok, Eylakırba, Gozaa, Hurmal, Kuruva, Plıya, Sınoh, Tapşıpa, Vasiya.
Hendek ilçesi Yeniköy (Tagorek)
Bağlı olduğu Hendek ilçesine 3 km mesafede, güneydoğu yönündedir. 30 haneden oluşmakta olup 26’sı Abazadır. Diğer hanelerden Boşnak olanı çok eski iskânlardandır, hanelerden biri Arnavut, biri Makedon, diğeri ise Ağrı ilinden gelip ev yapmış, Almanya’da yaşamaktadır.
Dünya engelli at koşusu şampiyonu Azakua Ziya, Abhazya gazilerinden Yaşba Şamil Zeren bu köydendir.
Köy halkı Abhazya’nın Açıpsa bölgesinden gelmiştir.
Anadili ve kültür
50 yaş üstü anadilini bilir. Yabancı evlilik oranı %20’dir. Düğünler Abaza gelenekleriyle ve mızıka ile yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Yaşba, Aşba, Kabba, Ajiba, Andırgo, Azagua, Vanaçaa.
Hendek ilçesi Yeşilvadi Köyü
Karaköçek (Traşaakıta-Çüijbaa)
Bağlı bulunduğu Hendek ilçe merkezine 12 km mesafede olup kuzeydoğu yönündedir. 330 haneden oluşan köyde kalan Abaza hane sayısı toplamda 45, sürekli kalan Abaza hane sayısı ise 26’dır. Köyün adı Abazaca olarak köyün kurucuları olan kardeşler Traşaakıta ve Çüijbaakıta olarak anılır. Nüfusun büyük bölümü Doğu Karadenizliler tarafından oluşmakta, bir mahallede 93 Harbi (1877-78 Osmanlı-Rus Savaşı) sırasında Batum-Acara bölgesinden gelen Gürcüler oturmaktadır.
Abhazya Cumhuriyeti’nde uzun süre kamu güvenlik alanında yönetici olarak hizmet veren Atrışba Kafkas ve Abhazya gazisi Yavuz Atrışba bu köy nüfusuna kayıtlıdırlar.
Anadili ve kültür
45-50 yaş üzeri anadilini konuşur. Yabancı evlilik oranı %40’ı bulmuştur. Düğünler genel olarak Abaza gelenekleri ile yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ajiba, Apsuhua, Atrışba, Çüzbi-pa, Sohuma, Akucba, Ozdan (Vozdan), Ğentuva, Albat-İpa, Tırkua (köyden ayrıldı), Gegua (ayrıldı), Aplağ (ayrıldı).
Hendek ilçesi Aşağıhüseyinşeyh Köyü (Çuvaarkıt)
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 4 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. Toplamda 150 hane civarındadır. Köy nüfusunun 30 hanesi Çerkestir, diğer ağırlıklı nüfus Doğu Karadenizlilerden oluşmakta, 15 hane civarında da Gürcü nüfus yaşamaktadır. Köy daha önce Yukarı Hüseyinşıh Mahallesi ile tek idari yapıya sahipken sonradan bölünerek iki muhtarlık oluşmuş, köy adını Aşağıhüseyinşıh olarak değiştirmiştir.
Anadili ve kültür
30 yaş üstündeki bireyler anadilleri Abazacayı bilir ve konuşabilirler, 20-30 yaş arasındaki bireyler iletişim kurabilecek düzeyde bilirler. Düğünler karma olarak yapılır. Yabancı evlilik %25 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ajiba, Alamırça, Papaa, Sıba.
Hendek ilçesi Yarıca Köyü (Koraçkue)
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 7 km mesafede olup güneydoğu yönündedir. 250 haneden oluşan köyde Abaza hane sayısı 50 civarındadır. Köydeki diğer nüfusun büyük bölümü Doğu Karadeniz bölgesinden gelenlerden oluşmakla birlikte Sivas, Bayburt ve Isparta gibi illerden gelenler de vardır. Ünlü sendikacı, DİSK kurucu üyesi ve bağlı birçok sendikanın başkanlığını yapmış olan Rıza Kuas (Abacipa) bu köydendir. Kuas aynı zamanda Türkiye İşçi Partisi’nden (TİP) 1964 ve 1969’da iki dönem milletvekilliği yapmıştır. Gazeteci Nagehan Alçı’nın babası da uzun süre bu köyde öğretmenlik yapmıştır ve köyde evi bulunmakta, Nagehan Alçı zaman zaman bu evde kalmaktadır.
Anadili ve kültür
40 yaş üstü anadilini bilir. Düğünler genel olarak Abaza gelenekleri ile yapılmakla birlikte bazen yerel enstrümanlar da kullanılmaktadır. Yabancı evlilik oranı %45 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ardzınba, Pafüpa, Abacıpa, Agurc (Gürcü), Agos, Gajipa, Tilisa, Cigita.
Hendek ilçesi Yukarıhüseyinşeyh Köyü
Bağlı bulunduğu Hendek ilçesine 4 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. Toplamda 200 hane civarındadır. 20 hanesi Çerkestir, diğer ağırlıklı nüfus Doğu Karadenizlilerden oluşmaktadır. Köy daha önce Yukarı Hüseyinşıh Mahallesi ile tek idari yapıya sahipken sonradan bölünerek iki muhtarlık oluşmuş, köy adını Yukarıhüseyinşıh olarak değiştirmiştir.
Anadili ve kültür
30 yaş üstündeki bireyler anadilleri Abazacayı bilir ve konuşabilirler, 20-30 yaş arasındaki bireyler iletişim kurabilecek düzeyde bilirler. Düğünler karma olarak yapılır. Yabancı evlilik %25 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ajiba, Avassa, Abuhba, Axumba.
Hendek ilçesi Çukurhan Köyü
Bağlı olduğu Hendek ilçe merkezine 12 km mesafede, kuzeydoğu yönündedir. Tamamı Abaza olan köy 35 haneden oluşmaktadır. 1 hane İranlı yerleşmiş ancak zaman içinde evliliklerini Abazalarla yaptıklarından asimile olup Abazalaşmışlardır. Köy daha önce Nüfren-Beylice’ye bağlı iken ayrılarak bağımsız muhtarlık olmuştur. Şimdiki köyün girişinde eski tarihlerde yolcuları ağırlayan bir han bulunduğundan adı Çukurhan olarak tanımlanmıştır.
“Skleral Otogreft ile Eviserasyon Tekniği” (Halk arasında bilinen adıyla Tunç Eviserasyon Tekniği) çalışmasıyla tıp tarihine geçen göz doktoru Profesör Dr. Zeki Tunç bu köyden, Laçışba sülalesinden olup halen İstanbul’da görev yapmaktadır.
Köy halkı Abhazya’nın Apsara bölgesi çıkışlıdır.
Anadili ve kültür
30 yaş üstünde herkes anadilini bilir. Düğünler Abaza geleneklerine göre, Abaza enstrümanlarıyla yapılır. Yabancı evlilik oranı %5 civarındadır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ardzınba (Pıtipa), Mamataa, Laçişbaa, Duğa, Kaba, Acem (İranlı Abazalaşmış).
