Değerli okurlarımız,
Ahmet Cevat Benk’in hazırladığı bu araştırma dosyasında; Türkiye’de yaşayan Çerkeslerin yerleşimleri, tarihçeleri, nüfusları, ekonomileri, asimilasyon karşısındaki kayıpları gibi bilgiler paylaşılıyor.
Köyde yaşayan sülaleler başlığı, tek başına halen yaşamakta olan sülaleleri içermemektedir. Köyün kuruluşundan bu yana, tespit edilebilmiş olan bütün sülalelerdir. Yasal düzenlemeler sonucu bir kısım köyler mahalle yapılmıştır. Biz, köy olarak ifade etmeye devam ettik.
Sizler de yaşadığınız bölgelerden ya da başka illerden bu konuyla ilgili arşiv bilgilerini ulaştırarak katkıda bulunabilirsiniz.
ahmetcevatbenk@gmail.com
Adapazarı ilçesi Karapınar Köyü
Bağlı olduğu Adapazarı ilçesine 7 km mesafede olup batı yönündedir. Kuruluş yıllarında 80 hane civarında olan köy, Çanakkale Savaşı’nda çok sayıda nüfus kaybetmiştir. Daha sonraki yıllarda köylülerin de talebiyle Bulgaristan muhacirleri iskân edilmiştir. Sonradan muhacirlerin dışında birkaç Manav aile de yerleşmiştir. Sakarya ilinin büyükşehir olması, köyün mahalle statüsüne dönüşmesi, kent merkezine yakınlığı, imar geçmesi gibi nedenlerle köyün yerli Abaza hane sayısı 10’a düşmüştür. İmar uygunluğu sonucu yeni binalar ve siteler yapılmıştır. Yeni yerleşim sırasında gelen Abaza haneler olmuşsa da sayıları bilinmiyor. Kurtuluş Savaşı kahramanlarından ve daha sonra Jandarma Genel Komutanlığı yapan Hayati Ataker Paşa (Argun) da bu köylüdür.
Anadili ve kültür
50 yaş üzerindeki bireyler anadilini konuşabilirler. Yabancı evlilik oranı %50’dir. Düğünler karma olarak yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Maana, Arguna, Hırıpsa, Vadanya, Abaşaa, Agunba, Aşaa.
Hendek ilçesi Kalayık Köyü
Hendek ilçesine 7 km mesafede, doğu yönündedir. Abhazya’nın Ahçıpsı bölgesinden gelen Apsua Abazaları tarafından kurulmuştur. 120 hane Abaza tarafından kurulan köy nüfusu 1980’li yıllarda 80 haneye, bugünlerde ise 65 haneye düşmüştür. Köyde Abazaların dışında 1937’de Dersim vilayetinden gelen 1 hane Kürt aile (Abazaca konuşan ve Abaza kültürü ile yaşayan), 7 hane Vanlı, 78 hane civarında da Doğu Karadenizli yaşamaktadır.
Anavatan ile en fazla ilişkisi olan köylerden biridir. Köyden Abhazya’ya yerleşen 15 kişi bulunmaktadır.
Anadili ve kültür
50 yaşın üzerindeki bireyler Abazacayı konuşabilir. Yabancı evlilik oranı %3’tür. Düğünler köyde yapıldığında genel olarak Abaza gelenekleri uygulanır.
Köyde yaşayan sülaleler
Agumba, Açanba, Akurcba, Adzınba, Mufıdaa, Akhba, Ajiba, Ajüınd, Kuadzba, Satba, Avrusıpa, Kozba, Acanba, Humsac, Guas, Hamıtaa, Lakrba, Xumsaçö, Xoaçö, Kurwaa, Lamırçöa, Çalkanaa, Anaşba, Gosa, Kımcaa, Bırıpa, Avastsa, Akucba, Kabba, Arstaa, Awrıs, Marşan, Çüında, Geçba (kimse kalmadı), Papaa, Tambalaa, Wanaça, Çukria.
Hendek ilçesi Soğuksu Köyü (Cigerda)
Hendek ilçesine 23 km mesafede, kuzeybatı yönündedir. 300 hanede yaklaşık 600 kişi nüfusa sahip olan mahallede Abaza hane sayısı 200 civarındadır.
Köyde Abazaların dışında 4 hane Bulgaristan muhaciri, 2 hane Arnavutluk muhaciri ve 94 hane de Doğu Karadenizli yaşamaktadır.
Abhazya’nın Cigerda bölgesinden gelen Apsuva ailelerin kurmuş olduğu köye 1900’lü yılların başında Doğu Karadenizliler göç etmişlerdir. 1960’lı yıllarda 2 bin civarındaki nüfus hızlı bir şekilde düşmüştür.
Anadili ve kültür
Köyde en düşük anadilini bilme yaşı 50’dir. Yabancı evlilik oranı %50 civarındadır. Düğünler karma olarak yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Atrışba (Köyden ayrıldı), Hasova (Dapua), Pithuriya, Çicaa (Köyden ayrıldı), Ayrınba, Karaçaa, Ruğniya, Azınba, Kımçaa, Sıba, Babaşiya, Kımkiya, Şılaraa, Barzua, Koçipa, Tapşaa, Bevipa, Koğoniya, Tukipa, Binalaa (Köyden ayrıldı), Kozba, Yuvana, Capua, Kurniya, Yuvanza, Muhusaa (Aileden kimse kalmadı).
Akyazı ilçesi Buğdaylı Köyü (İrfansaniye)
Akyazı ilçesine 7 km mesafede olup güneybatı yönündedir. Abhazya’nın Tsırısha bölgesinden gelen Apsua Abazaları tarafından kurulan köyde 100 hanede 364 nüfus yaşamaktadır. Nüfusun 70 hanesi Doğu Karadenizliler ve Lazlardan oluşmaktadır. Abaza nüfus 87’dir. Köyden anavatana gidip gelenler olduğundan anavatan ilişkisi devam etmektedir.
Anadili ve kültür
Anadilini bilme, 25 yaş üstüdür. Yabancı evlilik oranı %20 civarındadır. Düğünler Abaza gelenekleri ağırlıklı karma yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Ayüzba, Atrışba, Bagarkan, Çukuniya.
Akyazı ilçesi Kuzuluk Köyü (Geç Kıt-Aziziye)
Akyazı ilçesine 7,5 km mesafede olup ilçenin güney yönündedir. Abhazya’nın Geç Kıt Köyü’nden çıkan Abazalar, Abdülaziz döneminde şimdiki adı Kuzuluk olan köye iskân edilmişlerdir. İskân edildikleri dönem köyün ismi Padişah Abdülaziz’e atfen Aziziye konmuştur.
1.550 hanede toplam 6 bin 200 nüfus bulunan köyde (mahalle) Abaza hane sayısı 97, nüfus 514’tür.
Köyde kaplıcalar bulunduğundan çok fazla nüfus almıştır. Günübirlik ziyaretçileri oldukça fazladır. Abazalarla birlikte, Abhazya’dan gelen Gürcü aileler de iskân edilmiştir. Cumhuriyet döneminde ise çok sayıda Doğu Karadenizli bölgeye yerleşmiştir. İlk yıllarda Abhazya’daki ismiyle Geçkıt olarak adlandırılmıştır. Cumhuriyet döneminde Aziziye ismi değiştirilerek Kuzuluk ismini almıştır.
Köy, her ne kadar yoğun göç almışsa da Abaza kültürünün hâkimiyeti vardır. 1965’lerde yurtdışı işçi alımları sırasında ilk dış göçleri vermeye başlamıştır. 1970’li yıllarda ise ekonomik nedenlere bağlı büyük şehirlere göçler olmuştur.
Köyden çok fazla memur, işinsanı ve sanatçı çıkmıştır. Bunlar arasında ünlü aktör Yıldırım Gencer (Geçba), aktör Güven Kıraç (Ardzınba), gazeteci Faruk Geç bulunmaktadır.
Anadili ve kültür
Anadilini bilme yaşı 65 üstüdür, 61 kişi anadilini konuşabilmektedir. Yabancı evlilik oranı %50’dir. Yabancı evlilikler arasında Megreller de bulunmaktadır. Düğünler köyde yapıldığında tamamen Abaza gelenekleri uygulanır. Salon düğünleri ise karma olarak yapılır.
Köyde yaşayan sülaleler
Abağba, Abaş, Abğaç, Abrakua, Açba, Afüguba, Afümhua, Agırba, Agumba, Ahba, Ajiyba Akalsba, Akucba, Akudba, Andırbu, Ankuab, Apşıspa, Arapaa, Ardzınba, Arüyta, Aşamba, Aşfuasa, Aşharaa, Aşöyba, Atiyba, Avrusaa, Buşnuh, Cıkipa, Coğaripa, Çızımaa, Çilokhaa, Dzadzbaa, Geçba, Gogen, Gohua, Gumaa, Gumaa, Hanipa, Hoçba, Huartski, Kabba, Kavay, Kımçaa, Kuadzba, Kurçia, Lohipa, Maarulaow, Marşan, Mışa, Omay, Palba, Papba, Tıtshua, Tutak, Yaşba.
