Bağımsızlık Demokrasi Özgürlük Eşitlik Birlik

Бзэ, хабзэ!

Дэ Адыгэхэм тхъумэну нэхъ дызыхущIэкъу псалъэхэм ящыщщ, мы пасалитIыр. ТIуми щхьэхуэ щхьэхуэу дытепсэлъыхьынщ.

БЗЭ: Дэ цIыхухэр дызыгурыIуэн папщIэ зетхьэ макъ гурыIуэгъуэхэращ. МакъкIэ дызэпсалъэу, дыгушыIэу, къидгъэкI макъхэм гуригъаIуэу, гурыIуэгъуэ зыхуэхъу, зыхуэдэ гурыIуэныгъэщ бзэр. Бзэр, макъ къудеуи зетхьэкъым. ТхыгъэкIи, тхыпкъхэм хуэдгъэфэща макъхэр дизыхуэдэу къидгъэкIу, Тхы/бзэ/у; макъкIи, макъыншэу щэхууи деджэу, дызэгуроIуэ. Бзэр, зы гурыIуэ, гурыIуэгъуэ щIыкIэщ.

ЦIыхухэм гурыIуэгъуэ яхуэхъуу зырахьэр макъы/бзэ/рэ, тхы/бзэ/рэ? НэгъуэщIы/бзэ/хэри зырахьэ, къикIыр языхуэдэу зырагъэщIауэ.

Тхьэ/бзэ, иратхъэу тхыпхъэ/бзэ, нобэрей гъуэгурыкIуэхэм гъуэгу гъэлъагъуэ/бзэ, IунчIыбзэрэ пэт, абы и бзэу «IунчIы/бзэ хуэдэ къуэд… Щапхъэ зы тIущ:

Тхьэ/Бзэ: Ижь ижьыжьым, цIыхухэм псэущхьэ инхэм зыщахъумэф хъуауэ, псы Iуфэхэм Iухьафыу, тIысыпIэ яухуа нэужь, нэхъ зыпэлъэщыф псэущхьэ цIыкIухэр ягъасэу щIадзащ. Мы псэущхьэхэр Тхьэм и фыгъэкIэ къаIэщIэхьауэ, яхуэбагъуэурэ, бжыгъэкIэ хэхъуащ. Мы псэущхьэхэм езыр-езырыурэ «лы» зэрызытырищIэм папщIэ «мэ/лы» фащащ. ТысыпIэ щхьэхуэхэм тесхэм яхуэбэгъуа мэлхэр зыхэмыгъуэщIэн папщIэ и тхьэкIумэ къуапэр зы бзэу, дабзыкIыу щIадзащ. Псори зей, къэзгъэщIам и цIэкIэ дабзыкIауэ, «Тхьэ/бзэ» хуэхъуащ. Нобэ къэсауэ зыдохьэ.

Тхъыпхъэ/Бзэ: БгъунщIагъым щыщIэсам щыщIэдзауэ, цIыхухэм ялъэгъуахэр, шынагъуэхэр, ягугъэ гурылъхэр блынхэм, мывэхэм иратхъэурэ къэгъуэгрыкIуащ. Зы бзэ иIэу, а лъэхъэнэ псэукIэр къиIуатэу. КъэтIэщIакIуэ, тхыдэ щIэныгъэлэжьхэм тхыпхъэм и бзэм къагурыIуэу. Нобэ къэсауэ, зырахьэ тхыпхъэ лэжьыгъэр гъуазджэм нэсауэ.

Гъуэгу/Бзэ: МашынэкIэ дызыдэкIуэм гъуэгу нэзым тращIыхьауэ тет гъуэгу гъэлъагъуэу хъуами зы бзэ яIэщ. УзыдэкIуапхъэр, узыдэмыхьэпхъэр, гъуэгу зэригъэшыр, гъуэгур быркъуэ-шыркъуэ, егъэзыхыгъэ-дэгъэзейгъуэ, гъуэгур гъэбыда-Iуха, гъуэгум зыпымычу итхъа, кIэщ-кIэщIыу итхъа, хужьыу итхъа, гъуэжьыу итхъа ахэм псоми зы бзэ яIэу, а бзэр къыдгурыIуэу гъуэгу дырокIуэ.гъуэгум и бзэу.

Iунчiы/Бзэ: IунчIыбзэми (IункIыбзэ) зы бзэ иIэщ. IунчIыбзэмрэ и IунчIыбзэ къэбымрэ бзэкIэ зэрыщIэу, зэгурыIуэу. БзэкIэ зыгурымыIуэмэ, пхуэтынкъым, икIи пхуIухынкъым. Ез «Iу/н/чIы/бзэ»ми ди бзэм зыщиIуэтэжыкIэри гъэщIэгуэнщ. Ип(Iу)ну зы (нэ) иIэщ. Быубыдыну зы чIы (кIы) иIэщ. IунчIыбзэ къэбым зыхищIыкIыу зы (бзэ) иIэщ. Нобэй зыдохьэ, тхъумэнухэр зытеттэ IунчIыбзэр.

ЕтIуанэрей псалъэу «ха/бзэ».

ХАБЗЭ!

СЫТЫМ И БЗЭ?

«Хабзэ» псалъэр ди бзэм и хэлъыкIэр, и къежьапIэр, мы псалъэмкIэ сыт къыдгурыIуэр?

Зыхэхугъуейуэ зы псалъэу пIэрэ? Дыхэплъэнщ!

«Х» тхыпкъыр зыхэт макъ, псалъэхэр зезыхьэ цIыхумрэ, зыщыпсэу щыпIэ щIыналъэм, щIыуэпс зекIукIэм и бзэм xужаIа псалъэхэм хыдолъагъуэ. «хы», «хэ», «ха», «хи», «ху» хуэдэу… Щапхъэ кIэщIхэу:

Ху’р, нэхущ, нэм езыгъэлъагъущ. Зыгъэхуабэ ху’абэщ.

Хи’щIэр, зыдыхищIэр, щIыщ, щIыналъэщ.

Ха’щIэр зыхащIэр ха’дэщ, хадэр щIыщ, щIыналъэщ.

Хэ’ку, хэкур (хым и куу) щIыпIэщ, щIыналъэщ.

Хы’р псыщ. ЗдыщыIэ щIыпIэр, щызыхуэсыр щIыналъэщ.

ЩIыналъэр цIыхур зыщыпсэу дунейращ. Зыщыпсэу щIыпIэм, щIыуэпс зэрзехьэкIэми зы бзэ иIэщ. ЗэкIужыу, зыкIэлъыкIуэу зэрихьэ бзэр, ха’бзэ хуэхъуащ.

Псалъэм папщIэ: Гъэмахуэ хуабэм псэущхьэхэм я цыр, къохуэбэкIыри япхъ, зытырадз. Мэл бацэр гъэмахуэм зытыридзу, къытекIэж бацэмкIэ щымахуэм зихъумэжыу. Мыр зы щIыуэпс щыналъэ хабзэщ. ЩIыуэпс щIыналъэм щыпсэу цIыхури мы щIыуэпс хабзэм зэригъэкIуу, гъэмахуэм и Iэпкълъэпкъыр игъэбауэну щыгъын пIащIэкIэ зихуапэу, щIымахуэ щIыIэми зыкъыригъэлыну, щитагъэхэр Iувыу зытелъу зехуапэ. Мыри зы щIыуэпс «ха/бзэ»щ. Зы псэукIэ хабзэщ.

Мы «хабзэ» псалъэм и къежапIэр гурыIуэгъуэ хъуамэ; цIыхухэм язэхуаку дэлъ, цIыхубэм и зы хущытыкIэм хэлъ хабзэми кIэщIыу псалъащхьэу къыхэдгъэщынщ.

  • Уэхъус зэхыным и псалъэ щIыкIэм щыщIэдзауэ
  • КъегъэблагъэкIэ. ХьэщIэм хущытыкIэ.
  • Нэхъыжым щIых зэрыхуащ.
  • ЦIыхубзым, быным и хущытыкIэ.
  • ГъуэгурыкIуэ хабзэ.
  • Iэнэ пэрысыкIэ.
  • ХьэгъуэлIыгъуэ,гуфIэгъуэ дауэдапщэ.
  • Нэщхъеяагъуэ, гуауэдэх зыхэтыкIэ.
  • Уэршэр.
  • ЩIэпщ.
  • Хасэ.
  • Уасэ.
  • Хьасэ.
  • Хьэдэ. Хузырахьэ хабзэхэм нэсу псоми зэрыз зэрызу утепсэлыхь хъунущ ауэ тхыгъэр дымыгъэкIыхьу пыдокI.

Адыгэ лъэпкъым зэрихьэ бзэри, хабзэри, и гупщысэ щIыкIэм, и псэукIэм къыхэхъукIыу, къэгъуэгрыкIуа и щэн’ыращ.

Тхуземыхьэж хъуа бзэмрэ, хабзэр зэгуэгъущ. Зыр «тебзэ»мэ, адырейр «щIэбзэ»щ.

Адыгэ лъэпкъыр хэмыкIуадэу зыгъэпсэуныр, БЗЭРЭ, ХАБЗЭРЭЩ!

Зепхьэмэ ууейщ!

Зомыхьэмэ, къыуэзытам пIихыжынщ!

Yazarın Diğer Yazıları

Уэ цlыху! Зыпцlыхужырэ?

Уэ, зы псэущхьэу цIыху! Уэ сыт щIэпцIыхур. Уэр фIэкIа зы цIыху къыхэкIакъэ зэмылIэужу псэу мыбы хуэдиз псэущхьэхэм. Сыт адырей псэущхьэхэм фазырыщхьэщыкIыр? Нэхъ леуэ сыт фхэлъыр? Сыт фхузыфIэкIыр? -Дэ...

Кайсэри къалэм! Мы зы мазэм…

Кайсэри къалэм и щIыгъурыфэй (гэогърафя) щыпIэ щытыкIэм дыщеплъым, Анадолэ зыфIэща, Асия цIыкIукIэ гъэIуа хытIыгу ныкъуэм икум щытысауэ зы къалэщ. Илъэсищэ зыкIуа (1763-1864) Адыгэ-Урыс лъапсэрых...

Аращ Хы ФIыцIэр, Дэрки ЩIэфIыцIэр!

Нобэ дызытепсэлъыхьыну мы махуэр, махуэ хьэлъэщ. Щыгъуэ махуэщ. Щыгъуэ щIэж махуэщ. Лъэпкъ гъэкIуэдым и зы махуэщ. Илъэсищэм фIэкIыу икIуа (1763-1864) Урыс-Адыгэ зауэм и...

Sosyal Medyalarımız

4,890BeğenenlerBeğen
1,353TakipçilerTakip Et
4,000TakipçilerTakip Et

Son Yazılar

- Advertisement -spot_img