Şili’de sosyalist devlet başkanı Salvador Allende’ye karşı düzenlenen askeri darbenin üzerinden 50 yıl geçti. General Augusto Pinochet liderliğindeki askeri diktatörlük döneminde öldürülenler, başkent Santiago’da 11 Eylül’de düzenlenen yürüyüşle anıldı. Yaklaşık 6 bin kişinin katıldığı geleneksel yürüyüş, kent merkezinde başladı. Allende’nin gömüldüğü mezarlıkta sona eren yürüyüşe, askeri cunta döneminde ölen ve kaybolan birçok kişinin yakını katıldı.
‘DW Türkçe’nin aktardığına göre, yürüyüş korteji Şili’nin devlet başkanlığı sarayı La Moneda’nın önünden geçtiği sırada göstericilerle polis arasında çatışma yaşandı.
Hükümetten yapılan açıklamada, sarayın dış cephesinin tahrip edildiği ve bazı camlarının kırıldığı öne sürüldü. Polis göstericilere göz yaşartıcı gaz ve tazyikli su ile müdahale etti. 11 kişi gözaltına alındı.
‘Teslim olmayacağım’ demişti
Şili’de 1970 yılında devlet başkanlığı seçimlerini kazanarak iktidara gelen sosyalist lider Salvador Allende, 11 Eylül 1973 tarihinde General Augusto Pinochet liderliğindeki cuntanın düzenlediği askeri darbeyle devrildi.
Askeri cuntanın sabah saatlerinde radyodan bir bildiri yayımlayarak yönetime el koyduğunu duyurması üzerine Allende, saat 11.00’de radyodan halka hitaben bir veda konuşması yaptı. “Teslim olmayacağım. Bu tarihi dönemeçte, halka olan sadakatimin bedelini hayatımla ödeyeceğim” dedi. Bu konuşmadan kısa süre sonra darbeciler, Şili devlet başkanlığı sarayı La Moneda’yı helikopterlerle bombaladı ve ardından kara birlikleri saraya girdi. Darbeci askerlerle Allende’nin yakın korumaları arasında yaşanan silahlı çatışmalar sonrasında 65 yaşındaki devlet başkanı, bürosunda ölü bulundu. Otopsi raporlarında, Allende’nin silahıyla intihar ettiği tespit edildi.
Şili’de 1988 yılına kadar iktidarda olan askeri cunta döneminde 1.469 kişi kayıtlara kayıp olarak geçti. Bu kişilerin hangi şartlarda öldüğü ve kalıntılarının nerede olduğu hâlâ bilinmiyor. Resmi rakamlara göre, darbe sırasında ve askeri cunta döneminde öldürülenlerin sayısı 3 bini geçiyor. Yaklaşık 27 bin kişi cezaevlerine atıldı ve işkenceye uğradı.
Ordunun işlediği suçlar soruşturulamadı
General Pinochet 11 Mart 1990 tarihinde emekliye ayrılınca Şili demokrasiye döndü ancak diktatörlüğün ağır mirası ortadan kalkmadı.
Pinochet’nin görevi bırakmadan önce geçirdiği yasa, 1973-1978 yılları arasında işlenen suçların yargılama konusu edilmesine engel oldu. Şili’de bu dönemde ordunun işlediği suçlar soruşturulamadı.
İspanya, Pinochet’ye verilen nişanı geri aldı
İspanya’da sol koalisyon hükümeti, Pinochet’ye 1975 yılında verilen “Büyük Askeri Liyakat Nişanı”nı geri aldı. Konuya ilişkin açıklama yapan İspanya Başbakanı Pedro Sanchez, “50 yıl önce Şili demokrasisi dünyayı sarsan vahşi bir saldırının kurbanı olmuştu. 11 Eylül, tarihi bir adaletsizliği onarmanın zamanıdır” ifadelerini kullandı.
