Küreselleşme ve dijitalleşme süreçlerinin hız kazandığı 21. yüzyılda, etnik ve kültürel toplulukların kimliklerini koruma, ifade etme ve yeniden inşa etme pratikleri önemli ölçüde dönüşüme uğradı. Bu bağlamda yeni medya, diasporik topluluklar için yalnızca bir iletişim aracı değil, aynı zamanda kültürel belleğin aktarımı, kimliğin yeniden üretimi ve politik öznenin inşası için stratejik bir alan haline geldi. Bu dönüşüm sürecinden etkilenen gruplardan biri de tarihsel ve siyasal olarak uzun bir sürgün ve dağılma süreci yaşamış olan Kafkas halklarıdır. Kafkas diasporasının dijital mecralar üzerindeki varlığı, kültürel kimliğin sürekliliğini sağlama açısından kritik bir işlev üstlenmektedir. Özellikle anadilinin kullanımı, geleneksel müzik ve dansların dijital platformlarda yeniden yorumlanması, tarihsel anlatıların kayıt altına alınması gibi pratikler, diasporik hafızanın canlı tutulmasına katkı sağlamaktadır. YouTube, Instagram ve TikTok gibi sosyal medya araçları aracılığıyla üretilen içerikler, hem diasporanın genç kuşaklarına kültürel mirası aktarmakta hem de kültürlerarası etkileşimi mümkün kılmaktadır.
Dijital ağlar sosyal ve siyasal danışmaya da zemin hazırlamakta
Yeni medya ortamları, dünyanın farklı coğrafyalarına dağılmış olan Kafkas diasporası mensupları arasında etkileşimi ve kolektif bilinç oluşturmayı kolaylaştırmakta, bu bağlamda sosyal medya grupları, çevrimiçi forumlar ve dijital etkinlikler aracılığıyla bireyler arasındaki etkileşim güçlenmekte; ortak kimlik, aidiyet ve dayanışma duyguları pekiştirilmektedir. Bu tür dijital ağlar, kültürel paylaşımın yanı sıra sosyal ve siyasal dayanışma zeminini de güçlendirmektedir. Kafkas diasporası, tarihsel olarak soykırım, sürgün ve asimilasyon politikalarının mağduru olmuş bir topluluktur. Bu bağlamda yeni medya, söz konusu tarihsel travmaların görünür kılınması, kolektif bir hafızanın inşası ve politik taleplerin ulusal ve uluslararası kamuoyuna taşınması açısından işlevsel bir araç haline gelmiştir. Özellikle 21 Mayıs Çerkes Sürgünü anmaları, dijital kampanyalar, farkındalık videoları ve çevrimiçi dilekçeler, diasporik politikleşmenin örnekleri olarak değerlendirilebilir. Yeni medya ortamları bir toplanma alanı olmalarının yanı sıra Kafkas halkları başta olmak üzere sürgün gibi ortak bir hafızaya sahip halklarda genç kuşaklar için bir iletişim mecrası olmasının yanı sıra aynı zamanda etnik kimliğin yeniden tanımlandığı ve müzakere edildiği bir alan olarak öne çıkmaktadır. Z Kuşağı’na mensup bireyler, Instagram Reels, TikTok ve X gibi platformlarda hem Kafkasyalı kimliğini görünür kılmakta hem de bu kimliği evrensel ve çağdaş değerlerle yeniden harmanlamaktadır. Bu süreç, diasporik öznenin hem yerel aidiyetlerini sürdürmesini hem de küresel aktör olarak sahneye çıkmasını mümkün kılmaktadır.
Yeni medya ile kendilerini anlatma şansını yakaladılar
Son yıllarda kendini iyiden iyiye gösteren anaakım medyadaki tekseslilikle birlikte oluşturulan ulusal kimlik dayatmasına karşı kendi kimliklerini ve kültürlerini korumak isteyen halkların anaakım medyada genellikle marjinalleştirilen veya stereotiplerle temsil edilmesinden Kafkas halkları da nasibini almıştır. Yeni medya sayesinde kendi anlatılarını kendileri oluşturma ve dolaşıma sokma imkânına kavuşmuşlardır. Bu durum, temsilin demokratikleşmesini sağlamanın yanı sıra topluluğun öznel sesinin duyulmasına olanak tanımaktadır. Diaspora temelli YouTube kanalları, bağımsız podcast yayınları ve bloglar, Kafkas halklarının hem tarihsel hem de güncel meselelerine dair alternatif bir söylem üretmekle birlikte kanaldaki içeriklerin üretilmesinde kolektif bir şekilde çalışan genç-yaşlı, kadın-erkek birçok birey, bir topluma mensup olma duygusunu iliklerine kadar hissederek aile duygusunu geliştirmektedir. Tüm bu artıların yanında, hem diaspora kültürünün yeniden inşa edilmesinde hem Kafkasyalı kimliğinin korunması ve yeniden inşasında hem de ulusötesi dayanışma ve siyasal görünürlük açısından stratejik bir araç olarak Kafkas halklarının yeni medya üzerindeki varlığı, diasporik özne olarak güçlenmelerine ve tarihsel deneyimlerini çağdaş formlarla ifade edebilmelerine olanak sağlamaktadır. Bu bağlamda yeni medya, sadece bir iletişim platformu değil; aynı zamanda bir varoluş ve direniş mekânı olarak anavatanda kültürel kodlara, toplumsal ilişkilerden, küresel dünyada Kafkasyalı kimliğinin korunması bilincine kadar pek çok alanda bireylere yol göstererek aktivist olma şansı vermektedir.
Evren Atcı
